http://www.misalpav.com/node/53279

गोरगावलेकर in दिवाळी अंक
21 Oct 2025 - 12:00 am

मेघालय हे ईशान्य भारतातील सात बहिणी (अरुणाचल प्रदेश, आसाम, मणिपूर, मेघालय, मिझोराम, नागालँड आणि त्रिपुरा) या राज्यांतील नितांतसुंदर निसर्ग लाभलेले एक राज्य. हिरवेगार डोंगर, जंगले, स्फटिकासारखे स्वच्छ पाणी, नद्या, धबधबे, खनिजसंपत्ती आणि अनोखी पारंपरिक संस्कृती लाभलेले हे राज्य 'ढगांचे निवासस्थान' म्हणून ओळखले जाते.
मेघालयच्या उत्तर-ईशान्य बाजूस आसामचे खोरे, तर दक्षिणेस बांगला देशाचा सखल प्रांत. भौगोलिकदृष्ट्या खासी, जैंतिया आणि गारो हिल्स अशा तीन भागांत मेघालयची विभागणी होते. एकोणिसाव्या शतकात ब्रिटिश येथे आले, त्यापूर्वी या भूभागांवर खासी, जैंती आणि गारो या स्थानिक जमातींची सत्ता होती. ऐतिहासिकदृष्ट्या या प्रदेशाची जास्त माहिती मिळत नाही. स्वातंत्र्यानंतर मेघालय हा आसामचा भाग होता. तथापि १९६०मध्ये जेव्हा आसामीला राज्याची अधिकृत भाषा म्हणून घोषित करण्यात आले, तेव्हा या प्रदेशातील स्थानिक गटांमध्ये वेगळ्या राज्यासाठी आंदोलन सुरू झाले. २१ जानेवारी १९७२ रोजी शिलॉंग ही राजधानी असलेल्या मेघालय राज्याची स्थापना झाली.
येथे मातृसत्ताक पद्धती असून वारसा हक्काने मोठा वाटा लहान मुलीकडे जातो. असे असले, तरी प्रत्यक्षात आजही वडिलांनाच कुटुंबप्रमुखाचे सन्माननीय स्थान असते.

दोन वर्षांपूर्वी केलेल्या सहलीचा वृत्तान्त लिहिण्यास काही कारणाने उशीर झाला. तरीही फोटोंवरची वेळ, काही नोंदी, आंतरजालावरील माहिती व काही आठवणी मिळून हा लेख लिहायचा एक प्रयत्न.
सहलीचा दिवस उजाडला आणि मुंबईहून निघणारे प्रवासी टिळकनगर टर्मिनसला दाखल झालो.
या वेळी सहलीत माझी अकरा महिन्यांची नातही सामील होणार होती. लांब पल्ल्याचा प्रवास, थंडीचे दिवस, त्यात डोंगराळ आणि उंचावरच्या प्रदेशातली मोठी सहल हे एक आव्हानच होते.

गाडी वेळेवर निघाली. उरलेले पर्यटक जळगावहून गाडीत बसले. स्मिरासाठी वरच्या दोन बर्थला बांधून साडीची झोळी तयार केली.
जवळपास २६०० कि.मी. व ४५ तासांचा प्रवास करून गाडी पहाटे चारला कामाख्या येथे पोहोचली. आमच्या पुढील प्रवासासाठी ठरवलेल्या गाड्या सकाळी सातला येणार होत्या. रात्री आठ ते सकाळी आठ अशा १२ तासांसाठी स्टेशनलाच IRCTCच्या पाच AC खोल्या आधीच राखून ठेवल्या होत्या. तेथे फलाटावरूनच पहिल्या-दुसऱ्या मजल्यावरील या खोल्यांकडे जाता येते. दोन तास आराम केला.

पहाटेचे कामाख्या रेल्वे स्टेशन आणि परिसर

साडेसहालाच स्टेशनच्या स्टॉलवर चहा घेतला आणि गाडीवाल्याला फोन केला.
एक सतरा सीटर ट्रॅव्हलर आणि आणि एक स्विफ्ट डिझायर अशा दोन गाड्या घेऊन सारथी दुर्गादास आणि 'बिष्णु' हजर होते. मोठी सहल असल्याने आणि महिलांची संख्या जास्त असल्याने कपड्यांच्या बॅगा वाढल्या होत्या. त्यातच टपावर सामान लादण्यास मेघालायमध्ये बंदी असल्याचे सांगण्यात आले होते, म्हणून गाडीतच सर्व सामान ठेवायचे होते. याच कारणाने एक जास्तीची गाडी करावी लागली.
कामाख्या स्टेशन

रेल्वे स्टेशनहून निघालो. थोडे पुढे गेल्यावर रस्त्याच्या एका बाजूचा भाग मेघालायमध्ये, तर दुसरा भाग आसाममध्ये असल्याचे कळले.
एका ठिकाणी नाश्त्यासाठी थांबलो आणि नंतर शिलॉंगच्या रस्त्याला लागलो.

साधारण सव्वाशे कि.मी.च्या प्रवासाला तीन तास लागतात. पण आम्हाला वाटेत काही ठिकाणे बघत जायचे असल्याने वेळ लागणार होता. शिलॉंगच्या आधी साधारण १५-२० कि.मी.वर असणारे 'उमिअम लेक' हे ठिकाण पर्यटक मेघालय सहलीच्या सुरुवातीलाच करतात किंवा सहलीच्या शेवटी. १९६०च्या दशकात वीजनिर्मितीच्या उद्देशाने उमिअम नदीवर धरण बांधले गेले व त्यामुळेच हा कृत्रिम तलाव तयार झाला, जेथे जलक्रीडेचे अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत. उमिअम लेकला जास्त पाणी असल्याने बडापानी म्हणजेच 'बारापानी' असेही म्हणतात. आज कुणीतरी मोठा नेता काही कार्यक्रमानिमित्त तेथे भेट देणार असल्याने आज तिकडे जाण्यास मज्जाव असल्याचे कळले. रस्त्यावरच्या व्ह्यू पॉइंटहूनच तलावाचे दर्शन घेतले. खूप मनोहर दृश्य होते.

थोड्याच वेळात शिलॉंगमध्ये दाखल झालो. शिलॉंग ही मेघालयची राजधानी असून धबधबे व डोंगर-दऱ्या वगैरेने खूप समृद्ध आहे .
हॉटेलवर जायच्या आधी आणखी एक ठिकाण पाहायचे ठरले, ते म्हणजे 'डॉन बॉस्को म्युझियम'. षटकोनी आकाराच्या सात मजली इमारतीत हे म्युझिअम साकारले आहे. हे ईशान्य भारताच्या आदिवासी संस्कृतीचे व जीवनशैलीचे दर्शन घडवते. येथे १७ गॅलऱ्या असून प्रत्येकीत ईशान्य भारतातील वेगवेगळ्या आदिवासी जमातींची जीवनशैली दाखवलेली आहे .

संग्रहालय पाहून स्मिराने तोंडात बोटेच घातली!

इमारतीच्या वर स्काय वॉक आहे व येथून शिलॉंग शहर व डोंगररांगांचे अप्रतिम दृश्य दिसते.

म्युझिअम बघता बघता संध्याकाळचे पाच वाजले. आता हॉटेलवर निघालो.

आज भटकंतीचा दुसरा दिवस. सकाळचा नाश्ता आटोपून निघालो शिलॉंगपासून २५ कि.मी.वरील 'मावफ्लांग'' (Mawphlang) हे पवित्र वन किंवा देवराई पाहायला. मावफ्लांग हे दोन शब्दांचे मिश्रण असून मॉव म्हणजे दगड आणि फ्लांग म्हणजे गवत. याचाच अर्थ गवताळ दगडांची जमीन किंवा शेवाळाने झाकलेला दगड. ही देवराई खासी जमातीच्या धार्मिक श्रद्धा-परंपरांशी जोडलेली आहे. शेकडो वर्षे जुनी ओक, रुद्राक्ष, रॉडोडेंड्रॉन,औषधी झाडी, झुडुपे या वनराईत आढळतात .

जंगलाच्या प्रवेश ठिकाणी मोनोलिथ आहे.

स्थानिक गाइड येथील प्रथा, दंतकथा वगैरे सांगत जंगल दाखवतात. स्थानिक लोक त्यांच्या इच्छा पूर्ण करण्यासाठी येथे प्राण्यांचा बळी देत.
असे मानले जात असे की बिबट्याचे दर्शन झाले, तर विधी करणे शुभ (गावाचे रक्षण करण्यासाठी देवता बिबट्याचे रूप घेतो, अशी समजूत ) व सापाचे दर्शन झाले, तर ते अशुभ मानून विधी रद्द केला जात असे .

जंगलातील धार्मिक विधीची जागा

येथील सोनेरी गवतावर थोडा वेळ विसावलो.

स्मिरा तर या खासी हिल्समध्ये खूपच बागडली.

