अमरावती जिल्ह्याचे पर्यटन

 

महाराष्ट्रातल्या विदर्भामधे असलेला अमरावती हा जिल्हा अतिशय विस्तीर्ण पसरलेला असुन याला ’अंबानगरी’ म्हणुन देखील ओळख आहे. पुराण काळापासुनचा इतिहास या जिल्हयाला आहे भगवान श्रीकृष्णाने रूक्मीणीला याच नगरीतुन पळवुन नेउन तिच्यासोबत विवाह केल्याचे सांगितले जाते.

अमरावती जिल्ह्याचा इतिहास आणि संपूर्ण माहिती – Amravati District Information In Marathi

अमरावतीचे जुने नाव “उदंब्रावती” असे आहे पुढे अपभ्रंश होउन ’उम्ब्रवती’ आणि त्यानंतर “अमरावती”असे झाले.  अमरावतीचे नाव इथे असलेल्या प्राचीन अंबादेवी मंदीरामुळे पडले आहे.

अमरावतीच्या प्राचीन अस्तित्वाबद्दल जैनांचे भगवान आदिनाथ ऋषभनाथ यांच्या इतिहासातुन माहीती सापडते.  त्यांच्या नक्काशीदार शिलालेखात असलेल्या उल्लेखानुसार या मुर्त्या 1097 मधे स्थापीत करण्यात आल्या. गोविंद महाप्रभुंनी 13 व्या शतकात अमरावतीला भेट दिली. असा प्राचीन इतिहास असलेला हा जिल्हा!

अमरावती जिल्हयातील तालुके – Amravati District Taluka List

अमरावती जिल्हयात एकुण 14 तालुके आहेत

1) अमरावती

2) अचलपुर

3) वरूड

4) चांदुर बाजार

5) धारणी

6) मोर्शी

7) दर्यापुर

8) अंजनगाव सुर्जी

9) धामणगाव रेल्वे

10) नांदगाव खंडेश्वर

11) चिखलदरा

12) भातकुली

13) तिवसा

14) चांदुर रेल्वे

अमरावती जिल्हयाविषयी उपयुक्त माहिती – Amravati District Information

• लोकसंख्या (Amravati District Population) 28,88,445
• क्षेत्रफळ (Amravati District Area)  12,235 वर्ग कि.मी.
•  नागपुर शहरापासुन अंतर 152 कि.मी. आणि मुंबईपासुन अंतर 663 कि.मी.
• राष्ट्रीय महामार्ग 6 हा बडने.यातुन गेला आहे इथुन अमरावती 15 कि.मी. आहे
•  साक्षरतेचा दर 93.03%
• मुख्य पिक कापुस असुन आता सोयाबीन हे एक लोकप्रीय पीक झाले आहे, याशिवाय वरूड, मोर्शी, चांदुर बाजार, अचलपुर भागात संत्र्याचे उत्पन्न मोठया प्रमाणात घेतले जात आहे. अंजनगाव सुर्जी आणि अचलपुर मधे केळी आणि खाण्याच्या पानाची मोठया प्रमाणात लागवड केली जाते.
• चिखलदरा तालुक्यात सफेद मुसळी आणि चेरीचे यशस्वी उत्पादन घेतल्या जाते.
• अमरावती जिल्हा पर्यटनाच्या दृष्टीने अतिशय महत्वाचा जिल्हा आहे.
• विदर्भातील थंड हवेचे चिखलदरा हे पर्यटनस्थळ याच जिल्हयात असल्याने दुरदुरून पर्यटक येथे येत असतात.
• मेळघाट व्याघ्रप्रकल्प देखील याच अमरावती जिल्हयात आहे.
• भारतातील सर्वात मोठे क्रिडा संस्थान ’हनुमान व्यायाम प्रसारक मंडळ’ अमरावतीत असुन त्यामुळे अमरावतीला एक वेगळा दर्जा प्राप्त झाला आहे.

