मलाका स्पाइस

http://www.misalpav.com/node/53196

दिवाळी अंक २०२५ - आम्हीही सिंदबाद, बावळट तरीही नशीबवान - भटकंती

शेखरमोघे in दिवाळी अंक
21 Oct 2025 - 12:00 am

आम्हीही सिंदबाद, बावळट तरीही नशीबवान

अनेक संकटे सोसून एक सागरी सफर संपवून बरीच संपत्ती मिळवून घरी परतल्यावर स्वस्थ न बसता सागरप्रवासाच्या ओढीने पुन्हा एकदा पुढील सफरीकरता तयार होणाऱ्या सिंदबाद खलाशाची प्रदीर्घ कथा आपल्याला माहीत असेलच. आम्ही अनेक जण एका (काही काळापूर्वी केलेल्या) सागरी सफरीत असेच भरकटलो, पण 'शेवट गोड' होऊन आम्हाला काही अविस्मरणीय पाहाता आणि अनुभवतादेखील आले, त्या इंडोनेशियात (जवळजवळ पुराणकाळात) केलेल्या प्रवासाची ही कथा.

या अजब सागरी सफरीत आम्ही का आणि कसे भरकटलो, हे समजून घेण्यासाठी तो काळ लक्षात घेणे आवश्यक आहे. आमच्या या सफरीच्या वेळी AI तर जाऊच द्या, Google Mapsदेखील अजून यायचे होते. Yahoo! Maps नुकतेच सुरू झाले होते आणि अर्थातच त्यांचा (किंवा Google Mapsदेखील) सागरी प्रवासाला काहीच उपयोग नव्हता. अगदी सिंदाबादच्या काळाप्रमाणे होकायंत्र, आकाशांशमापक (Sextant) अशी आयुधे वापरून (तरीही चुकतमाकत) सागरी मार्गक्रमण करण्याची आवश्यकता नसली, तरी आमच्यासारख्या क्वचितच समुद्रभ्रमण करणाऱ्यांना बऱ्याच गोष्टींची - उदा., वाऱ्याचा आणि भरती-ओहोटीचा शिडाच्या जहाजांच्या वेगावरचा परिणाम, ज्याबद्दल पुढे उल्लेख येईलच - काहीही माहिती तर नव्हतीच आणि तशी ती थोडक्या वेळात करून घेणे सोपेही नव्हते. त्यामुळेच कदाचित, पण आमचा हा प्रवास बराचसा 'हो जायेगा साहब' अशा तऱ्हेच्या आश्वासनावर आधारलेला होता. अहो, म्हणूनच आम्ही या सफरीत गंडलो ना!

आम्ही जकार्तात राहात असताना एकदा आमच्या मित्रमंडळात श्री. क्ष (नावात काय आहे?) यांच्याकडून एक विचारणा आली, "आपण सगळे जण मिळून पिनीसी जहाजाने २-३ दिवसांच्या समुद्रसफरीवर जाण्यात स्वारस्य आहे का?" श्री. क्ष काही ना काही जुगाड करून मित्रमंडळींसकट काहीतरी आगळेवेगळे करण्यात वाकबगार गणले जात. त्यांच्या या कर्तबगारीवर विश्वास ठेवून सहकुटुंब ठरत असलेल्या या समुद्रसफरीसाठी मी (आणि सौ.) आणि 'आपण सगळे'मधील इतरही काही या एका वेगळ्याच तऱ्हेच्या सफरीच्या विचारात सामील झालो.

'पिनीसी' जहाजांचा थोडासा इतिहास माहीत करून घेतल्यावर यामागचे कारण समजून येईल. काही शतकांपूर्वीपासून अजूनही वापरात असलेली ही खास तऱ्हेच्या शिडांची लाकडी जहाजे मुख्यतः मालवाहतुकीसाठी सगळ्याच इंडोनेशियात (जिथे सुमारे १७,००० बेटे विषुववृत्ताला समांतर अशा सुमारे ५,००० किलोमीटर लांबीच्या आणि १,५०० किलोमीटर रुंदीच्या क्षेत्रात पसरलेली आहेत) वापरली जातात. काही काळापासून अशा जहाजाना शिडांखेरीज इंजीनही लावून आणि त्यांची आतील रचना बदलून त्यांचे वेगवेगळ्या पद्धतीने रूपांतरही केले जाते - जसे श्रीमंत मंडळींच्या अय्याशीसाठीचा तरंगता सुखनिवास (Resort) किंवा 'खास' लोकांसाठीचे आलिशान तरंगते हॉटेल किंवा शौकीन (आणि श्रीमंत) मासेमारांसाठी खोल समुद्रात फेरफटका मारत मासेमारी करण्याचे जहाज इ.इ. .

>
एक पिनीसी जहाज

https://unsplash.com/photos/a-large-boat-floating-on-top-of-a-body-of-wa...

जहाजाचा शोध घेऊन जहाजाची माहिती मिळवणे, सफरीचा कार्यक्रम (आणि budget) ठरवणे इ.इ. पूर्वतयारी पूर्वानुभवानुसार श्री. क्ष उत्साहाने करत होते. इतर सगळे जण आपापल्या नोकरीत व्यग्र आणि म्हणून श्री. क्ष यांच्यावर विसंबून आणि विश्वासून होते. गेलाबाजार आमचा हा mini cruise shipचा प्रवास साधारणपणे आमच्यापैकी कुणाच्याही आजवरच्या सुट्टीवरच्या राहण्याच्या कुठल्याही व्यवस्थेपेक्षा नक्कीच वेगळा असणार होता. निदान अशी आमची सगळ्यांचीच अशी समजूत श्री. क्ष यांच्याकडून वेळोवेळी मिळणाऱ्या माहितीवरून झाली होती.

श्री. क्ष यांनी चौकशी, विचारविनिमय, वाटाघाटी वगैरे करून आमच्या 'Royal Pinisi Cruise'साठी एक पिनीसी जहाज नक्की केले आणि एकूण कार्यक्रम जहाजवाल्यांशी काही वेळा बोलून आम्हा सगळ्यांना कळवला, तो असा - शुक्रवारी जकार्तापासून पश्चिमेकडे असलेल्या मेराक बंदरातून संध्याकाळी साडेपाच वाजता 'पिनीसी'ने निघून ती संध्याकाळ आणि रात्र जहाजावर खाणेपिणे, मौजमजा करण्यात घालवून शनिवारी सकाळी 'उजुंग कुलॉन' या जावा बेटाच्या पश्चिम टोकावरच्या निसर्गारण्यात पोहोचणे आणि तिथे एक दिवस आणि एक रात्र राहून रविवारी सकाळी परत निघून समुद्रमार्गे संध्याकाळपर्यंत प्रथम मेराकला पोहोचणे आणि मग रस्त्याने जकार्ताला परतणे. म्हणजे आम्हा सगळ्यांना शुक्रवारी दुपारी साधारण साडेतीन वाजता जकार्ताहून निघून मेराकला संध्याकाळी साडेपाचच्या आधी पोहोचून, तिथे गाड्या ठेवून 'पिनीसी'ने निघायचे होते आणि रविवारी मेराकला परत आल्यावर मग पुन्हा रस्त्याने जकार्ताला परतायचे होते. आमचे 'पिनीसी' जहाज साधारणतः समुद्रकिनाऱ्याच्या समांतर जात प्रवास करणार होते.

अंतरे (रस्त्याने) आणि वेळेचा अंदाज येण्यासाठीची माहिती - जकार्ता ते मेराक सुमारे ११० कि.मी., मेराक ते अन्येर सुमारे २५ कि.मी., अन्येर ते ऊजुंग कुलॉन सुमारे १२५ कि.मी.

आमच्या प्रवासातील ठिकाणे (जकार्ताचे स्थान जावा बेटाच्या उत्तर किनाऱ्यावर वरील नकाशाच्या उजव्या सीमेच्या थोडेसेच बाहेर)

https://en.wikipedia.org/wiki/Sunda_Strait#/media/File:Sunda_strait_map_...

आमच्या mini/Royal cruise (नाव अजून पक्के ठरत नव्हते)नंतरच्या सोमवारी सुट्टी असल्यामुळे कार्यक्रम सुरू होण्याआधीच श्री. क्ष यांनी पुन्हा एकदा चांगला कार्यक्रम ठरवला असल्याची सगळ्यांना खातरी पटली होती.