खूप आल्हाददायक वातावरण होते आजचे. देवराई फिरून परत शिलॉंगकडे निघालो. वाटेत एक धबधबा पाहिला. शिलॉंगपासून १२ कि.मी.वर असलेला या धबधब्याचे नाव आहे 'एलिफंट फॉल'. ब्रिटिश काळात या धबधब्याच्या शेजारी हत्तीच्या आकाराचा एक खडक होता, यावरून धबधब्याला हे नाव मिळाले. पुढे भूकंपात हा दगड नष्ट झाला, पण नाव तेच राहिले. धबधबा तीन टप्प्यात खाली कोसळतो. धबधबा पाहण्यासाठी आपल्याला पायऱ्या उतरत खाली जावे लागते.
पावसाळ्यात पाण्याचा प्रवाह प्रचंड असतो, पण हिवाळ्यात तो खूप कमी असतो.

पुढचे ठिकाण कॅथोलिक कॅथेड्रल चर्च म्हणजेच 'Cathedral of Mary Help of Christians'.
सन १९३६मध्ये बांधकाम झालेले हे चर्च ईशान्य भारतातील एक प्रसिद्ध चर्च म्हणून ओळखले जाते. चर्चचे बांधकाम गॉथिक शैलीत असून निळसर रंगात ते खूप सुंदर भासते.

आम्ही फक्त बाहेरूनच एक नजर टाकून पुढच्या ठिकाणास भेट देण्यासाठी निघालो. रस्त्यात फूटपाथवर ठिकठिकाणी खायच्या पानांची विक्री दिसली. मेघालय राज्यात 'क्वाय' म्हणजेच पान, सुपारी आणि चुना यांचा संगम. पानात ओली सुपारी वापरली जाते (मेघालयच्या काही भागात सुपारीचे खूप उत्पादन होत असल्याने). खासी, जैंतिया आणि गारो जमातींमध्ये पाहुण्यांचे स्वागत करताना 'क्वाय' देणे ही आदर आणि आपुलकी दाखवण्याची पारंपरिक प्रथा आहे. आम्ही खाऊन पहिले हे पान. थोडीशी चक्कर आल्यासारखे वाटले होते.

वॉर्ड्स लेक
शहराच्या मध्यवर्ती भागात असलेला व ब्रिटिश काळात तयार झालेला हा एक कृत्रिम तलाव आहे.
शिलॉंगचे मुख्य आयुक्त सर विल्यम वॉर्ड यांच्या नावावरून हा तलाव वॉर्ड्स लेक म्हणूनओळखला जाऊ लागला. तलावाच्या आवतीभोवती सुंदर बगिचा असून त्यात रंगीबेरंगी फुले, दगडी पायवाटा आहेत.

तलावाच्या मध्यावर एक सुंदर लाकडी पूल आहे.

संध्याकाळ झाली. तलावाजवळच असलेल्या 'पोलीस बाजार' भागात थोडीशी पायी भटकंती केली. पोलीस बाजार ही एक गजबजलेली बाजारपेठ व चौक आहे. ब्रिटिश काळात शिलॉंग ही आसाम प्रांताची राजधानी होती, तेव्हा या भागात पोलीस मुख्यालय व पोलीस निवासस्थाने होती. या परिसरात बाजारपेठ विकसित झाल्याने यास पोलीस बाजार हे नाव पडले. खरेदी करावे असे काही वाटले नाही. थोडेसे भटकून हॉटेलवर परत आलो.
शिलॉंग मुक्कामात आमचे जेनीरा (Janeira) हे जवळपास बहुतेक सर्व महिला कर्मचारी असलेले हॉटेल. उत्कृष्ट जेवण, चांगल्या खोल्या, उत्तम सेवा.

आज भटकंतीचा तिसरा दिवस. पोटभर नाश्ता करून बाहेर पडलो.
आजचे पहिले ठिकाण शिलॉंग पीक. शिलाँग शहरापासून १०-१२ कि.मी.वरील हे ठिकाण शिलॉंगमधील सर्वात उंच ठिकाण आहे. खासी जमातीच्या 'लेई शिलॉंग' या देवतेच्या नावावरून शहरास शिलॉंग हे नाव पडल्याचे कळते. त्यामुळेच या ठिकाणाला पर्यटनाबरोबरच धार्मिक श्रद्धेचीही जोड आहे. शिलॉंग पीक येथे भारतीय हवाई दलाचे रडार स्टेशन असल्याने ओळखपत्र दाखवूनच प्रवेश मिळतो. आपल्या गाड्या ठरावीक अंतरावर ठेवून तेथील नेमून दिलेल्या गाड्यांमधूनच पुढे जाता येते.
येथून शिलॉंग शहर, हिरवेगार डोंगर याचे विहंगम दृश्य दिसते.

येथे पारंपरिक कपडे घालून फोटोची सुविधाही मिळते. स्त्रियांचे कपडे - जैनसेम (Jainsem) व धारा (Dhara), तर पुरुषांचे कपडे - जिमफॉंग (Jymphong) व धोतर (Dhoti).

येथून पुढे निघालो शिलॉंगपासून २५-३० कि.मी.वरील पूर्व खासी टेकड्यांच्या 'लेटलुम कॅन्यन' (Laitlum Canyon) या ठिकाणास भेट द्यायला. खासी भाषेत Laitlum या शब्दाचा अर्थ डोंगराचा शेवट असा होतो. डोंगराच्या शेवटच्या टोकाला कडेकडेने चालण्यासाठी एक सुंदर मार्ग बनवला आहे. येथे डोंगराच्या कड्यावर उभे राहिले की खोल दरी, हिरवेगार डोंगर नजरेस पडतात.

आज आम्हाला पश्चिम जैंतिया टेकड्यांमधील जोवाई या ठिकाणी मुक्कामी जायचे असल्याने वाटेतील नार्तियांग मोनोलिथ्स (Nartiang Monoliths) पाहणार होतो. नार्तियांग हे जैंतिया हिल्समधील सर्वात जुन्या गावांपैकी एक. जैंतियापूर (आता बांगला देश ) ही जैंतिया राजाची राजधानी होती. उष्णतेपासून वाचण्यासाठी नार्तियांग ही त्यांची उन्हाळी राजधानी असल्याचे वाचनात आले.
जोवाईपासून २४ कि.मी.वरील या ठिकाणी अखंड दगडांचे उंच स्तंभ आणि कमी उंचीची टेबलच्या किंवा बाकाच्या आकाराच्या दगडी रचना दिसतात, ज्याला स्थानिक मोनोलिथ असे म्हणतात. काही स्तंभ ३० फुटापेक्षाही उंच आहेत. उभे दगड पुरुष स्मृती व आडवे दगड मादी स्मृती दर्शवतात.
हे मेघालयमधील / आशियामधील सर्वात मोठे मोनोलिथ स्थळ मानले जाते. १५००-१६०० या काळात राजा गारो वंशातील लोकांनी आणि जयंतिया प्रमुखांनी याची निर्मिती केली होती. प्रत्येक दगडी स्तंभ काही विशिष्ट व्यक्तीच्या किंवा युद्धाच्या स्मरणार्थ उभारल्याचे समजते. हे स्थळ राज्य वारसा स्थळ म्हणून नोंदवले गेले आहे.

नार्तियांग येथेच दुर्गा मंदिर आहे, जे ५१ शक्तिपीठांपैकी एक म्हणून ओळखले जाते, मंदिर ५०० वर्षे जुने असून पूर्वी लाकडाचे असल्याचे कळते. नंतर मात्र ते दगडी / सिमेंट-काँक्रीटचे झाले. जयंतिया राजे देवीचे भक्त होते आणि त्यांनी येथे दर वर्षी बळीदान व पूजेची परंपरा ठेवली होती. येथे सतीचा डाव्या मांडीचा भाग पडल्याचे सांगण्यात येते.

संध्याकाळ झाली आणि आम्ही जोवाई येथील नियोजित मुक्कामस्थळी पोहोचलो.
आजचे हॉटेल 'Jowai Odyssey Stays'. येथे फक्त राहण्याची व्यवस्था आहे. जेवण गेटच्या बाहेरच असलेल्या ढाब्यावर मिळाले. आम्हाला फक्त रात्री अंग टाकण्यापुरती जागा हवी होती. त्या दृष्टीने वाजवी दरात खूप चांगली व्यवस्था.

आज सहलीचा चवथा दिवस. आज डावकी (Dowki)मार्गे सोहरा/चेरापुंजीला पोहोचायचे होते. हॉटेल्सच्या उपलब्धतेनुसार सहलीचा प्लॅन आखल्याने आज थोडा लांबचा व वेळखाऊ कार्यक्रम असणार होता. मेघालयामध्ये बसमधून फिरताना बऱ्याच ठिकाणी दुकानांवर काही आकडा लिहिलेले बोर्ड दिसले. जालावर शोधताना पुढील माहिती मिळाली - मेघालयात 'Teer' नावाची लॉटरी चालते. या दुकानांना तीर काउंटर किंवा तीर हाउस म्हणतात. 'तीर' लॉटरी मेघालय सरकारमान्य आणि नियमनाखालील आहेत. तीर फक्त सट्टा नाही, तो खासी पारंपरिक खेळावर आधारित आहे.