अमरावती जिल्हयातील महत्वपुर्ण व्यक्तीमत्व – Famous Personalities Of Amravati

• संत गाडगे महाराज (थोर समाजसुधारक)
• राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज
• डॉ. पंजाबराव देशमुख (समाज सुधारक, शिक्षण महर्षी, केंद्रीय कृषी मंत्री)
• प्रतिभाताई पाटील (प्रथम महिला राष्ट्रपती)
• डॉ. आबासाहेब खेडकर (महाराष्ट्र प्रदेश कॉग्रेस कमेटी चे पहिले राष्ट्रपती)
• सुरेश भट (कवी, मराठी गझल सम्राट)
• हेमंत कानिटकर (क्रिकेटर)
• मोहन देशमुख (अभिनेता)

पर्यटनस्थळं – Amravati Tourism Places

• चिखलदरा – Chikhaldara

कॉफी चा सुगंध नाकात दरवळायला लागला की समजायचं चिखलदरा जवळ आलं. चिखलद.यातल्या पहाडी भागात कॉफीचे उत्पादन घेतले जाते. अमरावती पासुन 85 कि.मी. अंतरावर असलेले विदर्भातील एकमेव थंड हवेचे ठिकाण म्हणुन चिखलदरा खुप प्रसिध्द आहे.

1118 मीटर उंचीवर असलेल्या चिखलद.याला पहायला लांबलांबुन पर्यटक येत असतात. विदर्भात उन्हाळा मोठया प्रमाणात असल्याने चिखलदरा या ठिकाणी उन्हाळयाच्या दिवसांमधे खुप गर्दी असते. शालेय आणि महाविद्यालयीन सहली इथे येउन सुट्टयांचा आनंद उपभोगतात.

भिमकुंड, वैराट देवी, सनसेट पॉइंट, बिर डॅम, पंचबोल पॉइंट, कालापानी डॅम, महादेव मंदीर, सिमाडोह व्याघ्र प्रकल्प, हरिकेन पॉइंट, मोझरी पॉइंट, प्राॅस्पेक्ट पॉइंट, देवी पॉइंट, गोराघाट, शक्करदरी, सरकारी गार्डन, म्युझीयम, धबधबा, धारखुरा, बकादरी, पंचधारा धबधबा, गाविलगड किल्ला, अशी अनेक ठिकाणं चिखलद.याला आल्यावर तुम्हाला अनुभवता येतील.

विदेशी वन्यजीवांचे देखील इथे वास्तव्य पहायला मिळते.

Best Time To Visit Chikhaldara

जुलै ते फेब्रुवारी हा इथे येण्याकरता उत्तम काळ आहे.

How To Reach Chikhaldara

जवळचे विमानतळ नागपुर असुन. राज्यपरीवहन महामंडळाच्या बसेस, आणि खाजगी वाहनाने देखील इथे पोहोचता येईल.

• मेळघाट व्याघ्र प्रकल्प – Melghat

उंचच उंच पर्वतरांगांमधे पसरलेला मेळघाट व्याघ्र प्रकल्प अनुभवणे म्हणजे एक अविस्मरणीय सहल आहे. कोरकु आदिवासींचे वास्तव्य असलेल्या या भागात इतर समाजाचेही लोक राहातात.

वाघ, बिबळे, रानगवे, सांबर, भेकर, रानडुकर, माकड, चितळ, नीलगायी, चैसिंगा, अस्वल, भुईअस्वल, रानमांजर, तरस, कोल्हे, लांडगे, ससे, हे प्राणी पहायला मिळतात शिवाय कृष्णमृग, उडत्या खारी, मोर, रानकोंबडया, राखी बगळा, भुर बगळा, करकोचे, बदक, ससाणे, पारवे बुलबुल असे अनेक पक्षी देखील पहायला मिळतात.