कार्यक्रमाला आणखी काही दिवस होते. एकाएकी कुणाच्या तरी डोक्यात एकदम किडा वळवळू लागला, तो असा - आपण सगळे तर जकार्तापासून निघणार, आमचे जहाजदेखील तांजुंग प्रियोक या जकार्ताच्या बंदरातूनच मेराकला जायला निघणार असेल आणि सगळेच जण परत जकार्तालाच येत आहेत, मग आपण ते जहाज फक्त 'मेराक ते मेराक' असेच का वापरतो आहोत? जरूर पडल्यास द्या काहीतरी जास्तीचे 'पिनीसी'च्या मालकाला आणि 'तांजुंग प्रियोक ते तांजुंग प्रियोक' असे आपण ते जहाज वापरू, म्हणजे शुक्रवारी दुपारी साडेतीन वाजता जकार्ताहून आपल्या वाहनाने मेराकला जाण्यासाठी निघण्याऐवजी साधारण त्याच वेळी (जकार्तातल्या) तांजुंग प्रियोकहूनच पिनीसीने प्रवासाला निघू आणि परततानासुद्धा तांजुंग प्रियोक, जकार्तापर्यंत पिनीसीनेच येऊ.

असा कुठेतरी किडा वळवळू लागल्यावर होते तशी कुजबुज, ताणाताणी, वाटाघाटी इ.इ. सगळे झाल्यावर एकदाचे श्री. क्ष यांनी जहाजाच्या मालकाला विचारले/सांगितले, "आपण शुक्रवारी मेराकहून साडेपाच वाजता निघण्याऐवजी तांजुंग प्रियोकहून दुपारी साडेतीन वाजता निघू या? नाहीतरी जहाज तांजुंग प्रियोक या जकार्ताच्या बंदरातच असणार आहे. तसेच परततानासुद्धा तांजुंग प्रियोक, जकार्तापर्यंत?" या बोलण्यानंतर श्री. क्ष यांना जहाजाच्या मालकाने नुसतीच मुंडी हलवून होकार दिला की टाळीदेखील दिली (कारण त्याचे जहाज कुठल्याही पर्यायानुसार तितकेच अंतर चालणार होते) याची काही कल्पना नाही, पण आमच्या 'Royal Pinisi Cruiseची सुरुवात झाली शुक्रवारी दुपारी साडेतीन वाजता तांजुंग प्रियोक, जकार्ताहून!

आमच्या Royal Pinisi Cruiseसाठीचे जहाज - चित्रावरून वाटलेले - Five Star वगैरे असणार होते. आम्ही सगळे (मुलाबाळांसकट ६-७ कुटुंबे किंवा सुमारे २५ लोक ) जहाजात चढल्यावर लगेच दिसणारा above deckचा भाग 'फाइव्ह स्टार' दर्जाचा छानच होता (ज्याचे फोटो आम्ही पाहात आलो होतो). below deckचा भाग मात्र जेमतेम २-३ starच वाटला. पण आम्ही सगळे तर जहाजावरचा बराच वेळ वरच्या deckवरच खाण्यापिण्यात घालवणार होतो ना? मग काय फरक पडणार होता ?

आमच्या 'Unique Experience'ची सुरुवात किंचितशी उशिरा - म्हणजे जरा उन्हे उतरल्यावर, सूर्यास्ताची चाहूल लागल्यावर - वरच्या deckवरच्या खाण्यापिण्याच्या टेबलाभोवती गोळा होत होत झाली आणि मग एकूणच कार्यक्रम रंगू लागला. तोपर्यंत पोराटोरांना वरच्या deckवरून एका जिन्याने खाली आणि खालच्या भागातून दुसऱ्या जिन्याने वर अशा लपंडावाचा खेळ छान रंगेल, याची खातरी पटली होती. त्यांच्या आयांनी "railingजवळ अजिबात जायचे नाही" असे धावणाऱ्या पोरांना अनेक वेळा बजावले. संध्याकाळी ८-९ वाजता जेवणाचे काय? याची चौकशी सुरू झाली. कुणाला तरी आठवण झाली की गरम गरम कांदाभजी बनवण्याचा सगळा सरंजाम जमवला असताना अजून भज्यांचे दर्शनदेखील झाले नव्हते, म्हणून त्यानंतर deckच्या एका कोपऱ्यात भज्यांसाठी कढईदेखील लागली. भजी खाऊन घेऊ आणि मग जेवायचे बघू, यावर सगळ्यांचे एकमत झाले.

एकूणच सिंदबादच्या सफरीत (नकळत) अतिप्रचंड कासवाच्या पाठीवर चूल पेटवून स्वैपाक करू लागणाऱ्या खलाशांच्या स्थितीला आम्ही सगळे एव्हाना अजाणतेपणे पोहोचलो होते.

आणि त्यानंतर कासवाचे हलू लागणेदेखील सुरू झाले.

आमच्यातल्या कुणालातरी काही काळापासून आपण फारसे हललो नाहीत अशी शंका येऊ लागली होती, म्हणून आतल्या गोटातील माहिती मिळवण्यासाठी त्याने जहाजावरच्या काही (खऱ्याखुऱ्या) खलाशांबरोबर "काय कसं काय पाव्हणं, कोण गांवचं" अशा तऱ्हेचे जरा अघळपघळ बोलणे सुरू करून पत्ता लावला होता की तांजुंग प्रियोकहून निघतानापासून बंदरातील वर्दळ,पडलेला वारा अशा अनेकविध कारणांमुळे आम्ही 'थोडेसेच' पुढे आलो होतो. उद्या सकाळपर्यंत जरी उजुंग कुलॉनला पोहोचू शकणार नसलो, तरी अन्येरला नक्की पोहोचू, असा 'अंदाज' होता. एकाच वेळी एखाद्या गोष्टीची खातरी देणे आणि त्याच वेळी 'इतर अनेक गोष्टीदेखील मात्र बरोबर जमल्या पाहिजेत, बरे का' असा provisoदेखील जाणवून देणे ही इंडोनेशियातल्या लोकांची खासियत.

'डुलणे' विसरून आमच्या सध्याच्या परिस्थितीची खबर मिळवू पाहणाऱ्या त्या (एकमेव) सिंदबादचे आम्हा अजूनही खाण्यापिण्यात मग्न असणाऱ्या मंडळींच्या घोळक्यात हे बातमीपत्र घेऊन पुन्हा आगमन झाले आणि "अजून भजी शिल्लक आहेत की नाही, आत्ता इथे असलेले आमचे पोरगे कुठे अचानक बेपत्ता झाले" असा चाललेला कलकलाट "असे कसे, आता काय" यात बदलू लागला. काहीतरी मोठा घोटाळा झाला आहे, हे हळूहळू आम्हा सगळ्याच बावळट सिंदबादांच्या डोक्यात शिरले.

त्या वेळपर्यंत - म्हणजे रात्री ११-१२च्या सुमारास आम्ही फक्त जकार्ता आणि मेराकच्या मध्ये कुठेतरी पोहोचलो होतो आणि पुन्हा पुढे कसे किती वेगात जात राहू, हे सगळेच वारा असणे/नसणे (कारण ते Royal जहाज वेगासाठी शिडांच्या मदतीवरदेखील अवलंबून होते) अशासारख्या महत्त्वाच्या पण अनिश्चित घटकांवर अवलंबून होते. आधी ठरलेला कार्यक्रम बदलताना यातले काहीच श्री. क्ष तर सोडा, आमच्यापैकी कुणीच विचारात घेतले नव्हते.

अशा परिस्थितीत "उद्या सकाळी आधी अन्येरला तर पोहोचू आणि मग ठरवू" असा तात्पुरता ठराव पास झाला आणि सगळे जण मिळेल तेवढी झोप उरकावी, या विचाराने below deckवर आपापल्या खोल्यांत गेले.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी अन्येरला पोहोचल्यावर salvage operationच्या स्वरूपात अन्येरला सगळ्यांकरता एक रात्रीसाठी हॉटेलमध्ये राहण्याची व्यवस्था होऊ शकेल, याची खातरी करून घेतल्यावर उजुंग कुलॉनचा (आणि पिनीसी जहाजाचा) नाद सोडून अन्येरलाच एक दिवस-एक रात्र काढून (आयत्या वेळी जमवता आलेल्या) बसने जकार्ताला परतण्याचा व्यावहारिक निर्णय घेतला गेला. सगळ्याच गुंत्यातून बाहेर पडल्यावर सगळा हिशोब करून तो प्रत्येकात वाटून घेणे हाच मार्ग शिल्लक होता.

श्री. क्षला बोल लावत राहिलेला वेळदेखील फुकट घालण्याऐवजी तो कार्यक्रम जकार्तात करण्याचे ठरवून काही मंडळी हॉटेलच्या आवारातील Volleyballचे जाळे बांधून खेळ सुरू करण्यामागे लागली, तर काही अन्येरला काय करता येईल याचा शोध घ्यायला गेली. आणि त्यांनी एक आगळीच खबर आणली.