आज पहिले ठिकाण 'क्रांगसूरी फॉल्स'.
उंचावरून पडणाऱ्या पाण्यामुळे हा निर्माण झालेला हा एक सुंदर धबधबा. पाण्यामुळे पायथ्याशी एक सुंदर तलाव निर्माण झाला आहे. धबधबा पाहण्यासाठी जवळपास एक कि.मी. अंतराच्या पायऱ्या उतरत जावे लागते. पण घनदाट जंगल व शांतता यामुळे येथे पोहोचणे हाही एक सुखद अनुभव.

येथून पुढे निघालो डॉवकी/डॉकी (Dowki)साठी.
खासी हिल्समधून उगम पावणारी उमंगोट नदी डावकीमार्गे बांगला देशात जाते.
नदीवर गाड्या जाऊ शकतील असा झुलता पूल आहे, जो 'डावकी ब्रिज' म्हणून ओळखला जातो.

नदीचे पाणी अतिशय स्वच्छ व पारदर्शक आहे. यामुळे नदीचा तळ स्पष्ट दिसतो. येथे बोटिंगची सुविधा असून तो एक सुंदर अनुभव आहे.

आम्हाला सोहरा येथे मुक्कामाला जायचे होते. वाटेत भारत-बांगला देश सीमेवरील कुंपणांजवळ.

सोहरा पोहोचायचच्या आधी डावकीहून १७ कि.मी.वरील मेघालीमधील स्वच्छ गाव 'मावलिनॉंग'ला भेट देण्याचे ठरले. २००३ साली डिस्कव्हर इंडिया मासिकाने 'स्वच्छतेचे आदर्श उदाहरण' म्हणून गौरवले. येथील लिव्हिंग रूट ब्रिज, पॉइंट, गावात फिरताना सुंदर वाटा व ठिकठिणी सुंदर फुले ही येथील काही वैशिष्ट्ये. आम्हाला येथे पोहोचता पोहोचता अंधार झाला. थोडासा फेरफटका मारला व मोबाइलच्या उजेडात झाडांच्या मुळापासून बनवलेल्या 'लिव्हिंग रूट ब्रिज'चे दर्शन घेतले व सोहराकडे निघालो. आज थोडा उशीरच होणार होता.

रस्त्यात एका ठिकाणी रात्रीच्या अंधारात दोन मिनिटे गाडी थांबवली होती. दहा-बारा कि.मी. पुढे आल्यावर कळले की नवऱ्याचा फोन जागेवर नाही व तो थोड्या वेळापूर्वी थांबलो होतो तेथे पडला असावा. जेथे थांबलो, ते ठिकाण लक्षात राहण्यासारखी एखादी खुणही नव्हती. फोन मिळणे कठीणच होते. उशीर झाला असतानाही ड्रायव्हरने बस वळवली. "कोणीही रिंग करू नका, कारण अंधारात फोन चमकला, तर कोणीतरी उचलेल" अशी सगळ्यांना सूचना केली. बरेच मागे आल्यावर "आता रिंग करा" असे सांगितले. रिंगचा आवाज आला नाही. आणखी थोडे मागे आल्यावर परत रिंग केली आणि काय आश्चर्य! दुरूनच रस्त्याच्या कडेला पडलेला मोबाइल चमकताना दिसला. चालकाचे आभार मानले व परत वळून आमच्या रिसॉर्टकडे निघालो. कामाची वेळ संपली, तरी तेथील कर्मचारी आमची वाट पाहात थांबले होते. गरम गरम जेवण करून सर्व जण आपापल्या खोलीकडे निघाले.

आज सहलीचा पाचवा दिवस.
चेरापुंजी हे पूर्व खासी हिल्समधील 'पावसाचे शहर' म्हणून ओळखले जाणारे हे ठिकाण. स्थानिक लोक यास 'सोहरा' म्हणून ओळखतात. भरपूर पाऊस असल्याने असंख्य धबधबे, हिरवेगार डोंगर यामुळे हे पर्यटकांचे आवडते ठिकाण.
'नॉंगरियाट' (Nongriat) येथील डबलडेकर रूट ब्रिज हे येथील एक मुख्य आकर्षण असले, तरी ग्रूपमधील सर्वांना साडेतीन हजार पायऱ्या उतरून व परत चढून येणे शक्य नव्हते, म्हणून तेथे जाणे रद्द केले. (हेच ते सध्या गाजत असलेले 'हनिमून मर्डर मिस्ट्री' ठिकाण)
रद्द झालेले दुसरे एक ठिकाण म्हणजे भारतातील सर्वात उंच एकसंध धबधबा - 'नोकालिकाई धबधबा' (Nohkalikai Falls). तेथील दोन गावांमध्ये काही कारणावरून तणाव निर्माण झाल्याने जमावबंदी करण्यात आली होती, असे समजले.

आजचे पहिले ठिकाण म्हणजे चेरापुंजीपासून १२ कि.मी.वरील Kynrem Falls (कायनेरम फॉल्स). तीन टप्यात वाहणारा हा धबधबा भारतातील ७वा उंच धबधबा असल्याचा उल्लेख मिळतो. पावसाळ्यात याला खूप पाणी असले, तरी आत्ता पाणी खूपच कमी होते .

तीच गोष्ट सेव्हन सिस्टर्स फॉल्सबद्दलही झाली. सात प्रवाहांमध्ये कोसळणारा हा धबधबा एका व्ह्यू पॉइंटहून खूप सुंदर दिसतो, पण तोही कोरडाच बघणे नशिबी होते.

मॉस्माई गुहा (Mawsmai Cave)
चुनखडीच्या खडकात तयार झालेली ही एक नैसर्गिक गुहा आहे. आतमध्ये खडकांचे वेगवेगळे सुंदर आकार तयार झालेले दिसतात (stalactites आणि stalagmites). लाखो वर्षांपासून झिरपणाऱ्या पाण्याच्या थेंबांमध्ये विरलेली खनिजे साचत जातात व त्यापासून छताच्या खाली लोंबत्या आकारचे स्तंभ तयार होतात.

'इको पार्क' हे मेघालय टुरिझम डेव्हलपमेंट बोर्डाने विकसित केलेले सुंदर नैसर्गिक उद्यान आहे. डोंगराच्या कड्यावर वसलेल्या या उद्यानातून बांगला देशचा मैदानी प्रदेश व आजूबाजूच्या डोंगरातील धबधबे दिसतात.
सुंदर फुलांनी बहरलेल्या बागा, झरे, छोट्या-मोठ्यांसाठी खेळण्याची साधने यामुळे फॅमिली पिकनिकसाठी हे एक उत्तम ठिकाण.

थोड वेळ आम्हीही लहान झालो.

ऑरेंज रूट्स (Orange Roots)
सकाळी पोटभर नाश्ता केला होता, तरी चांगली भूक लागली होती. मेघालय पर्यटन विभाग चालवत असलेले ऑरेंज रूट्स (Orange Roots) हॉटेल आम्हाला सुचवण्यात आले. शुद्ध शाकाहारी व चांगला नाश्ता / जेवण मिळाले.

अरवाह गुहा (Arwah Cave)
चुनखडीच्या खडकांपासून तयार झालेली ही गुंफा आहे. भिंतींवर आणि छतावर दिसणारे Fossils हे येथील वैशिष्ट्य. फॉसिल्स म्हणजे 'लाखो वर्षांपूर्वीच्या शिंपले, मासे, समुद्री जिवांचे ठसे. गुहा पाहण्यासाठी काही अंतर चढत चालावे लागते. चालतांना परिसरातील डोंगर-दऱ्यांचे सुंदर दृश्य नजरेस पडत राहते.

आज चांगले धबधबे जरी पाहायला मिळाले नसले, तरी इतर ठिकाणे मात्र आवडली. संध्याकाळी रिसॉर्टला परत आलो. खूप थकलो होतो. मस्त शेकोटी पेटवली. गाण्यांच्या ठेक्यावर फेर धरला. संपूर्ण रिसॉर्ट बुक केले असल्याने आमच्या गोंधळाचा इतर कोणाला त्रास होणार नव्हताच. जेवण करून सर्व आपापल्या खोलीत गेले.

आज सहलीचा सहावा दिवस. येथील मुक्कामातील खूप सुंदर रिसॉर्ट मिळाले होते आम्हाला. अगदी शांत जागा आणि तीसुद्धा डोंगराच्या अगदी एका कड्यावर. कड्याच्या पलीकडे दिसत होता बांगला देशाचा मैदानी प्रदेश.

अजून येथेच राहावे असे वाटत होते, पण निघायला हवे. आज दक्षिण खासी हिल्समधील काही ठिकाणे पाहावयाची होती.
वाटेत जक्रेम गावाजवळ गरम पाण्याचे झरे आहेत, ते ठिकाण पाहिले. 'जक्रेम हॉट स्प्रिंग' म्हणून हे झरे ओळखले जातात. हे ठिकाण पश्चिम जैंतिया हिल्स भागात येते. मुख्य रस्त्यापासून एका छोट्या पण सुंदर वाटेने थोडेसे चालत जावे लागते. पाणी गंधकयुक्त असून त्वचेचे, सांधेदुखीचे आजार बरे होतात असा स्थानिकांचा विश्वास आहे. पुरुष आणि स्त्रियांसाठी वेगवेगळी स्नानगृहे आहेत. आजूबाजूचा परिसरही खूपच नयनरम्य आहे.