पक्ष्यांचे संगीत आणि वाघांच्या डरकाळयांनी पर्यटकांना वेगळीच अनुभुती अनुभवायला मिळते. हा भारतातील सर्वात मोठया व्याघ्रप्रकल्पांपैकी एक असुन 1914 साली अस्तित्वात आला.

नागपुर पासुन याचे अंतर 240 कि.मी. एवढे असुन बडनेरा रेल्वे स्थानकापासुन 110 कि.मी. वर आहे. परतवाडा ते धारणी व बरहाणपुर अशी बससेवा उपलब्ध आहे.

• अमरावतीची अंबादेवी – Ambadevi Temple Amravati

अमरावतीकरांच्या हृदयात विराजमान झालेली विदर्भवासीयांचे श्रध्दास्थान असलेली अमरावतीची अंबादेवी भक्तांकरता अतिप्रीय असे श्रध्दास्थान असुन सर्वदुर या देवीची ख्याती आहे. भगवान श्रीकृष्णाने याच ठिकाणी अंबादेवीच्या दर्शनाला आलेल्या रूक्मीणीचे अपहरण करून तिच्याशी विवाह केला. मंदीर अतिप्राचीन असुन 12 ही महिने या देविच्या दर्शनाला भाविकांची गर्दी असते. अंबादेवीच्या मंदीरा शिवाय एकविरा देवीचे देखील मंदीर इथे आहे त्या व्यतिरीक्त गणपती, महादेव पार्वती, लक्ष्मी नारायणाच्या देखील आकर्षक मुर्ती इथे विराजमान आहेत.

नवरात्रात मंदीराला आकर्षक रोषणाई केली जाते. लग्न ठरल्यानंतर या देवीचे दर्शन शुभ मानले जाते.

रेल्वे, बसेस, आणि खाजगी वाहनाने देखील अमरावतीला पोहोचुन देवीचे दर्शन घेणे सहज शक्य आहे.

• गुरूकुंज आश्रम मोझरी – Gurukunj Ashram Mozari

राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक 6 वर अमरावतीपासुन 35 कि.मी. अंतरावर राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराजांचे समाधीस्थान म्हणजे मोझरी येथील गुरूकुंज आश्रम होय. समाजात रचनात्मक परिवर्तन आणण्याकरता आयोजित वेगवेगळया कार्यक्रमांमधे सहभागी होण्याकरता बरेचजण मोझरी इथे येत असतात.

संत गाडगेबाबा, राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज यांनी समाजातील अंधश्रध्दा दुर करण्याकरता अथक परिश्रम घेतले. अंधश्रध्देच्या जोखडातुन समाजाला बाहेर काढण्याकरता आपले आयुष्य वेचले अश्या राष्ट्रसंताचे विचार जाणुन घेण्याकरता एकदा मोझरी ला अवश्य भेट द्यायला हवी. राष्ट्रीय महामार्गाला लागुन असल्याने मोझरी ला राज्य परीवहन महामंडळाच्या बसने, किंवा कोणत्याही खाजगी वाहनाने आपण येउ शकता.

• हनुमान व्यायाम प्रसारक मंडळ – Hanuman Vyayam Prasarak Mandal

हनुमान व्यायाम प्रसारक मंडळ अमरावती मधले एक लोकप्रीय क्रीडा प्रशिक्षण केंद्र आहे. शारीरिक शिक्षणाकरता हे भारतातील एक प्रमुख संस्थान असुन अनेक खेळांच्या प्रशिक्षणाकरता विदयार्थी इथे येत असतात. 1914 च्या सुमारास याची स्थापना झाली असुन सुरूवातीला याला हनुमान आखाडा असे संबोधण्यात येत होते. अनेक राजकिय नेत्यांनी आणि स्वातंत्र्य सैनिकांनी एचवीपीएम ला आजवर भेटी दिल्या आहेत, भुमीगत असतांना चंद्रशेखर आझाद यांनी देखील काही काळ इथं वास्तव्य केलं होतं.