अन्येरहून दोन-तीन speedboats भाड्याने घेऊन आम्हा सगळ्यांना 'क्राकाताऊ' (English Krakatoa - पण इथे स्थानिक उच्चाराप्रमाणे लिहिले आहे) ज्वालामुखी असलेल्या बेटावर जाता (आणि अर्थात परत येता) येणार होते. तीन-एक तासांचा हा अतिशय आगळावेगळा (आणि सहजपणे पुन्हा पुन्हा न जमवता येण्यासारखा) कार्यक्रम होता.

आम्ही तिथे गेल्याच्या काही महिने आधीपर्यंत त्या बेटावरच्या एकेकाळच्या 'क्राकाताऊ' ज्वालामुखीच्या उद्रेकातून तयार झालेला 'अनक क्राकाताऊ' ज्वालामुखी अधूनमधून जागा होत डरकाळ्या फोडल्यासारखा दगडधोंडे, राख फुत्कारून बाहेर फेकत होता. जवळपास असणाऱ्या आणि जाणाऱ्या-येणाऱ्या जहाजांवरच्या लोकांना त्याने बऱ्याच वेळा जखमी आणि घाबरे केले होते. १८८३ सालातला 'तो' 'क्राकाताऊ' (Krakatoa) ज्वालामुखी (जिथे प्रत्यक्ष एकाशेजारी एक 'परबोआतान', 'दानान' आणि 'रकाता' असे तीन ज्वालामुखी होते) अतिप्रचंड उद्रेकानंतर कोसळला होता. त्याच्या उद्रेकाचा आवाज हा आजवरचा जगभरातला सगळ्यात मोठा (loud) आवाज समजला जातो. या उद्रेकानंतर त्याजागी फक्त रकाताचा बराच भाग आणि बाकीच्या दोन ज्वालामुखीच्या बाहेरचा काही भाग उरला आणि त्या बेटाचा बराच मधला भाग खचून समुद्रात बुडाला. पण १९२७ साली या बेटाच्या समुद्रात बुडालेल्या मध्य भागातून 'अनक क्राकाताऊ' (Baby Krakatoa) हा नवा ज्वालामुखी पाण्यातून बाहेर येताना दिसू लागला. १९३० सालापर्यंत 'अनक क्राकाताऊ' वाढत वाढत बराच मोठा झाला आणि त्याचेही अधूनमधून लहान मोठे उद्रेक होऊ लागले.

इ.स. १८८३नंतर क्राकाताऊ ज्वालामुखीत झालेले बदल

आम्ही अन्येरला पोहोचलो होतो, त्या वेळी आम्हाला ही सगळीच माहिती नव्हती - फक्त क्राकाताऊ ज्वालामुखीबद्दल 'एक अतिप्रचंड बऱ्याच काळापासूनचे धोकादायक गूढ' एवढेच काहीसे अंधुक माहीत होते. अनक क्राकाताऊ ज्वालामुखी अधूनमधून जागा होण्याबद्दलच्या उलटसुलट चर्चा खूप दूरच्या वाटत होत्या, पण आता आम्ही या ज्वालामुखीच्या उंबरठ्यावर पोहोचलो होतो. पुढे जावे की इथूनच परतावे?

आमच्यापुढे या अद्भुत बेटावर जाण्याचे काहीतरी वेगळेच आकर्षण आकस्मिक उभे झाले होते. अशा धोक्याच्या जागी, विशेषतः बरोबर लहान मुलेबाळेदेखील असताना जाणे कितपत शहाणपणाचे आहे, यावर खल झाला. अन्येरहून speed boats भाड्याने देणारे आम्हा सगळ्यांना अनक क्राकाताऊ ज्वालामुखी मागचे काही आठवडे शांत असल्याचे खातरीपूर्वक सांगत होते. आम्ही अन्येरला पोहोचल्यापासूनच्या काळात काही गडबड, आवाज झाल्याचे वाटले नव्हते. हॉटेलचे लोकदेखील या सगळ्याला दुजोरा देत होते. अनक क्राकाताऊला जावे की नाही?

आमच्या उजुंग कुलॉनला जाण्याच्या कार्यक्रमाचा बोऱ्या वाजलेलाच होता. अनक क्राकाताऊच्या उद्रेकाबद्दल (किंवा लहान-मोठ्या फुत्काराबद्दल) मागचे काही आठवडे तरी आलबेल असल्याचे वाटत होते. आम्ही काही गडबड वाटल्यास उलटे अन्येरला तत्काळ वळू शकत होतो. आणि तसेच म्हटले तर पुढच्या काही तासांत (काहीही चिन्हे आत्ता दिसत नसताना) इ.स. १८८३सारखा उद्रेक जर झालाच, तर जिथे आम्ही होतो, तिथे तरी कुठे सुरक्षित होतो ?

अशा उलटसुलट विचाराअंती अखेर अन्येरहून speed boats भाड्याने ठरवल्या आणि अनक क्राकाताऊच्या दिशेने हाकारल्या.

साधारण तासाभराच्या काहीही अनुचित न घडता झालेल्या प्रवासानंतरचे 'अनक क्राकाताऊ' असलेल्या बेटाचे प्रथम दर्शन इतर कुठल्याही उष्णकटिबंधावरील बेटासारखेच होते.

अनक क्राकाताऊ ज्वालामुखी

https://i0.wp.com/www.volcanocafe.org/wp-content/uploads/2024/04/krakata...

आमच्या बोटी साधारण पोटरीभर पाण्यात थांबल्या, त्यावरच्या मदतनीसांनी सगळ्यांना हात देऊन उतरवले आणि "तासाभरात परत निघायला तयार रहा" असे बजावून त्यांनी आम्हाला अनक क्राकाताऊच्या परिसरात फिरण्यासाठी सोडून दिले.

समोर दाट झाडी होती आणि त्यापलीकडच्या अनक क्राकाताऊच्या चढाची काहीशी कल्पना समुद्रकिनाऱ्यावरून येत होती. लहान मुलेबाळेवाल्यांनी समुद्रालगतच्या अरुंद वाळूच्या पट्टीवरच थांबण्याचे ठरवले. आम्ही ५-६ जणांनी (जरा धाडसी बायका-पुरुष) एकमेकांना "एकटेच कुठेतरी भटकू/भरकटू नका" अशा उपयोगी आणि "सदैव सावध रहा" अशा निरुपयोगी सूचना देत अनक क्राकाताऊकडे मोर्चा वळवला.

दाट वाटत असलेल्या झाडीतील पायवाटा थोडे जवळ गेल्यावर दिसत होत्या, पण पायाखालील लहान-मोठे दगडगोटे, तसेच काहीशी खरखरीत जाडसर काळ्या रंगाच्या वाळूसदृश माती - बहुतेक ज्वालामुखीतून कधीकाळी फेकली गेलेली - अशा अडथळ्यांमुळे पुढे चालणे फारसे सोपे नव्हते. सुमारे १०-१५ मिनिटांतच झाडी विरळ होत गेली आणि आम्ही चक्क अनक क्राकाताऊच्या चढावर पोहोचलो.

थोडा चढ चढून गेल्यावर अनक क्राकाताऊचे वेगळेपण चांगलेच जाणवू लागले. पायाखाली असलेली खरखरीत जाडसर काळी वाळू किंवा खडी जास्तच बोचरी, टोकदार, भुसभुशीत आणि ओबडधोबड होऊ लागली होती. त्यामुळे एक पाऊल उचलून दुसरे पाऊल रोवून पुढे चालत राहणे कठीण होऊ लागले. सगळी झाडी पार नाहीशी झाल्याने जर अनक क्राकाताऊच्या एखाद्या आकस्मिक फुत्काराने एखादा धोंडा गोफणीसारखा आमच्यावर आला, तर तो चुकवायला आता अजिबात जागा नव्हती. चालता चालता गरम वाटू लागलेली पायाखालील वाळू वरच्या उन्हाने तापलेली होती की त्याखाली चालू असलेल्या अनक क्राकाताऊच्या अंतस्थ हालचालीमुळे, हे कळायला काही मार्ग नव्हता. हे सगळे अनुभव ओरडून एकमेकांना ऐकवताना हेही जाणवू लागले होते की त्या पावलोपावली आणखीनच चढ्या होत चाललेल्या भुसभुशीत भूभागातून जर कोणी गडगडला आणि जखमी झाला, तर आजूबाजूला लगेच काहीही मदत पटकन मिळणार नव्हती.