आता एका रिसॉर्टला थांबायचे होते, पण राहिलेली दोन ठिकाणे पाहूनच संध्याकाळी रिसॉर्टला जाण्याचे ठरले.
पुढचे ठिकाण मावरंगलांग व्ह्यू पॉइंट (Mawranglang View Point)
दक्षिण-पूर्व खासी हिल्समधील मावकिरवतपासून (Mawkyrwat) सुमारे ५ किलोमीटर अंतरावर हे ठिकाण आहे. येथून एका सुंदर दरीचे दर्शन होते. दरीतून वाहणार्‍या 'Rilang River' किंवा 'Wah Rilang' नदीचे रमणीय दृश्य हरखून जावे असेच.

त्यानंतर निघालो आजचे तसेच आमच्या मेघालय सहलीतील शेवटचे पण आठवणीतील एक महत्त्वाचे ठिकाण.
माव्किरदुक मोनोलिथ (हेरिटेज साइट)
दक्षिण खासी हिल्स जिल्ह्यातील Mawkyrduk गावाजवळ हे स्मारक आहे,
या मोनोलिथ वारसा स्थळी अनेक मानवनिर्मित उंच उभे स्तंभ (मेनहिर) वर्तुळाकृती संरचनेत दिसतात, तसेच सपाट दगडी टेबल (डॉमेन्स ) आहेत, ज्यांचा संबंध पुरुष व स्त्रिया स्मृतीशी जोडला जातो. निर्मितीचा काळ निश्चित नसला, तरी १६ ते १९ या शतकातील असू शकतो.
पूर्वजांची पूजा आणि सामाजिक बंध वाढवण्याचे कार्य यामध्ये या स्मारकांचा विशेष वाटा आहे.

ऐतिहासिक व राज्य वारसा स्थळ असूनही येथे खूप कमी पर्यटक दिसले. कदचित वेळ कमी असल्याने पर्यटक फक्त काही प्रसिद्ध पर्यटन स्थळेच पाहत असावेत. बऱ्याच वर्षांपासून गाडी चालवणाऱ्या आमच्या ड्रायव्हरनेही या स्थळाला पहिल्यांदाच भेट दिली होती.
सूर्यास्त झाला आणि आम्ही निघालो.

जास्त पर्यटक असणाऱ्या समूहासाठी या भागात हॉटेल / रिसॉर्ट कमीच. तरीही आमची गरज भागू शकेल असे एक सुंदर रिसॉर्ट आम्हाला सापडलेच - 'Nonglang Tai Resort'.
एका तलावाच्या काठी असलेले, अत्यंत वाजवी दर व उत्तम जेवण हे येथील वैशिष्ट्य.

एक जण सकाळी तलावात मासेमारी करीत होता. मीही गळ टाकून पहिला.

याच सहलीत आसाममधील काही ठिकाणे पाहिली, परंतु लेख फक्त मेघालयाशी संबंधित असल्याने येथेच समाप्त करीत आहे.

https://www.maitrin.com/node/4934

गेली २ वर्षे घरात बसून काढली. त्यामुळे तिसरी लाट ओसरायला लागल्यावर सहलीला जाण्याचे वेध लागले. मला कधीपासून काझीरंगाला जायचं होतं. १ मे ला ते बंद होतं त्यामुळे एप्रिलमधे जायचं ठरवलं. आसाम बरोबर मेघालय करण्याचं ठरवलं. अजून एक मित्र-मैत्रीण कुटुंब पण बरोबर होते.

मग सुरू झाली सहलीची तयारी. सुट्ट्या टाकून दिल्या आणि मग सुरू झालं प्लॅनिंग. कुठे किती दिवस घालवायचे, काय काय बघायचं ह्यासाठी गूगल हाताशी होतचं. इ त के ब्लॉग्ज, व्लॉग्स बघितले की न जाताही सगळ्या ठिकाणांची खडानखडा माहीती गोळा झाली. ४-५ वीकांत चर्चा करून प्लॅन ठरला. मग हॉटेल, विमान, टॅक्सी बुकिंग्ज पार पाडली.

दिवस १ - पुण्याहून निघून विमानाने गुवाहाटी, तिथून काझीरंगा
दिवस २ - काझीरंगा सफारी
दिवस ३ - काझीरंगाहून निघून शिलाँग
दिवस ४ - शिलाँगच्या आसपास फिरणे
दिवस ५ - चेरापुंजी दर्शन करून चेरापुंजीला स्टे
दिवस ६ - डबल डेकर रूट ब्रिज ट्रेक
दिवस ७ - चेरापुंजीहून निघून दावकी, स्टे मॉलिन्लाँगला
दिवस ८ - क्रँग सुरी धबधबा करून गुवाहाटीला परत
दिवस ९ - गुवाहाटीमधे फिरणे, रात्रीच्या विमानाने परत

प्रवासाबद्दल आधिक माहीती - २०२२ एप्रिल मधील माहीती

आम्ही गुवाहाटी-पुणे डायरेक्ट विमानाने गेलो. इंडिगोचां विमान पहाटे ३ वाजता पुण्याहून आहे तर गुवाहाटीहून रात्री ११:३० ला आहे. अडीच तासाचा प्रवास आहे. वेळेची खूपच बचत झाली. व्हाया कल्कत्ता किंवा मुंबई असे पर्याय होते पण ऑड वेळ असली तरी आम्ही हा पर्याय निवडला.

तिकडे फिरण्यासाठी आम्ही जी गाडी बुक केली त्यासाठी गूगलवर शोधून guwahatitaxi18@gmail.com ह्यांना मेल केलं होतं. संजय काटकी हे मालक आहेत, त्यांनी अमर - ९९५७० ७२८७३ हे चालक म्हणून दिले होते. आपल्याकडे दिवसाला ठराविक किमी अशी गाडी मिळते तिकडे आम्ही पूर्ण आयटीनरी शेअर केली आणि पैसे ठरवले. ३९००० लागले. गाडी - इनोव्हा. चालकाची रहाण्याची व्यवस्था, खाणंपिणं, टोल तेच बघणार होते. अमरजी गेली १५ वर्षे त्या भागात हा व्यवसाय करत असल्याने त्यांच्या ओळखी खूप होत्या. सगळीकडे भाषेची अडचण वाटली तर ते मदतीला यायचे. वाटेतली ठिकाणं, व्हेज हॉटेल्स सुचवायचे. एकंदरीत अनुभव चांगला आला. त्या भागात एक आहे की हॉटेल्स ड्रायव्हर लोकांसाठी डॉर्म्स बांधून ठेवतात. त्यामुळे चालाकांची चांगली सोय होते. काझीरंगा, शिलाँग इकडे अमरजींच्या ओळखीचे कोण होते त्यांच्याकडे ते जायचे झोपायला. आम्ही दिलेल्या वेळेच्या आधीच घ्यायला हजर. चेरापुंजीचं हॉटेल , मॉलिंलाँगच्या एअर बीएनबी ह्या २ ठिकाणी त्यांची सोय आमच्या इथेच झाली. चेरापुंजीला फोन नेटवर्कची बोंब होती त्या पार्श्वभूमीवर हे बरं झालं.

काझीरंगा हॉटेल - विल्डरनेस्ट
एकंदरीत गूगल, मेकमायट्रिप आणि इतर तत्सम साईटसवर बराच अभ्यास करून हे हॉटेल निवडलं. हे काझीरंगाच्या २ मुख्य रेंजपासून जवळ होतं. खाणं ठिक होतं. पहीलच दिवस असल्याने आमच्याकडे खाण्याचा खूप स्टॉक होता त्यामुळे काही अडलं नाही. आसामी पद्धतीची थाळी छान होती. हिंदीची मात्र बोंब होती. स्टाफला आम्ही काय सांगतोय हे पटकन कळायचं नाही. मालक २ तरूण मुलं होती. ते हिंदी, इंग्लिश व्यवस्थित बोलत होते. कॉटेज छान होती, बाहेर जागाही भरपूर होती.

सफारी - सफारीसाठी ह्याच हॉटेलने आम्हाला बनमौलीजींचा नंबर दिला. बनमौली - ६००१०९११७४
ह्यांनी हत्ती सफारीसाठी अ‍ॅडव्हांस पैसे घेतले होते. बाकी जीपचे आयत्या वेळी दिले. जीप सफारीला त्यांची जीप हॉटेलवर आणा-पोचवायला यायची. त्यामुळे आपल्या गाडीने जा मग जीप शोधा असं काही झालं नाही. सकाळच्या सफारीचा चालक जास्त थांबत नव्हता वगैरे सांगितल्यावर त्यांनी दुसर्या सफारीला चांगला चालक दिला, ज्याला माहीतीही होती आणि तो थांबत होता, घाई करत नव्हता.