हाॅकी, शुटिंग, बाॅक्सींग, फुटबाॅल, बास्केटबाॅल, हाॅलीबाॅल, हाॅर्स रायडिंग, स्विमींग, हॅंड बाॅल अश्या अनेक खेळांचे प्रशिक्षण इथे दिले जाते.

• मुक्तागिरी – Muktagiri

सौंदर्याने नटलेले धार्मीक स्थळ मुक्तागिरी जैनांचे पवित्र ठिकाण आहे. या ठिकाणी आजही केशराचा आणि चंदनाचा पाउस पडतो अशी मान्यता आहे. दिगंबर जैन संप्रदायाची एकुण 52 मंदीर निसर्गाच्या सान्निध्यात स्थापीत करण्यात आली आहेत. या ठिकाणच्या सर्व मुर्ती शिल्पकलेचा उत्तम नमुना आहेत.

मनाला सुख शांतीची अनुभुती देणारे हे ठिकाण पहाण्याकरता हजारो श्रध्दाळु आणि पर्यटक इथे येत असतात. सुमारे साडे तिन करोड मुनीराजांना इथुन आजवर मोक्षाची प्राप्ती झाली आहे. 250 फुट उंच धबधबा सर्वांना आपल्याकडे आकर्षीत करतो आणि निसर्गसौंदर्यात आणखीनच भर घालतो या सर्व मंदीरांच्या दर्शनाकरता तुम्हाला जवळपास 350 पाय.या चढाव्या आणि उतराव्या लागतात.

इथले निसर्गसौंदर्य, शांत वातावरण अनुभवण्याकरता आपण जरूर मुक्तागिरीला भेट द्यायलाच हवी. अमरावतीपासुन मुक्तागिरी चे अंतर 66 कि.मी. एवढे आहे.

• सालबर्डी – Salbardi

नैसर्गिक निसर्गसंपदेने नटलेले सालबर्डी हे ठिकाण मोर्शी तालुक्यात असुन द.या खो.यांनी वेढलेले हे ठिकाण पाहाण्याकरता शेकडो पर्यटक या ठिकाणी भेट देतात. मोठमोठया दगडांमधुन वाहणारी नदी, 100 मीटर लांब गुफे मधे असलेले शिवमंदीर, निसर्गानं भरभरून केलेली लयलुट यामुळे इथे आल्यानंतर या ठिकाणावरून परत जाण्याची ईच्छाच होत नाही.

श्रावण महिन्यात आणि महाशिवरात्रीला या ठिकाणी महादेवाच्या दर्शनाकरता गर्दी होते. या ठिकाणी पावसाळयात आणि हिवाळयात भेट देणे योग्य ठरेल. मोर्शी पासुन सालबर्डी जवळपास 17 कि.मी. वर आहे.

 

अशा सर्व परिस्थितीत मग वाघाचं जंगल पहायचं म्हणजे विदर्भ गाठण्याशिवाय पर्याय नाही. त्यातही व्यावसायिक बजबजपुरीपासून लांब राहून अजूनही आपलं वेगळेपण टिकवून ठेवलेला मेळघाट परिसर म्हणजे जंगलदर्शनासाठी एक आदर्श अशी जागा.