सुज्ञपणे सगळ्यांनीच एकमताने अनक क्राकाताऊला अल्विदा करून ज्वालामुखीतून निघालेली वाळू, खडी आणि तप्त जमीन हे सगळे लक्षात ठेवत, अनक क्राकाताऊच्या इतक्या जवळ जाऊनही सहीसलामत परतल्याबद्दल 'त्या'चे आभार मानत आणि या सगळ्याच अविस्मरणीय अनुभवाबद्दल श्री. क्ष यांना "माफ कर दिया" असे सांगण्याचे ठरवत उतरायला सुरुवात करून मजल दरमजल करत आधी आमच्या अन्येरला परत नेणाऱ्या speed boats, नंतर अन्येर आणि मग यथावकाश जकार्ता गाठले.

कधीतरी त्यानंतर आम्ही सगळे भेटलो असताना "कुठे चुकले" याची उजळणी होताना हे लक्षात आले - मेराक ते ऊजुंग कुलॉन हे सुमारे १५० कि.मी.चे अंतर आम्ही आधीच्या ठरलेल्या कार्यक्रमानुसार सुमारे १६ तासांत जाणार होतो (जे 'वारा पडला' वगैरे वगैरे काहीही झाले, तरी आमच्या Royal जहाजाला जमण्यासारखे होते). आम्ही कार्यक्रम बदलल्यामुळे आधी ठरलेल्या एकूण प्रवासात जकार्ता ते मेराक हे ११० कि.मी.चे अंतर जास्तीचे टाकले गेले, तरी त्याकरता लागणारा वेळ मात्र car speedच्याच अंदाजाने फक्त दोन तासांनीच वाढवला. मग सगळेच गणित चुकणार नाही, तर दुसरे काय होणार?

त्या Royal Pinisi Cruiseमध्ये सामील झालेल्या सगळ्यांनाच त्यानंतर हळूहळू पटत गेले की असे भरकटणारे आम्ही त्या वेळी जरी बावळट सिंदबाद ठरलो, तरी त्यानंतर समजले की तेवढ्यातही आकस्मिकपणे 'अनक क्राकाताऊ'ला (निदान चुटपुटती) भेट देता आल्याने - आणि सहीसलामत परतही आल्याने - नशीबवानदेखील नक्कीच ठरलो, कारण आमच्या भेटीच्या वेळी अनक क्राकाताऊने २०१८ साली (आमच्या Royal Pinisi Cruiseच्या नंतर बऱ्याच काळाने झालेल्या एका मोठ्या उद्रेकात) केला होता, तसा थयथयाट केला नाही.

 https://chandrashekhara.wordpress.com/2010/11/01/%e0%a4%ae%e0%a4%b2%e0%a4%be%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%87%e0%a4%b8-1/

 

मलाका स्पाइस- 1

Posted by chandrashekhara ⋅ नोव्हेंबर 1, 2010 ⋅ १ प्रतिक्रिया

Filed Under  एक्स्प्रेस वे, पर्यटन, मलाका, मलाका शहर, मलाका सामुद्रधुनी, मलेशिया, Express Way, Highway, Malacca, Malaysia, Straits of Malacca, Township, travel

Rate This

मलेशियाच्या प्रसिद्ध असलेल्या मुख्य एक्सप्रेस वे वर पोचायला आम्हाला सकाळचे 11 वाजले आहेत. मलेशिया हा देश उत्तर दक्षिण असाच लांबवर पसरलेला आहे. त्या मानाने देशाची पूर्व– पश्चिम रूंदी कमीच आहे. त्यामुळे देशातला हा मुख्य एक्सप्रेस वे, अगदी देशाच्या दक्षिण टोकापासून म्हणजे ‘जोहर बारू‘ पासून निघतो व उत्तरेला 772 किलोमीटर अंतरावर, पार थायलंडच्या सीजवळ, असलेल्या बुकिट कायू हितम पर्यंत जातो. या आधी मी या रस्त्याने जेंव्हा प्रवास केला होता. त्या वेळी मुंबई पुणे एक्सप्रेस वे संपूर्णपणे तयार झालेला नव्हता. कदाचित त्यामुळे त्या वेळेला मला हा रस्ता फारच प्रशस्त व रूंद वाटला होता. सहा पदरी पुणे–मुंबई एक्सप्रेस वे च्या सध्याच्या अनुभवामुळे, मला मलेशियामधल्या माझ्या स्मरणातल्या त्या रस्त्यापेक्षा, आज समोर उलगडणारा चौपदरी रस्ता, जरा अरूंद व कमी वाहतुकीचा वाटतो आहे हे नक्की.

सिंगापूर्– मलेशिया आंतर्राष्ट्रीय सीमा ओलांडायला आम्हाला 10 मिनिटे सुद्धा लागली नाहीत. गाडीतून बाहेर उतरायला सुद्धा लागत नाही. सिंगापूरच्या हद्दीत असलेल्या एका काउंटर खिडकीजवळ गाडी थांबवायची, पासपोर्ट आत द्यायचे. आतला माणूस काय करतो ते माहीत नाही, बहुदा डोकी मोजत असावा. त्याने पासपोर्ट परत दिले की नो–मॅन्स लॅन्ड मधे असलेला एक पूल पार करायचा व मलेशियाच्या हद्दीत पोचायचे. तिथे एका काउंटरच्या खिडकी शेजारी गाडी उभी करायची. पासपोर्ट आत द्यायचे. परत घ्यायचे व नंतर पलीकडे असलेल्या दोन कस्टम्स अधिकार्‍यांच्या शेजारी गाडी उभी करायची. आम्हाला तर इथे गाडी फक्त हळू करायला लागली. कस्टम अधिकार्‍यांनी हात हलवून पुढे जा म्हणून खूण केल्याने, आम्ही लगेचच निघालो. सिंगापूरमधल्या वस्तुंच्या किंमती मलेशियापेक्षा बर्‍याच जास्त असल्याने, कोणी काही बरोबर नेणे शक्यच नाही हा सोपा हिशोब या मागे असावा.

मलेशियामधला हा एक्सप्रेस वे जरी थोडा अरूंद असला तरी रस्त्यावर टोल भरणे मात्र अगदी सोपे आहे. नाक्यावर गाडी थांबवायची व हातातले टच ऍन्ड गो कार्ड, तेथे असलेल्या एका यंत्राला दाखवायचे एवढेच करावे लागते. त्यामुळे कारकूनाला पैसे द्या मग पावती घ्या वगैरे काहीच उपद्व्याप करावे लागत नाहीत. 2 सेकंदात काम होते व समोरचे बॅरिकेड उघडते. वेग मर्यादा पण तासाला 110 किलोमीटर एवढी आहे. पण दुचाकी वाहनांना या रस्त्यावरून प्रवास करण्याची मुभा आहे. त्यामुळे जरा काळजीपूर्वकच गाडी चालवावी लागते. अर्थात इथल्या चालकांचा एकूण कल नियम पाळण्याकडे असल्याने, फारशी अडचण कोठेच येत नाही. रस्त्याच्या कडेला असलेले गवत व्यवस्थित कापलेले दिसत होते. काही ठिकाणी यांत्रिक अवजाराने मंडळी गवत कापतानाही दिसली. एकूणच रस्त्याची देखभाल व निगराणी उत्तम दर्जाची आहे यात शंकाच नाही. सिंगापूरच्या मानाने रस्त्यांच्या कडांना दिसणारे दृष्य जास्त नैसर्गिक वाटले. सिंगापूरमधे रस्त्यांच्या बाजूला असलेली झाडे, झुडपे, हिरवळ पण देशाच्या शिस्तप्रिय व नीटनेटक्या स्वभावाप्रमाणेच वाढताना असल्यासारखी वाटतात. इथे मात्र ती मानवी शिस्त, नियम यांचे पालन न करता ती निसर्गाच्या नियमांचे पालन करत वाढत असलेली झाडे झुडपेच वाटत होती. असे जरी असले तरी पण रस्त्याच्या दोन्ही बाजूंना नजर पोचेल तिथपर्यंत दिसणारी व शेकडो मैल पसरलेली पाम ची झाडे मात्र माझ्या मनाला खटकत राहिली. या झाडांपासून पाम ऑइल मिळते. ती शेतकर्‍यांना उत्पन्न देतात वगैरे सगळे अर्थशास्त्र ठीक आहे. पण एकाच प्रकारची झाडे आसमंतात वाढू दिल्याने जीव–वैविध्याचे काय होत असेल? असे मला वाटत राहिले.