शिलाँग - The In Town Inn
हा बंगला छान स्पेशियस होता. जुन्या पद्धतीचा असला तरी चांगला ठेवला होता. मार्क, मालक अगदी बोलघेवडा होता.

चेरापुंजी - The Breiancy Inn
ह्या हॉटेलचं लोकेशन अप्रतिम होतं. जेवणही चांगलं होतं. फक्त जिओला रेंज होती मात्र.

डबल डेकर येथील गाईड - लुमलँग - ९३६६३५५७८८. तिकडे गेलात तर नक्की ह्याला हायर करा.

मॉलिन्लाँग - Verde Eco Lodge
हे ठिकाण कळलं एअर बीएनबी वरून पण काही विचारायला मालकाला मेसेज केला, पुण्याहून येणार वगैरे झालं मग त्याने नंबरच दिला. सचिन - ८६५२२२५७८५. त्याने थोडा डिस्काउंट दिला डायरेक्ट बुकिंग केलं त्याचा. रिमोट भागात असलं तरी घर छान आहे, सगळं बांबूने बांधलं आहे. मॉलिन्लाँग गावापासून अगदी २ मिनिटांवर आहे. आम्हाला गावतल्या हॉटेलने होम डिलिव्हरी दिली रात्री. मॉलिन्लाँग गावातही बरेच होम स्टे ज आहेत.

गुवाहाटी - Giardino De Fiore Chandmari
बाकी घर अगदी सजवलेलं पण किचन बकवास. आम्ही एकदाच होतो खायला, तेव्हा स्विगीवरून ऑर्डर केलं आणि हॉलमधेच बसून खाल्लं. बेडरूम्स, हॉल प्रशस्त पण किचनमधे पाऊलही ठेवू नये अशी अवस्था - कळकट भिंती, नीट लाईट नाही. ओनर लिपी नावाची मुलगी होती.

जाण्याचा चांगला सीझन -

पावसाळ्यात तर काझीरंगा बंदच असतं. मेघालयातही भरपूर पाऊस पडत असल्याने पावसाळा सोडून दोन्ही सीझन आयडीयल आहेत. हिवाळ्यातले व्हिडिओज पाहीले त्यात धबधब्यांना पाणी कमी वाटलं. मार्चपासूनच पाऊस सुरू होत असल्याने एप्रिल्,मे मधे धबधबे छान होते पण दावकीला क्लीयर पाणी नाही मिळालं. हिवाळ्यात दावकी जास्त छान असेल.

बाकी काझीरंगाची साईट, युट्युब वरचे बरेच व्लॉग्स रेफर केले आयटीनरी ठरवताना.

काझीरंगा - मेघालय सहल दिवस - १ - काझीरंगाला पोचलो

दिवस १ -

पुण्याहून पहाटे २:५५ च विमान होतं. विमान वेळेत गुवाहाटीला पोचलं. टॅक्सीवालाही वेळेच्या आधी एअरपोर्टला हजर झाल्याने ७ च्या आधी काझीरंगाला जाण्याचा प्रवास सुरू झालेला. विमानात खास झोप न झाल्याने सगळ्यांच्या विकेटस पडल्या आणि ९ च्या सुमारास चालकाने एका हॉटेलपाशी थांबवल्यावर सगळे उठलो. आम्ही पोचलो तो दिवस बिहुची सुरुवात होती त्यामुळे वाटेतल्या गावात आसामी पोषाखातल्या मुली, बायका गावागावात दिसत होत्या. वाटेत एक मोठ शिवलिंगाच देवालय दिसलं.

ह्या पाणपक्षाचं मोठ्ठ घरटं वाटेत लागलं -

हे ते शिवलिंगाच्या आकाराचं देऊळ -

दुपारी ३ च्या सुमारास हॉटेलवर पोचलो. आवरून जवळच्या एका गावात गेलो. तिथे एका घरात लहान मुली छान डान्स करत होत्या. त्यांच्या घरच्यांची परवानगी घेऊन फोटो काढले -

५ आणि ६ वर्षाच्या मुली न लाजता नाचत होत्या. इतकं लहान गाव, प्रत्येक घरापुढे भाजीपाला लावलेला. १-२ मासेवाले कोपर्यावर बसलेले.

दुसर्या दिवशीची जीप सफारी बुक करून झोपलो. हा हॉटेलचा रात्रीचा फोटो -

दिवस २

काझीरंगा - मेघालय दिवस २ - काझीरंगा सफारी

दिवस २ -

भारताच्या पूर्वेला असल्याने ४:३०-५ पासून उजाडायला सुरूवात होत होती त्यामुळे रोज ५ लाच उठून बसायचो. ६:३० ला जीप येणार होती.

काझीरंगामधे ४ रेंजेस आहेत - सेंट्रल, इस्टर्न, वेस्टर्न आणि बुर्हापहार

आम्हाला आधी २ हत्ती आणि १ जीप सफारी हव्या होत्या - त्या नाही मिळाल्या हे बरं झालं हे नंतर कळलं. आम्ही सेंट्रल आणि ईस्टर्न जीपने केल्या आणि वेस्टर्न हत्तीवरून.

सेंट्रल रेंज - गेंडे, जंगली म्हशी (wild buffalo), हरिणं, हत्ती दिसले. indian roller हा अतिशय सुंदर पक्षी ५-६ वेळा उडताना दिसला. आम्हा ७ जणांत २ दुर्बिणी होत्या. त्यामुळे छान बघता आले प्राणी-पक्षी.

काही फोटो देते -

सफारी ४० मिनिटांची वगैरे होती.सफारी आटोपून हॉटेलवर गेलो. नाश्ता उरकून जवळच ऑर्किड पार्क बघायला गेलो. तिथे १०-१२ कायमस्वरूपी प्रदर्शनं आहेत - ऑर्किड फुलं, आसामच्या संस्कॄतीची माहीती, कॅक्टस, एक अगदी पिटुकलं तळं वगैरे. २ सफार्याच्या मधे वेळ घालवायला हे केलेलं आहे असा अंदाज :) . थोडा वेळ घालवला तिकडे. एक बांबू हाऊस होतं त्यावर बरोबरचे कुटुंब चढले.

दुपारी १:३० ला जीप येणार होती त्यामुळे पुन्हा हॉटेलवर जाऊन खाऊन घेतलं. ही सफारी ईस्टर्न रेंजमधे होती. ही रेंज हॉटेलपासून १२ का काहीतरी किमी अंतरावर होती त्यामुळे लवकर निघालो होतो. इकडे एका वेळी २० च जीप्स अलाऊ करतात आणि प्रत्येक १-२ जीप्सबरोबर गन घेऊन वनविभागाचा माणूस देतात. आमचा जीपवाला (म्हणे) अनुभवी असल्याने त्याने पुढच्या जीपमधे गनधारी घेतला ( हे आमच्या नंतर लक्षात आलं नाहीतर आम्ही आग्रह धरला असता गनधारी हवा म्हणून.) गनधारी अशासाठी की इथले हत्ती तेवढे माणसाळले नाहीयेत. गन म्हणजे tranquilize करायलाच. ह्याच रेंज मधे वनविभागाच अस्तित्व खूप जाणवलं.

शिरल्या शिरल्या २ गरूड आणि घरटं दिसलं. indian roller तर सारखे दिसत होते. हा पक्षी नुसता बसलेला असताना नॉर्मलच दिसतो पण उडताना त्याचे रंग बघायचे.

ह्या रेंजमधे एका बाजूला नदी / तळं आणि एका बाजूला बर्यापैकी घनदाट झाडी होती. हरीण, गेंडा अगदी जवळून बघता आले. खर्या अर्थाने जंगलात गेल्यासारखं वाटल ते इथेच. एका ठिकाणी वॉच टॉवर होता तिथून नदीच्या पलीकडे भरपूर गेंडे, हत्ती, हरणं चरताना दिसली. खूप लांब होती. टीव्हीवर बघतो तसं प्रत्यक्ष डोळ्याने बघायला छान वाटलं. नदीच्या कडेला झाडं असतात त्यावर चढून ऊन खात बसलेली छोटी कासवं दिसली. दुर्बीण होती म्हणून नाहीतर ती दिसणं कठीण होतं.