दोन तासाच्या सुखकर प्रवासानंतर आम्हाला अपेक्षित असलेले आयर केरोह एक्झिट 1 किलोमीटरवर असल्याची पाटी आम्हाला समोर दिसते आहे व एक्सप्रेस वे सोडण्यासाठी आम्ही गाडी बाजूला घेतो न घेतो तेवढ्यात एक्झिटचे वळण समोर येते आहे. परत एकदा टोल नाक्याची क्षणभरची विश्रांती घेतल्यावर, आम्ही एखाद्या मध्यम आकाराच्या शहराच्या परिसरात आपण आलो आहोत याच्या खुणा सभोवती दिसू लागल्या आहेत.

दहा बारा वर्षापूर्वी पुण्याच्या कोरेगाव पार्क भागात ‘मलाका स्पाइस‘ नावाचे एक उपहार गृह मी प्रथम बघितले होते. तेथे चार सहा वेळा जाऊन रुचकर थाई पदार्थांचा समाचार मी घेतला होता. त्या वेळेपासूनच मलाका हे नाव का कोण जाणे माझ्या डोक्यामधे जाऊन बसले होते. नंतर मलाकाच्या सामुद्रधुनी बद्दलची बरीच माहिती वाचनात आली होती. व मलाकाची ट्रिप कधीतरी करायचीच असे मी ठरवले होते. इतक्या वर्षांनी का होईना हा योग आज आला होता.

सांगली, मिरज या सारख्या गांवाच्यात शिरताना जसे रस्ते, चौक किंवा वाहनांची गर्दी दिसते तसेच काहीतरी दृष्य समोर दिसत होते. एक फरक मात्र जरूर जाणवला. लोक वाहतुकीची शिस्त मनापासून पाळत होते. सिग्नल लाइटला उजव्या लेनमधे उभे राहून डावीकडे वळणे किंवा डाव्या लेनमधे उभे राहून ‘उजव्या बाजूस वळू नये‘ असा फलक लावलेला असताना सगळ्या वाहनांच्या समोरून गर्रकन वळण घेणे असले प्रकार करताना कोणी वाहन चालक दिसले नाहीत. सर्व दुचाकी चालक प्रामाणिकपणे हेल्मेट परिधान केलेले दिसत होते. पुण्याच्या दुचाकी चालकांना येणार्‍या गंभीर अडचणी त्यांना आलेल्या दिसत नव्हत्या. पंधरा वीस मिनिटे त्या वाहनांच्या गर्दीतून मार्ग काढून आमच्या हॉटेलवर पोचण्यात आम्ही अखेरीस यशस्वी झालो आहोत. समोर हॉटेलची 25 मजली भव्य इमारत दिसते आहे. आत शिरल्यावर प्रथम एक भव्य लॉबी डोळ्यासमोर येते. दोन भली थोरली झुंबरे, त्यात लखलखणारे दिवे व जागोजागी लावलेले आरसे त्यामुळे प्रथम दर्शन तरी मनावर ठसा उपटवणारे आहे.

मग गाडीतून सामान बाहेर काढणे, हॉटेल मधले चेक इन वगैरे सोपस्कार पार पाडून 17 व्या मजल्यावरच्या आमच्या खोलीत आम्ही पोचलो. समोरच्या खिडकीवरचा पडदा बाजूला सारल्यावर, समोर मलाका शहराचे एक मोठे लोभसवाणे चित्र उभे राहिले. वळणे घेऊन वहात असलेली व भरपूर पाणी असलेली मलाका नदी, नदीच्या काठावर जागोजागी लावलेले व वार्‍यावर फडफडणारे मलेशियाचे ध्वज, नदीच्या वळणांच्या आड, लाल लाल छपरांची छोटी छोटी घरे दिसत आहेत. येथे पाऊस बर्‍यापैकी पडत असावा कारण सगळीकडे स्वच्छ वाटत होते. आपल्याकडच्या गावांच्यात दिसणारा धुळीचा मागमूसही इथे दिसत तरी नाही. पण दक्षिण मध्य एशिया मधल्या सर्वच गावांची ती खासियतच म्हणावी लागते.

मलाका नदी

नदीकाठचे एक छोटे घर

नदीकाठावरून दिसणारे दृष्य

पोटात कावळे कोकलत आहेत याची जाणीव झाल्याने, आता दुसरीकडे कोठे शोधत बसायचे? म्हणून पावले आपसुकच हॉटेलमधल्या एका रेस्टॉरंटकडे वळली. सर्व प्रथम, भरभक्कम पेटपूजा केल्यानंतरच मनातले विचार परत मलाकाकडे वळले.

भारताच्या पूर्वेला, मिझोरामच्या दक्षिणेकडॆ, एक मोठा भूभाग, द्वीपकल्पाच्या स्वरूपात पार सिंगापूर् पर्यंत जातो. या भूभागावर मियानमार व थायलंड हे दोन देश उत्तरेला आहेत तर दक्षिणेकडे मलेशिया व सिंगापूर हे देश येतात. या द्वीपकल्पाच्या पश्चिम किनार्‍यावर, सिंगापूरपासून साधारण उत्तरेला 200 किलोमीटरवर व हे राज्य व त्याची राजधानी असलेले मलाका शहर हे आहे. या शहराला लागून असलेला समुद्र, मलाकाची सामुद्रधुनी म्हणून ओळखला जातो. या सामुद्रधुनीच्या पलीकडे म्हणजे पश्चिमेला, इंडोनेशियामधले सुमात्रा बेट लागते. सुमात्रा आणि मलेशिया यांच्या मधल्या या सामुद्रधुनीचा आकार एखाद्या नरसाळ्या सारखा आहे. मलाकाच्या जवळ पास ही सामुद्रधुनी फक्त 1.7 मैल एवढीच रूंद आहे. या चिंचोळ्या सामुद्रधुनीमधून वर्षाला 50000 मालवाहू जहाजे प्रवास करतात. दीड कोटी बॅरल तेलाची वाहतुक या सामुद्रधुनीमधून प्रत्येक दिवशी होत असते. चीनला लागणारे 70% तेल या सामुद्रधुनीतून आयात होते. असे म्हणतात की हा मार्ग जर काही कारणांनी बंद झाला तर जगातल्या निम्या मालवाहू जहाजांना त्यांचा प्रवासमार्ग बदलण्याची वेळ येईल.

मलाकाचे स्थानमाहात्म्य केवढे मोठे आहे हे यावरून लगेच दिसून येते. अर्थात आम्ही काही मलाकाच्या सामुद्रधुनीतून होणार्‍या व्यापाराचा अभ्यास करायला आलो नसल्यामुळे मी हे सगळे विचार बाजूला सारले व मलाका शहराची चक्कर मारायला बाहेर पडलो.

1 नोव्हेंबर 2010

 

• मुखपृष्ठ Home
• माझ्याबद्दल About
• संपर्क साधा , Contact me

• Subscribe to RSS

.

Travel-पर्यटन

मलाका स्पाइस – 2

Posted by chandrashekhara ⋅ नोव्हेंबर 2, 2010 ⋅ 7 प्रतिक्रिया

Filed Under  इंग्रज पोतुगीज वसाहत, कोट, टाऊन से न्टर, डच, पोर्टा डी सॅनटिआगो, मलाका, मलाका बंदर, मलेशिया, स्टॅडथीज, Dutch, English, Fort, Malacca, Malaccaa port, Malaysia, Porta d'santiago, Portugese Colony, Stadthuys, Town center

Rate This

मलाका शहरातून फिरताना पहिल्यांदा काय जाणवत असेल तर रस्त्यावरची सर्व वाहने फक्त एकाच दिशेला जाताना दिसतात. जुन्या मलाका शहरातले एक दोन प्रमुख रस्ते सोडले तर बाकीचे जवळ जवळ सर्व रस्ते वन वे रस्ते आहेत. मलाका शहराला वन वे शहर असे म्हटले तरी चालण्यासारखे आहे. या वाहतुकीच्या व्यवस्थेमुळे जुन्या शहरातल्या अगदी अरूंद रस्त्यांवर सुद्धा वाहतूक मुरंबा कोठेही जाणवत नाही. आणि मुख्य म्हणजे सायकल रिक्शावाले सोडले तर बाकी सर्व चालक अगदी प्रामाणिकपणे वाहतूक नियमांचे पालन करताना दिसतात. पुण्याला ही पद्धत अवलंबली तर वाहतुकीचा प्रश्न खूपच प्रमाणात सुटेल असे मला वाटले, पण जंगली महाराज रस्ता व फर्ग्युसन कॉलेज रस्ता यावर वन वे वाहतूक व्यवस्था करण्यासाठी पुण्यातल्या पोलिसांना जो अथक प्रयत्न करावा लागला तो बघता, सबंध शहरात असे करायला किती त्रास पडेल? याची कल्पनाही करवत नाही.