थोडं पुढे एक गेंडा झाडीत चरत होता, २ प्लॅटफॉर्म मधे असतं तेवढ्या अंतरावर होता. जीपवाल्याने थांबवून बघू दिलं. आमच्या पुढच्या जीप्स ह्यावेळी पुढे गेल्या होत्या. नुकताच पाऊस पडून गेल्याने अजून एक रस्ता बंद आहे तर पुढे यु टर्न मारू असं जीपवाला म्हणाला. थोड्या अंतरावर त्या २ जीप्स समोरून आल्या तर त्यांच म्हणणं त्यांना वाघ दिसला. हा जो गेंडा आम्ही थांबून बघत होतो त्याच्या पुढे दाट झाडीत होता म्हणे आणि त्यांच्या जीपच्या चाहूलिने जंगलात गेला. हे संभाषण आसामी भाषेत पण टायगर शब्द ऐकल्यावर आम्ही कान टवकारले आणि आमच्या जीपवाल्याला पिडायला सुरूवात केली. गंमत म्हणजे समोरचा जीपवाला आणि आतली माणसं जणू कुत्रा किंवा मांजर दिसलाय त्यात काय एवढं असे भाव चेहर्यावर. आता परतीच्या प्रवासात आम्हाला एकच ध्यास - वाघ दिसला पाहीजे. जीपवाला म्हणाला पुन्हा दिसण्याची शक्यता कमी आहे कारण इतकं मोठं जंगल आहे, जीपचा आवाज आलेला असताना पुन्हा वाघ त्याच जागी कशाला येईल ? तरी आम्ही परतीच्या प्रवासात दोन्ही दिशांना डोळे फाडफाडून बघत होतो. आता गेंडा, हरीण अगदी आमचा आवडता indian roller कडे लक्ष न देता पट्टे दिसतात का ह्याकडेच सगळं लक्ष. अर्थात वाघ दिसला नाहीच. पण वाघाने आम्हाला बघितलं असेल अशी आपली आमची वेडी आशा. रेंज मधून बाहेर पडून हॉटेलवर पोचेपर्यंत वाघ दिसला असता इतक्या जवळ तर काय झालं असतं ह्याचं स्वप्नरंजन करत भरपूर हसून घेतलं.

मी आणि मैत्रीणवरची लीना -

दुसर्या दिवशी वेस्टर्न रेंज मधे हत्ती सफारीसाठी ६:३० ला निघायचं होतं आणि आल्यावर हॉटेल सोडायचं होतं. त्यामुळे आवराआवरी करून झोपलो.

दिवस ३

काझीरंगा - मेघालय दिवस ३ - काझीरंगा हत्ती सफारी, उमियम लेक, शिलाँग

दिवस ३ -

पहाटे उजाडल्याने ४:३० पासून जाग होती. चहा पाणी करून हत्ती सफारीसाठी तयार झालो. आज वेस्टर्न रेंजमधे जायचं होतं.

एका हत्तीवर ४ ते ५ जण घेतात असं कळलं होतं. प्रत्येक माणसाचे १००० रूपये. ७ च्या आधीच पोचलो. एकेक करून हत्ती आधीची सफारी करून माणसांना उतरवत होते. हत्तींच्या उंचीचा मनोरा केलेला आहे, आपण तिकडे पायर्‍यांनी चढून जायचं आणि हत्तीवर बसायचं. ४ माणसं पाठीला पाठ लावून बसतात. २ माणसं बसल्यावर हत्ती तिथल्या तिथे व्यवस्थित वळला. आम्ही बसलो ती हत्तीण ३४ वर्षांची होती - लक्ष्मी नाव. माहूताशी गप्पा मारल्या त्यावरून कळलं की प्रायव्हेट मालकीचे हत्ती आहेत. मी समजत होते वनविभागाचे असतील. प्रत्येक हत्ती म्हणे २०-२५ लाखाला विकला जातो.

आपल्याला बसण्यासाठी बाकासारखं केलेलं असतं ते हत्तीच्या पाठीवर दोरीने मागे शेपटीतून घातलेलं असतं. आपलं एवढं वजन घेऊन चिखलातून बिचारा मार्ग काढत होता. २ वेळा हत्ती सफारी नाही केली ते बरं वाटलं ते ह्यासाठी.

ही सफारी तशी कमी जागेत आहे. २-३ गेंडे चरत होते. पाणथळ जागा होती बरीचशी. हत्ती चढ उतारावरून आरामात जात होता. घट्ट धरून बसावं लागत होतं. त्यामुळे दुर्बिण काढणं शक्य नव्हतं. समोर दिसेल तेवढचं बघणे. आमचा आवडत्या रोलर ने इथेही दर्शन दिले.

हा एक व्हिडिओ - गेंडे डुंबताना

हा एक पॅनोरमा

सगळे फोटो नवर्‍याने काढले आहेत. हत्ती इतका हलत होता की माझी काही हिम्मत झाली नाही फोन बाहेर काढायची.

एक तास तेवढ्या भागात फिरवून हत्तीने उतरवलं. आमच्या लक्ष्मीला जाता जाता हात लावला.

हॉटेलवर परत येऊन नाश्ता पाणी केलं आणि शिलाँगच्या प्रवासाला लागलो. हा प्रवास बराच होता. २५० किमी जायचं होतं. मेघालयात जायचं तर ई-पास लागतो. तो आधीच ऑनलाईन घेऊन ठेवला होता त्यामुळे आसाम-मेघालयाच्या सीमेवर वेळ वाचला.

वाटेत १-२ थांबे घेऊन उमियम लेकला पोचलो. इथे स्पीड बोट आहे. सगळा प्रवास उन्हातून झालेला पण ह्या तळ्यापाशी इतका छान गार वारा होता. एका बोटीत १०-११ जण घेतात.

तळ्याचा पॅनोरमा

इथून शिलाँग अगदी अर्ध्या तासावर होतं. इथे आम्ही एअर बीनबी बुक केलं होतं. हे घर

जो ओनर होता तो मागच्या बाजूच्या घरात राहतो. जुन्या खासी पद्धतीचा बंगला आहे. स्वच्छता होती. फ्रिज, वॉशिंग मशिन, स्वयंपाकघरात गरजेच्या सगळ्या वस्तू होत्या. ओनरही बोलका होता. घरी पोचायच्या आधीच जेवण करून घेतलं. रविवारचा दिवस असल्याने ५:३० ला नंबर लावला तो तासाभराने लागला आणि जेवण होईस्तो ८ वाजले.

दुसरा दिवस शिलाँगच्या आसपास फिरायचं होतं त्यामुळे उठायची तशी घाई नव्हती. प्रवासाने अंग आ़खडून गेलेलं. घरात शिरलो तर एकाही खोलीत पंखा नाही. झोप कशी लागणार असं वाटलेलं पण हवा छान गार होती.

दिवस ४

काझीरंगा - मेघालय दिवस ४ - शिलाँग साईट सीईंग

दिवस ४ -

आजचा दिवस तसा आरामाचा होता. सकाळी उठून आवरलं आणि घरीच सँडविचेस खाऊन पॅक करून घेतले.

पहिले laitlum canyon ह्या ठिकाणी गेलो जे शिलाँगपासून २० किमीवर आहे. पाचगणी सारखं पठार आणि दरी. इतकं धुकं होतं की आम्हाला दरी अज्जिबात दिसली नाही. छान गार वारा आणि आजूबाजूला हिरवळ, धुकं.

छान हवेत चहा हवाच आणि मॅगी, मोमोज -

मेघालयाचं वैशिष्ठ्य म्हणजे सगळ्या ठिकाणी स्वच्छ टॉयलेटस. सगळीकडे ५-१० रूपये भरून स्वच्छतागृहं. त्यामुळे कुठेही पंचाईत झाली नाही. विशेष म्हणजे अगदे रिमोट ठिकाणी सुद्धा नळाला वाहतं पाणी. नाहीतर पुण्यातही कितीतरी चांगल्या हॉटेल्स मधे सुद्धा चकचकीत टॉयलेट पण गलिच्छपणा.
आपल्याकडे उगाच कमोड करून ठेवलेले जिथे तिथे आणि स्त्री-पुरुष एकचं स्वच्छतागृह. ह्या प्रवासात बहुतेक ठिकाणी इंडियन टॉयलेट मिळालं. सगळीकडे स्त्रिया-पुरुष वेगळी सोय. एकदा तर आम्ही हायवेवर शाहाळं प्यायला उतरलो होतो. तिथे जवळपास सोय नव्हती तर दुकानदार बाईने स्वत:च्या घरी नेलं आम्हाला टॉयलेटला.

धुकं असल्याने फारसे फोटो नाही काढता आले -

इथून निघालो आणि "जिवा साऊथ" नावाच्या हॉटेलमधे लंच केलं. मधे गाडीला दुसरी गाडी धडकून टायरचं काहीतरी काम वगैरे भानगडी झाल्या त्यात थोडा वेळ गेला. हे हॉटेल ऐन बाजारात - पोलिस बाझार - आहे.

लेडी हैदरी पार्क सोमवारी बंद असल्याने तिथे जाऊ शकलो नाही. लंचनंतर Ward's Lake जे पोलिस बाझारपासून चालत जाण्याच्या अंतरावर आहे तिकडे गेलो. तिकडे पण बोटिंग केलं. शहराच्या मध्यभागी स्वच्छ सुंदर तळं, बाजूला छान हिरवीगार बाग. शिलॉगकरांचा हेवा वाटला.

तळ्याचा पॅनो

तिथून पुन्हा बाजारात गेलो. थोडा टाईमपास करून थोडी खरेदी करून घरी परतलो. दुपारी उशिरा जेवण झालेलं त्यामुळे बरोबर आणलेलं आणि सामोसा, कचोरी असं काय काय खाऊन झोपलो.

itinerary प्रमाणे पुढचे २ दिवस फुल पॅक आणि खूप चालायला लागणारे होते.