मलाका वन वे सिटी

मलाका शहरात फेरफटका मारताना हे ही सतत जाणवत राहिले की या शहराचा इतिहास आणि भूगोल यांचे मोठे बेमालूम मिश्रण सध्याच्या आधुनिक शहरात झालेले आहे. तसे बघायला गेले तर हे शहर तसे आहे छोटेखानीच. सात किंवा आठ लाख लोकसंख्या असलेले हे शहर, 1970 सालच्या पुण्याच्या आकाराचे असावे असे मला वाटले. या शहराचा जो मूळ जुना भाग आहे तो म्हणजे मलाका बंदराजवळचा भाग. या शहराचा गेल्या पाचशे किंवा सहाशे वर्षांचा इतिहास आणि भूगोल हा या बंदराजवळच्या एका छोट्याशा भागात एकवटलेला आहे. मुंबईला इंग्रजांनी जसा एक फोर्ट किंवा कोट बांधला होता तसाच एक कोट इथेही होता व बघण्यासारख्या सर्व ऐतिहासिक वास्तू या कोटाच्या आतच असल्याने सर्व गोष्टी पायी बघणे शक्य होते.

मलाका शहराचे स्थानमाहात्म्य आपण आधी बघितलेच आहे. यामुळेच बहुदा मलाका बंदरात अरब, भारतीय, मलै व चिनी व्यापारी मोठ्या प्रमाणात तळ टाकून असत. जावा कडचे मसाल्याचे पदार्थ, चिनी रेशीम, मीठ, खनिजे, अत्तरे, सोने, चिनी मातीच्या वस्तू आणि मदिरा यासारख्या अनेक वस्तूंचा व्यापार या बंदरातून शतकानुशतके होत राहिलेला आहे. इ.स.1450 पासून हा भाग मलाकाच्या सुलतानाच्या अधिपत्याखाली होता. इ.स. 1511 मधे पोर्तुगीजांनी या बंदरावर हला चढवला व सुलतानाकडून हा भाग ताब्यात घेऊन त्याची वसाहत बनवली. मलाकावर प्रभुत्व मिळाल्यामुळे या सर्व भागातल्या व्यापारावर पोर्तुगीजांचे नियंत्रण बसले. इतर युरोपियन राष्ट्रांना हे सहन होण्यासारखे नव्हते त्यामुळे 1641 मधे पोर्तुगीज व डच आरमार यांच्यातल्या लढाईत डच आरमाराने विजय मिळवला व मलाका डच लोकांची वसाहत बनले. इतक्या महत्वाच्या बंदराचे स्वामित्व डच लोकांकडे असावे हे इंग्रजांना सहन झाले नाही व त्यांचे आरमार व डच यांच्यात या भागाचे स्वामित्व मिळवण्यासाठी झगडे होत राहिले. अखेरीस 1824 मधे इंग्रजांनी सुमात्रा बेटावरचा एक भूभाग मलाकाच्या बदल्यात डच लोकांना दिला व मलाकावर आपला ताबा मिळवला.

300 वर्षाच्या कालखंडात प्रथम पोर्तुगीज, नंतर डच व शेवटी इंग्रज मालकीची ही वसाहत राहिल्याने या वसाहतींच्या खाणाखुणा मलाकाच्या जुन्या भागात जागोजागी दिसतात. इतिहासाची आवड असणार्‍या कोणालाही मलाका शहराच्या जुन्या भागाचा फेरफटका हा एखाद्या सोन्याच्या खाणीसारखा वाटतो. UNESCO या आंतर्राष्ट्रीय संस्थेने मलाका शहराला 2008 मधे जागतिक ऐतिहासिक वारसा स्थान ( World Heritage Site) म्हणून घोषित केले आहे. मलेशियाच्या शासनाने पर्यटनाला चालना देण्यासाठी या भागात अनेक विकासकामे हातात घेतली आहेत. मलाका मधे घालवलेली सुट्टी त्यामुळेच पर्यटकांसाठी एक अतिशय सुखद अनुभव बनत चालला आहे.

स्टॅडथीज

टाऊन सेंटर

मलाका मधे पर्यटकाना रोचक वाटतील अशा सगळ्या जागा टाऊन सेंटरच्या आसपासच असल्याने साहजिकच मी माझा फेरफटका इथल्या टाऊन सेंटर पासून चालू करतो आहे. हा टाऊन सेंटर म्हणजे एक लालभडक रंगाची जुनी इमारत व त्याच्या शेजारी असलेला घड्याळाचा टॉवर आहे. ही इमारत येथे स्टॅडथीज(Stadthuys) म्हणून ओळखली जाते. मलाकाच्या डच शासनाने ही इमारत 1650 मधे गव्हर्नरच्या निवासस्थानासाठी म्हणून बांधली होती. या इमारतीच्या शेजारीच 1753 मधे बांधलेले एक चर्च आहे. लाल रंगाच्या या जुन्या इमारतींची देखभाल उत्तम केली गेली असल्याने हा टाऊन सेंटर दिसतो मात्र आहे मोठा छान. या इमारतीत आता एक संग्रहालय आहे. संग्रहालयात डच व इंग्रज शासनाशी संबंधित अनेक वस्तू मांडून ठेवलेल्या आहेत. तलवारी, फर्निचर, बंदुका, पिस्तुले, तोफ गोळे, बंदुकीच्या गोळ्या, चिनी मातीची भांडी, जुने प्लॅन्स व जुने गाव कसे होते त्याची मॉडेल्स अनेक गोष्टी बघायला मिळाल्या. पुणे इतिहासाच्या बाबतीत याच्या शतपटीने तरी समृद्ध आहे. परंतु राजा केळकर संग्रहालय सोडले तर असे कोणतेही संग्रहालय पुण्यात नाही. साधा शनिवार वाडा कसा दिसत होता हे सुद्धा आम्हाला माहीत नाही. आमच्या इतिहासाचा आम्हालाच अभिमान नाही तर तो आम्ही इतरांना काय सांगणार? असे मनात वाटत राहिले हे मात्र खरे. या स्टॅडथीजच्या चौकात मलाकाचे खास आकर्षण उभे आहे. या एक प्रकारच्या सायकल रिक्षांना येथे ट्रायशॉ म्हणतात. या रिक्शांचे वैशिष्ट्य म्हणजे प्रवासी बसण्याची गाडी सायकलच्या मागे न बसवता सायकलच्या बाजूला साइड कार सारखी जोडलेली आहे. त्यामुळे प्रवाशांना समोरचे दृष्य़ छान बघता येते. या ट्रायशॉ प्लॅस्तिकच्या फुलांच्या माळा, दिवे यानी सजवलेल्या असतात. रात्री बसले तर आपली वरात चालली आहे असाच भास होतो. आमच्या साठी चालकाने खास त्याच्या म्युझिक सिस्टीमवर मेहबूबा! मेहबूबा! हे गाणे लावले आहे. रात्री स्टॅडथीज जरूर बघण्यासारखे असते प्रकाशझोतात त्या इमारतीचा लाल रंग मोठा खुलून दिसतो.

तोफा आणि तोफगोळे

डच पिस्तूल

डच तटाचा एक भाग व त्याच्या वरच्या तोफा

मलाकाच्या कोटाभोवती एक दगडी भिंतीचा तट होता. या भिंतीवर तोफा व सैनिक सतत तैनात केलेले असत. या तटाचा नदीकाठचा एक छोटासा भाग अजून जपून ठेवण्यात आलेला आहे. यावर तोफा ही मांडून ठेवलेल्या आहेत. स्टॅडथीजच्या मागच्या बाजूला एक टेकडी आहे. या टेकडीवर एक भग्न चर्च आहे हे चर्च एका पोर्तुगीज कॅप्टनने इ.स. 1521 मधे बांधले होते. टेकडी चढून मी चर्चपाशी पोचलो व चर्चचे भग्नावशेष बघितले.

मलाका सामुद्रधुनी, बाटलीचा अरूंद गळा

खरे सांगायचे तर ते अवशेष बघण्यात मला काही तितकीशी रुची नाही मला त्या टेकडीवरून बघायची आहे मलाकाची सामुद्रधुनी. हिंदी महासागरातून साउथ चायना सी मधे प्रवेश करण्याचे व एखाद्या बाटलीच्या अरूंद गळ्यासारखे असलेले एकुलते एक प्रवेश द्वार. या सामुद्रधुनीची रुंदी काही किलोमीटरच या ठिकाणी आहे. या टेकडीवरून क्षितिजावर दिसणार्‍या समुद्रावर जहाजांची रांगच्या रांग दिसते आहे. येथून किती जहाजे ये जा करतात त्याचेच ते निदर्शक आहे. या टेकडीच्या पश्चिम बाजूला एक अतिशय जुने प्रवेश द्वार आहे. त्याचे नाव आहे पोर्टा डी सॅनटिआगो (Porta d’ santiago). इ.स. 1511 मधे मलाका ताब्यात घेतल्यावर पोर्तुगीज ऍडमिरल आल्फान्सो डी अल्बुकर्क याने हे प्रवेशद्वार व याच्या मागे असलेली एक गढी बांधून घेतली होती. 1824 नंतरच्या ब्रिटिश राजवटीत ही गढी इंग्रजांनी पाडून टाकली मात्र वॉरन हेस्टिंग्जच्या आदेशावरून हे प्रवेश द्वार वाचवण्यात आले आहे. मात्र हा अवशेष इतका छान रित्या जपून ठेवला आहे त्याचे मला कौतुकच वाटते आहे. आपल्या देशावरच्या पारतंत्र्याच्या खुणा नष्ट करा वगैरे वेडगळ विचार इथल्या शासनाच्या मनात तरी आलेले नाही हे मला खरच बरे वाटते आहे. इतिहास हा इतिहास असतो. तो चांगला किंवा वाईट नसतो. तो जपून ठेवला तरच आपले त्या वेळी काय चुकले हे कळू शकते. सर्व गोष्टी नष्टच करून टाकल्या तर इतिहासापासून शिकणार तरी काय? मग होते फक्त इतिहासाची पुनरावृत्ती.

पोर्टा डी सॅनटिआगो

मी शाळेत असताना पुण्यातल्या लकडी पुलावरून रोज चालत जात असे. या पुलावरून नदी पात्रात एक दगडी चौथरा मला रोज दिसत असे. हा कसला चौथरा आहे असे कुतूहल मला नेहमी वाटायचे. 1961 मधल्या पुरात हा चौथरा वाहून गेला व त्याचे दगड जवळपास पडलेले सापडले. नंतर एकदा प्रसिद्ध इतिहासकार निनाद बेडेकर यांनी नारायणराव पेशव्यांचे छिन्न विच्छिन्न कलेवर येथे पोत्यात भरून आणून या चौथर्‍यावर त्या कलेवराला अग्नी दिला होता अशी माहिती दिली. पुण्यातल्या कोणालाही हा चौथरा परत बांधून तेथे या अल्पजीवी पेशव्याचे स्मारक उभारावे असे वाटले नाही. इतिहास जपण्याची आमची वृत्तीच नाही असेच म्हणावे लागते.

मलाकाच्या या टाऊन सेंटरच्या आसपास 15 तरी संग्रहालये आहेत. अगदी स्टॅम्प्स, पतंग यांपासून इतिहासातील गोष्टींपर्यंत सर्व गोष्टींची संग्रहालये आहेत. मला सगळी संग्रहालये बघणे शक्यच नव्हते. त्यामुळे स्टॅडथीज मधल्या संग्रहालयानंतर सुलतान पॅलेस व त्या मधले संग्रहालय बघण्याचे ठरवले.

2 नोव्हेंबर 2010

 

मलाका स्पाइस – 3

Posted by chandrashekhara ⋅ नोव्हेंबर 4, 2010 ⋅ १ प्रतिक्रिया

Filed Under  जो न्कर स्ट्रीट, दर्यावर्दी संग्रहालय, नदीमधून सफर, नोन्या जेवण, मलाका, मलेशिया, सुलतानाचा महाल, Jonker street, Malacca, Malaysia, Maritime museum, Nonyaa Food, River cruize, Sultan Palace

1 Votes

इ.स. 1511 मधे पोर्तुगीज आरमाराने हल्ला करून मलाका बंदर आपल्या ताब्यात घेतले होते. या आधी 200 वर्षांहून अधिक काल मलाका बंदर हे मलेशियन द्वीपकल्पामधे असलेल्या एका सुलतानी राज्याची राजधानी होते. इ.स. 1400 मधे परमेश्वर या सिंगापूरच्या हिंदू राजाने त्याची सिंगापूर मधून हकालपट्टी झाल्यामुळे मलाकामधे आपल्या राज्याच्या राजधानीची स्थापना केली. त्या वेळी मलाकाची बहुसंख्य प्रजा हिंदू धर्मीय होती. 1409 मधे एका मुस्लिम राजकन्येशी विवाह करण्यासाठी परमेश्वर मुसलमान झाला व त्याने इस्कंदर शहा असे नाव धारण केले. या नंतर मलाकाच्या नागरिकांनीही इस्लाम धर्म स्वीकारला. इस्कंदर शहाच्या वंशजांनी 1511 पर्यंत मलाकाचे साम्राज्य प्रस्थापित करून तेथे राज्य केले. पोर्तुगीजांकडून पराभव झाल्यावर मलाकाचा सुलतान प्रथम बिनतान येथे पळाला व नंतर समुद्रापलीकडे असलेल्या सुमात्रा बेटावर गेला.

मलाकाचा किल्ला

मलाकाच्या युरोपियन राज्यकर्त्यांना मलाकाचे पूर्व वैभव व महत्व काही परत प्राप्त करून देता आले नाही. मलाका बंदरातून होणारा व्यापार वगैरे सर्व हळू हळू कमी होत गेला. ब्रिटिशांनी डच लोकांकडून मलाकाचा ताबा मिळवल्यावर एका नामधारी सुलतानाला त्यांनी जोहरचा सुलतान म्हणून राज्यावर बसवले व मलाया मधल्या टिन या धातूच्या खाणी, रबराचे मळे या सगळ्यामधे काम करणारे चिनी मजूर व स्थानिक मलै लोक यांच्यातील झगडे मिटवणे वगैरे कामे त्याच्याकडे दिली.

मलाकाच्या सुलतानांचा पारंपारिक महाल, पोर्टो डी सॅनटिआगो या पोर्तुगीज गढीच्या जवळच होता. हा महाल, पोर्तुगीजांनी मलाकाचा ताबा घेतल्यावर, नष्ट करून टाकला होता. 1984 मधे मलाका राज्य सरकारने, आपल्या पारंपारिक वारशाचे जतन करण्यासाठी जुन्या कागदपत्रांवरून, हुबेहुब जुन्या महालासारखा असलेला, लाकडी महाल परत बांधून त्यात या सुलतानी अंमलामधल्या वस्तूंचे संग्रहालय बनवले आहे.

हा सुलतानाचा महाल किंवा पॅलेस बघण्यासाठी मी आता चाललो आहे. मलाका शासनाने आपला पारंपारिक वारसा टिकवण्यासाठी केलेले प्रयत्न बघून मला परत एकदा पुण्याची आठवण होते आहे. शनिवार वाडा परत बांधून त्यात संग्रहालय बनवणे वगैरे तर दूरच राहिले. पण जे काय ऐतिहासिक वाडे शिल्लक आहेत त्याचे सुद्धा जतन केले जात नाही हे खरोखरच अतिशय दुर्दैवी धोरण आहे.

मलाया मधल्या खेडेगावांना काम्पॉन्ग किंवा काम्पून्ग असे म्हणतात. या खेडेगावातील घरांची बांधणी मोठी वैशिष्ट्यपूर्ण असते. जमिनीत मोठे लाकडी वासे खोल पुरून त्यावर जमिनीपासून 5 किंवा 6 फुटावर आडवे वासे ठोकले किंवा बांधले जातात. या आडव्या वाशांच्यावर मग घर बांधले जाते. घराच्या खालून सहजपणे कोणालाही चालणे शक्य असते. मलाकाच्या सुलतान पॅलेसची रचना अशी अनेक घरे एकमेकाला जोडल्यावर जसे एक लांब घर तयार होईल तशीच आहे. मात्र या पॅलेसला मध्यभागी जिना आहे व त्यावर दुसरा मजला चढवलेला आहे. पॅलेसमधे शिरण्यासाठी सुद्धा पायर्‍या चढूनच जावे लागते. सबंध लाकडी बांधणी असलेला हा महाल, मला मोठा वैशिष्ट्यपूर्ण आणि इथल्या हवामानाला सुखकारक असाच वाटतो आहे.