दिवस ५

काझीरंगा - मेघालय दिवस ५ - चेरापुंजी साईट सीईंग

दिवस ५ -

शिलाँगचं एअर बीनबी सोडून आज चेरापुंजीला रहायला जाणार होतो. आवराआवरी आणि ऑम्लेट-ब्रेड नाश्ता करून निघालो.

पहिला थांबा होता mawphlang sacred forest. हे ठिकाण शिलाँगपासून तासाच्या अंतरावर आहे. खासी जमातीची देवराई म्हणता येईल. एक पठार आणि त्याला लागून जंगलाचा भाग आहे. जंगलाच्या बाहेरच ३ मोनोलिथ्स आहेत.

हे जंगल गेली अनेक वर्षं खासी जमातीने जपलं आहे. आतमधली एकही वस्तू - पान, फूल बाहेर आणून चालत नाही. अगदी सुकलेलं पानही नाही. नेटवर कर्स - शापाचा उल्लेख वाचला होता. आतमधे रूद्राक्षाचं झाड दिसलं. पक्षांचे आवाज येत होते पण उंच झाडांमुळे दिसत नव्हते. गाईडने बरेच ट्रिक फोटोज काढले.

हा एक -

साधारण अर्ध्या तासाचा ट्रेल होता. आम्ही अर्धा ट्रेलचं घेतला होता. पूर्ण ट्रेल अजून पुढे १-२ किमी जंगलातून आहे. आतमधे पशुबळीसाठी मुक्रर केलेले दगड आहेत. गाईड माहीती देत होता पण मी जास्त ऐकलं नाही. लहानपणी ह्या जंगलात यायला भिती वाटायची असं काहीतरी सांगत होता. पशुबळी रेग्युलर देतात का कळलं नाही.

पुढचा थांबा होता elephant falls. हा अगदीच पटेल पॉईंट निघाला. नुसती गर्दी कारण व्यवस्थित बांधलेल्या पायर्‍या होत्या उतरायला. आणि धबधबाही काही खास नव्हता.

इथून निघून wei sawdong नावच्या धबधब्यावर जायचं होतं. वाटेत स्काय व्ह्यू पॉईंट लागला. छान बांधलेल्या पायर्‍या आहेत. ठिकठिकाणी व्ह्यू पॉईंटस आहेत. तिथून दिसणारा नजारा -

wei sawdong हा ३ टप्प्यांत पडणारा धबधबा आहे. सगळे धबधबे बघायला मुख्य रस्त्यापासून दरी सदृश जागी चालत / पायर्‍यांनी उतरत जावं लागतं. ह्या धबधब्याला जायला सुरुवातीला थोड्या बांधलेल्या पायर्‍या आणि मग ५-६ बांबूच्या शिड्या आहेत. त्या शिड्यांवरून उलटं वळून उतरावं लागतं होतं. तशी भिती नव्हती, खोल दरी वगैरे नव्हती. अगदीच शिडी तुटली असती (वजनाने) तर थोडसं पडलो असतो आणि लागलं असतं. पण मजा आली. adventerous ट्रेक होता.

हा व्हिडिओ दुसर्‍या पायरीवरून काढलेला

हा एक पॅनोरमा

शिड्या उतरताना लागला त्यापेक्षा कमी वेळात चढून गेलो. मस्त भूक लागलेली होती. वरती अगदी २-३ टपर्‍या होत्या. मॅगी, तिथली भेळ, बरोबर असलेलं सटरफटर खाऊन घेतलं.

तिथून mawsmai cave. आम्ही तिघे गुहेतला अंधार बघून आत गेलो नाही. चुनखडकाचे फॉर्मेशन्स आहेत गुहेत. काही ठिकाणी खाली पाणी आणि उंची कमी, टोकदार दगडही आहेत. एक ग्रुप आलेला त्यातल्या एका काकांना डोक्याला जखम झालेली दिसली. गुहेच्या बाहेर काहीतरी नोटीस लिहायला हवी असं आमचं मत झालं. कोणाला बंद जागेचा फोबिया असू शकतो, किंवा सिनियर्सना गुहेत चालणं कठीण जाऊ शकतं. बाकी बर्याच ठिकाणी जिंगमहान - खासी भाषेत सूचना दिसल्या त्या पार्श्वभूमीवर इथे काहीच माहीती नसणं जरा खटकलं. बाहेर गुहेचा मॅप आहे, एका ठिकाणी निमुळती जागा आहे असाही उल्लेख आहे. पण ते बघितलचं जाईल असं नाही.

हे सगळं होईस्तोवर ५ वाजत आले होते. अंधार पडायच्या आत हॉटेलवर पोचलो. शिलाँगचं हॉटेल - हॉटेल

एका टेकडीवर होतं हॉटेल. नवीनच बांधलं आहे. ह्याच ओनरचं एक हॉटेल चेरापुंजी गावात आहे. तिथे रूम्स उपलब्ध नसल्याने हे हॉटेल बुक केलं. रात्री छान मोकळ आकाश आणि तारे दिसत होते. धबधब्याचा आवाज येत होता. हॉटेलवर जेवणाचेही बरेच ऑप्शन्स होते.

रात्री छान डाळ खिचडी खाऊन झोपलो. झोपताना लाईट गेले. रात्रभर लाईट आले नाहीत. उंचावर असल्याने ढगांचा गडगडण्याचा आवाज जवळून वेगळा येत होता. रात्रभर पाऊस कोसळत होता. दुसर्‍या दिवशी डबल डेकर रूट ब्रिजला जाणं धोक्यात येईल ह्या भितीतचं होतो सकाळपर्यंत.

काझीरंगा - मेघालय दिवस ६ - डबल डेकर रूट ब्रिज

दिवस ६ -

मेघालयात जायचं ठरवलं तेव्हा ह्या डबल डेकर रूट ब्रिजचे असंख्य व्हिडिओज पाहीले होते.

नेटवरील माहीतीनुसार - मेघालयात हे लिव्हिंग रूट ब्रिजेस अनेक ठिकाणी आहेत - रबर / रबर फिग ह्या झाडाची (जिवंत झाडांची) मूळं वाकवून, मधे मधे आधार देऊन खासी लोकांनी हे ब्रिज बांधले आहेत. इथे खूप पाऊस पडत असल्याने मनुष्यनिर्मित पूलांचं आयुष्य तेवढं नसतं. असे सिंगल ब्रिज अनेक आहेत. नॉन्ग्रियाट गावात असे २ पूल एकावर एक असे आहेत. तिथे पोचण्यासाठी अंदाजे ३५०० पायर्‍या उतरून जावं लागतं. Tyrna ह्या गावातून हा ट्रेक सुरू होतो. व्यवस्थित बांधलेल्या पायर्‍या आहेत. वाटेत २ लोखंडी सस्पेंशन ब्रिजेस लागतात. स्टॅमिनाचा कस बघणारा ट्रेक आहे हा.

ह्या ब्रिजचे फोटो आणि जाण्याचे व्हिडिओज बघून ही जागा आम्ही काही झालं तरी करायचीच असं ठरवलं होतं. चेरापुंजीचं हॉटेलही बुक करताना ते हा ट्रेक सुरू करतो तिथून जवळ असेल असं बघितलं होतं.

हॉटेल मधून बाहेर हा नजारा दिसत होता. तिन्ही बाजूंना मस्त धबधबे. एका बाजूला सपाट प्रदेश, तो बांगलादेश असं मॅपवर दिसत होतं.

पहाटे उठलो तर बाहेर रात्री पडलेल्या पावसाच्या खुणा आणि बारीक बारीक पाऊस सुरुच. पावसात पायर्‍या घसरड्या झाल्या असतील का, बरोबर लहान मुलं, इतकं येऊन हा ब्रिज न करताच जावं लागणार असे विचार यायला लागले होते. ओळखीचा एक जण नुकताच येऊन गेला होता त्याने दिलेल्या गाईडला फोन करून ८ वाजता Tyrna गावात भेटू असं सांगितलं होतं. ७ नंतर पाऊस थांबला आणि जरा उघडीप येत्ये असं वाटायला लागलं. Tyrna गावात जाऊन बघू, गाईडशी बोलून ठरवू असा विचार करून चहापाणी उरकलं, बरोबर थोडं खायला घेतलं. Tyrna गावात पोचलो तर बरेच ग्रुप्स आलेले. पाऊस पुर्ण थांबलेला. लुमलँग - आमचा गाईड म्हणाला जाता येईल, छत्र्या बरोबर घेऊन ठेवा अगदीच वाटलं तर. चढा उतरायला सोयीच्या म्हणून बांबूच्या काठ्या भाड्याने घेतल्या. हा फोटो काढून निघालो -

उतरताना अगदीच सोपं वाटलं. बाजूला धरायला रेलिंग आणि हातात काठी त्यामुळे पटापट गेलो. लीनाची ४ वर्षाची मुलगी पर्णवीही अर्ध्यापेक्षा जास्त पायर्‍या कडेवर न बसता उतरली. शिरीन आणि तिचा मुलगा असे लुमलँगला पूर्ण रस्ता पिडत होते - किती पायर्‍या झाल्या, अजून किती वेळ. त्याची छान करमणूक झाली असणार ह्यांच्या हिंदी इंग्लिश प्रश्नांच्या मार्‍याने. तो पण छान उत्तरं देत होता. चढताना मी ह्याच प्रश्नांचा त्याच्यावर मारा केला. बिचारा सिंसियरली किती पायर्‍या राहील्या सांगायचा.

पहीला सस्पेंशन ब्रिज -

लोखंडी ब्रिज होता. २ पेक्षा जास्त जण गेले तर थोडा हलत होता. लुमलँगने एकेकाला जायला सांगितलं. खालून धुवाधार पाणी वहात होतं. मोठे मोठे खडक त्यातून उड्या घेणारं पाणी. एकदा आजूबाजूला बघितलं आणि पूर्ण ब्रिज पार करताना फक्त खालची वाट आणि पाय एवढीच नजर ठेवून ब्रिज पार केला.

हा दुसरा सस्पेंशन ब्रिज -

हा तुलनेत ब्रॉड होता आणि कमी हलत होता. उंची पण जास्त वाटली ह्याची. शेजारी असलेला जुना ब्रिज ह्या फोटोत दिसतोय -

ह्या जुन्या ब्रिजच्याही आधी लिव्हिंग ब्रिज होता तो पडला म्हणे. त्याचे अवशेष दिसले पण फोटो काढायचा राहीला.

डबल डेकरला जाताना हा एक सिंगल रूट ब्रिज पार केला -

इथून पुढे थोड्याच पायर्‍या होत्या. सलग उतरायचं नव्हतं. मधे मधे पायर्‍या चढायच्याही होत्या. एकदाचे पोचलो -

जास्त गर्दी नव्हती. आलेले सगळे ग्रुप्स दोन्ही ब्रिजवर फोटो काढून घेत होते. सगळ्या गाईडसना फोटो काढण्याचं एक अ‍ॅडिशनल काम.

ह्या फोटोत दिसत आहेत त्या पयर्‍या पार करून पलीकडच्या दगडावर पण बसलो थोडा वेळ. लुमलँग खूप मदत करत होता. कुठे घसरडं आहे कुठे पाय ठेवा वगैरे सूचना देत होता.

शिरीन आणि मी -

सगळ्या फोटोसेशनच्या आधी एका टपरीवजा हॉटेलमधे मॅगी, ब्रेड बरोबर आणलेलं काय काय, चहा , बिस्किट खाऊन घेतलं.

साधारण दिड तासात खाली पोचलो. लुमलँग म्हणाला तुमचा सगळ्यांचा स्टॅमिना चांगला आहे. हेच वाक्य चढताना म्हणाला म्हणजे झालं असं मला मनातल्या मनात झालं.

पोटभर धबधबा, ब्रिज मनात साठवून, फोटो काढून परतीच्या वाटेला लागलो. ब्रिजच्या पलीकडे गाव आहे.तिथे होमस्टे आहेत. हीच वाट पुढे रेनबो ब्रिज आणि ब्लू लगूनला जाते. जे लोक ह्या गावात राहतात ते ही २ ठिकाणं करतात. लुमलँग म्हणाला अजून रेनबो धबधबा म्हणावा तेवढा नाहीये, रेनबो दिसायला ऊन्हाची वेळ गाठावी लागते आणि तुमच्या बरोबर मुलं आहेत तर एवढं अंतर जाऊन पुन्हा वर पोचायला अंधार होईल. सगळा विचार करून रेनबोचा विचार रद्द केला. रेनबो फॉल्स सर्च केलं तर बरेच व्हिडिओज मिळतील.

वाटेत एक सिंगल रूट ब्रिज लागतो. थोडी वाकडी वाट करून आहे.

इथे एका वेळी फक्त २ च लोक उभे राहू शकतात. हा ब्रिज ओलांडून लोकांची शेती आहे. डबल डेकर ब्रिज हा नॉन्ग्रियाट गावतल्या लोकांनी त्यांच्या रोजच्या कम्युट साठी बांधलेला आहे. आम्ही उतरत असताना शाळेची मूलं चढत होती.

सिंगल ब्रिज बघून एका सस्पेंशन ब्रिजपाशी भेळ खाल्ली. लुमलँगलाही आमच्या महाराष्ट्राची स्पेशॅलिटी म्हणून दिली :)

एकदाचे वर पोचलो - लुमलँगबरोबर फोटो -

चढताना एक स्ट्रेच खूप स्टीप आहे. मधे मधे थांबत पाणी पित चढलो. चांगलचं दमायला झालेलं.

ब्रिजपाशी जी टपरी होती तिथल्या मुलीला विचारलं इथेच तुझं गाव आहे का तर म्हणाली गाव हेच पण राह्ते चेरापुंजीला (सोहरा - तिथले लोक सोहरा म्हणतात चेरापुंजीला). रोज जॉबसाठी ३५०० पायर्‍या चढ उतार, तरीच चवळीची शेंग होती. इथे बुडाशी गाडी/रिक्षा आहे तरी महीन्यातून एक आठवडा ऑफिसला जायचं तर मी इतकी कट्कट करत होते त्याची लाज वाटली.

वर पोचलो तेव्हा ३:३०-४ झाले होते. चहा-सरबत घेऊन लुमलँगला टाटा केला. तो तिरना गावातलाच आहे. ओळखीचं कोणी आलं तर नक्की नंबर शेअर करु असं आश्वासन दिलं.

हॉटेल अगदी १०-१५ मिनिटांवर होतं पण अचानक इतकं धुकं पडलं. हॉटेलवर पोचून हुश्श केलं.

मस्त गरम पाण्याने आंघोळी केल्या, थोडं खाऊन आराम केला. जेवून लगेच पडी टाकली.

काझीरंगा - मेघालय दिवस ७ - क्रँग सुरी धबधबा

दिवस ७

इतके दिवस आम्ही मेघालयच्या खासी भागात फिरत होतो. क्रँग सुरी हा धबधबा जैंतिया भागात येतो. हा तसा आडबाजूला आहे धबधबा. जास्त गर्दी नव्हती. मॉलिन्लाँग पासून २-२.५ तास लागले इथे पोचायला. दावकीवरूनच रस्ता आहे.

वाटेत लागलेला एक धबधबा -

क्रँग सुरीलाही पायर्‍या व्यवस्थित बांधलेल्या आहेत धबधब्यापर्यंत पोचायला.

काही ग्रुप्स ह्या पाण्यात पोहत होते. पाणी जिकडून पडतयं तिथे वरच्या बाजूस बोटींगची पण सोय दिसली.

वर येईपर्यंत १२ वाजत आले होते. तिथल्याच हॉटेल्स मधे खाऊन घेतलं आणि गुवाहाटीकडे प्रयाण केलं. जवळ जवळ ६ तासांचा प्रवास होता. वाटेत शिलाँगजवळ जिवा व्हेज नावाच्या साऊथ इंडीयन हॉटेलमधे थांबलो. २-३ दिवस भात-दाल खाऊन कंटाळा आलेला. इडली-डोसा मेनूवर वाचून जो आनंद झालाय.

६:३० ला वगैरे लिपीच्या घरी पोचलो - Giardino De Fiore Chandmari. तिथे स्विगीवरून चाट वगैरे ऑर्डर केलं.खाऊन गुडूप झालो.

काझीरंगा - मेघालय दिवस ८ - गुवाहाटी

दिवस ८ - हा दिवस पूर्ण अनप्लॅन्ड होता. कामाख्याला दर्शनाला वेळ लागतो कळल्याने ते ड्रॉप केलं. उमानंद हे एका बेटावर देऊळ आहे. बोटीने जाणार होतो पण उघडी बोट, ऊन आणि गर्दी बघून रोपवेने जायचं ठरवलं. रोपवे छान बांधला आहे. तिथून बाजारात खरेदी केली, खाऊन घेतलं आणि लिपीच्या घरून सामान उचलून निघालो. शनिवार आणि ट्रॅफीक म्हणून लवकरच निघून एअर पोर्टला पोचलो. ही लेखमाला लिहीण्याच्या निमित्ताने मनाने पुन्हा एकदा मेघालयात जाऊन आले

२ महीने बर्याच चर्चा करून ठरवलेली आयटीनरी ९९% फॉलो केली. कुठेही पावसाचा त्रास झाला नाही. चालक, गाईड, हॉटेल्स चांगली मिळाली. खाण्याच्या पद्धती अर्थातच वेगळ्या असल्याने थोडीफार अ‍ॅडजस्टमेंट अपेक्षितच होती. एकूण खूप छान झाली ट्रिप. पुणे-मुंबई किंवा एकूणच महाराष्ट्र सोडता भारताच्या रिमोट भागातल्या जीवनाची थोडीफार कल्पना आली. आपण किती प्रिव्हिलेजड आहोत ह्याची जाणीव झाली.

Keywords:

Likes

SwapnilJirageTravelPost

Thursday, May 23, 2024