सुलतानाचा महाल

शयन गृह

कषाय पेय पात्र

शाही दागिने

या पॅलेसमधल्या संग्रहालयात, त्या काळचे कपडे, दागिने, चिनी मातीच्या वस्तू, चांदीची भांडी यांचा एक सुरेख संग्रह आहे. सुलतानाच्या राजवटीत निरनिराळ्या देशांचे व्यापारी मलाकामधे स्थायिक झाले होते. या सर्वांचे आपली आपली वैशिष्ट्ये दाखवणारे कपडे परिधान केलेले पुतळे व त्या देशाचे व्यापारी कोणत्या मालाचा व्यापार करत असत हे ही दाखवलेले आहे. संग्रहालय बघता बघता आपल्याला जबरदस्त भूक लागली आहे हे लक्षात आल्याने मी पाय आवरता घेतो आहे.

शाही नौका

व्यवस्थित पेटपूजा व थोडी विश्रांती घेतल्यावर आता पलीकडच्या बाजूला असलेल्या दर्यावर्दी वस्तूंचे संग्रहालय बघायला मी चाललो आहे. मलाकाच्या बंदराजवळ बुडलेली एक पोर्तुगीज युद्धनौका ‘फ्लोर डी ला मार‘ ( Flor de La Mar) या युद्धनौकेच्या आराखड्यानुसार ही संपूर्ण लाकडी नौका 1990 मधे बांधली गेली व त्यात हे संग्रहालय बनवले गेले आहे. पुण्यातल्या आमच्या बोट क्लब मधल्या भोजन गृहामधे असलेल्या किंवा मुंबईच्या यॉट क्लबमधे ठेवलेल्या दर्यावर्दी वस्तू मी अनेक वेळा बघितलेल्या असल्याने बहुदा या संग्रहालयातील वस्तूंचे फारसे अप्रूप मला काही वाटलेले नाही. मात्र लाकडी बोट मात्र बघण्यासारखी आहे हे नक्की. इथल्या अनेक संग्रहालयांमधे मला या बंदरात पूर्वी येणारी मालवाहू जहाजे किंवा युद्धनौका यांची अनेक मॉडेल्स दिसत आहेत. त्यांची अनेक छायाचित्रे मी काढतो आहे. या चित्रांचे संकलन करावे असे मनात आहे.

दर्यावर्दी संग्रहालय

या बोटीच्या अगदी जवळच एक पूल ओलांडला की एक छोटासा रस्ता लागतो. हा रस्ता हे मलाकाचे अगदी खास आकर्षण आहे असे म्हटले तरी चालेल. मलाकाला आलेला प्रत्येक पर्यटक बाकी कोठेही जावो अगर ना जावो, या रस्त्याला भेट ही देतोच. या रस्त्याचे नाव आहे जोन्कर स्ट्रीट. लांबवरून पुण्यातली बोहरी आळी किंवा मुंबईच्या लुहार चॉळ सारखा दिसणारा हा रस्ता जवळ गेले की अनेक जुन्या ऍंन्टिक्स वस्तू, बारक्या सारक्या भेट वस्तू यांच्या छोट्या छोट्या दुकानांनी भरलेला एक खजिनाच आहे हे लक्षात येते आहे. नुसते नयनसुख घेत तास दोन तास येथे फिरत राहिले तरी कोणाचीच काहीच आडकाठी नसते. तरूण वर्गाला इथले दुसरे आकर्षण म्हणजे या रस्त्याची रात्री 7 नंतर होणारी खाऊ गल्ली. दक्षिण मध्य एशिया मधल्या पाककृतींचे ज्यांना प्रेम आहे अशा लोकांना हा रस्ता म्हणजे एक सततची मेजवानीच असते. मी अर्थातच तास भर तरी येथे घालवतोच आहे व कितीही मनोनिग्रह केलेला असला तरी काही ना काही अनावश्यक व निरर्थक वस्तू खरेदी करतोच आहे. अर्थात पर्यटन करताना अनावश्यक व निरुपयोगी खरेदी तर झालीच पाहिजे. त्याशिवाय पर्यटनाची मजा काय राहिली?

मलाया मधल्या टिन धातूंच्या खाणीमधे काम करण्यासाठी चिनी मजूर 1928 सालापासून मोठ्या प्रमाणात मलायात येऊ लागले. हे आलेले मजूर नंतर साहजिकपणे येथेच स्थायिक झाले. या लोकांनी आपली संस्कृती आपल्याबरोबरच येथे आणली. इतक्या वर्षांच्या कालानंतर इथली मूळ मलै संस्कृती व बाहेरून आलेली चिनी संस्कृती यांचा मिलाफ होऊन मलेशिया मधल्या सध्याच्या चिनी वंशाच्या लोकांची एक खास अशी संस्कृती बनली आहे. या चिनी वंशाच्या लोकांना बाबा–नोन्या किंवा नोन्या–बाबा या नावांनी मलाकामधे संबोधले जाते. बाबा–नोन्यांनी आपल्या खास संस्कृती बरोबरच आपली खाद्य परंपराही विकसित केली आहे. या लोकांच्या विशेष खाद्यपदार्थांना नोन्या खाद्यपदार्थ म्हटले जाते. मलाकामधे असे नोन्या खाद्य पदार्थ खवैय्यांना खाऊ घालण्यासाठी विशेष उपहारगृहे आहेत. अशाच प्रकारच्या एका ‘ओले सायान” या नावाच्या एका उपहारगृहात रात्रीचे भोजन करण्यासाठी आता आम्ही चाललो आहोत.

नोन्या उपहारगृह ( दिवाळी साठी खास सुशोभन केलेले आहे.)

हे उपहारगृह, लहान मुलांसह आलेली चिनी कुटुंबे, काही गोरी मंडळी व आमच्या सारखे काही एशियन अशा संमिश्र गर्दीने खचाखच भरलेले आहे. आपल्याकडच्या उडप्यांच्या खाद्यगृहात जशा फटाफट ऑर्डर्स घेणे, अन्न पदार्थ टेबलावर मांडणे हे सुपर हाय स्पीडने होत राहतात तसलाच काहीसा प्रकार येथे दिसतो आहे. नोन्या फूड निराळे असले तरी जेवणाचा मूळ आधार नूडल्स, भात, चिकन व प्रॉन्स हाच आहे. एकूण पदार्थ रोचक व चविष्ट वाटत आहेत. जेवण झाल्यावर आम्ही मलाकाची एक खासियत डिश म्हणजे चेंडोल हे डेझर्ट मागवतो. राजमा बियांच्या पिठापासून बनवलेल्या नूडल्स, पाम सिरप व गोठवलेले नारळाचे दूध यापासून हा पदार्थ बनवला जातो.

मलाका शहरात येणार्‍या पर्यटकांसाठी विशेष सुविधा निर्माण करण्याचे इथल्या सरकारने खूपच मनावर घेतलेले असावे. मलाका नदीवर रिव्हर क्रूझ च्या आकर्षणाबरोबरच या नदीच्या काठाने आता एक मोनोरेल सुरू केली आहे. अम्युझमेंट पार्क, बटरफ्लाय पार्क या सारखी आकर्षणे पण आहेतच. एकंदरीत सर्व कुटुंबाला मजेत 2/4 दिवस घालवता यावेत असे एक पर्यटन स्थळ येथे बनवले जाते आहे. मलाकाला येण्यामधे पर्यटकांना खास रुची वाटते कारण या सर्व सुविधांची किंमत मलेशियन रिंगिट मधे असल्याने ती सिंगापूरच्या मानाने खूपच कमी किंवा स्वस्त आहे. येथे दिसलेल्या सर्व पर्यटकांमधे जपानी पर्यटक मोठ्या संख्येने येताना दिसतात. बस भरभरून जपानी पर्यटकांचे गट कुआला लुंपूर वरून येत असताना दिसत आहेत.

ट्रायशॉ

रिव्हर क्रूझ

मोनो रेल

पर्यटन स्थळ कितीही सुखद असले, रोचक असले तरी जाण्याचा दिवस अगदी पटकन उगवतो. आताच आलो आहोत असे वाटत असताना परतीची वेळ आली आहे व घरचे वेध लागू लागले आहेत. निघण्याच्या आधी आमच्या हॉटेलमधे हाय टी मिळू शकेल असे समजल्यामुळे भूक नसतानाही आम्ही पदार्थांचा समाचार घेत आहोत. आता चेक आउट करून निघायचेच बाकी आहे.

रोजचे सगळे नियम, कायदे कानू तोडण्यासाठी तर पर्यटनाला जायचे असते. नाहीतर घरीच का बसू नये? मलाका सोडले तरी इथल्या आठवणी आमच्या मनात कायमच राहणार आहेत.

3 नोव्हेंबर 2010