सातपुड्याच्या दर्‍याखोर्‍यांमध्ये वसलेला, अनेक घाट व दोन डोंगरउतारांच्या मधल्या बेचक्यातून वाहणाऱ्या ओढ्या-नाल्यांचा, नद्यांचा मेळ असलेला, अमरावती, अकोला, बुलढाणा जिल्ह्यात मिळून अंदाजे तब्बल तीन हजार चौरस किलोमीटर एवढ्या विस्तृत परिसरात वसलेला मेळघाट व्याघ्र प्रकल्प. वन्यप्राण्यांचं एक सदृढ आश्रयस्थान, मोठा परिसर, डोंगर-दर्‍या, खाच खळगे, विपुल झाडी. त्यामुळेचं ससे, सांबार, चितळ, नीलगाय, गवे, रानडुक्कर, अस्वल, कोल्हे, कोळसुंद तथा रानकुत्रे, बिबटे आणि जंगलाचा आत्मा असणारे वाघ ही मोठ्या संख्येने येथे राहतात. याशिवाय मोर, सर्पगरुड, ससाणे, घार, पोपट, सुगरण, पारवे, बुलबुल, सुतार, मैना असे रानपक्षीही आहेत. सरपटणा-या प्राण्यामधे घोणस, मण्यार, फुरसे, फड्या नाग, अजगर, धामन, हरणटोळ या सापांचा सामवेश आहे. तसेच अभयारण्यातून वाहणा-या नद्यांमध्ये साधारण वीस प्रजातींचे मासे, मगरी व घोरपडी आढळून आल्याच्या नोंदी आहेत.

मेळघाट हे शुष्क पानगळीचं जंगल, मुख्यतः सागाची दाट झाडी, जोडीला बांबू, अर्जुन, ऐन, मोह असे प्रमुख सोबती, इतरही अनेक वृक्ष, वेली, झुडपे आहेत. साधारणपणे आठ -नऊ महिने हिरवंगार जंगल व पाण्याचे अगणित स्रोत यामुळे वन्यप्राणी नजरेस पडणे अत्यंत दुर्मिळ अशी गोष्ट, अगदी सांगायचंच झालं तर गवे, सांबर आणि अस्वल हेच ते काय तुलनेने सहज दर्शन देणारे प्राणी, इतर प्राणी जंगलाच्या कडेकोट संरक्षणात सुरक्षित. उन्हाळ्यात पानगळीमुळे जरा मोकळं-ढाकळं झाल्याने काही काळाकरिता प्राण्यांचे दर्शन जरा सुलभ होत पण आमचा मुख्य उद्देश प्राणीदर्शन नाही तर जंगलदर्शन होता म्हणून डिसेंबराच्या मध्यालाच मेळघाटच्या दर्शनाचा मुहुर्त साधला गेला.

अभयारण्य म्हणून मेळघाटला १९६७ साली मान्यता मिळाली तर वाघांच्या घटत्या संख्येवर उपाय शोधण्याच्या प्रयत्नांचा भाग म्हणून हा परिसर १९७४ साली संरक्षित व्याघ्र प्रकल्प म्हणून घोषित केला गेला. मेळघाट संरक्षित व्याघ्र प्रकल्पाचा विस्तृत परिसर सेमाडोह, चिखलदरा, हरिसाल आणि शहानूर या चार विभागात पसरलाय. या सर्व विभागातून सफारी उपलब्ध आहेत. तसेच यापैकी शहानूर विभागात सुप्रसिद्ध नरनाळा आणि धारगड हे दोन किल्ले तर चिखलदरा विभागात गाविलगड हा किल्ला आहे. यापैकी धारगड किल्ल्यावर जाण्यास मनाई तर नरनाळा किल्ल्याची नियंत्रित सफर करता येते. गाविलगडला चिखलदऱ्यावरून अगदी सहज जाता येते.

या सर्व पर्यायांमधून आम्ही सफारीसाठी निवडला तो सेमाडोह विभाग. मुक्कामासाठी याचं विभागातील कोळकास या पर्यटन संकुलाची निवड केली. सफारी आणि मुक्काम दोन्हींच आगाऊ आरक्षण मॅजिकल मेळघाट (https://www.magicalmelghat.in) या संकेतस्थळावरून करता येते.

पुण्याहून मेळघाटला जाण्यास पुणे ते जालनापर्यंत पोहोचल्यावर, जालना ते अमरावतीपर्यंत पुढे अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत. आम्ही जाताना निवडलेला मार्ग हा पुणे- छत्रपती संभाजी नगर- जालना- चिखली - खामगाव- शेगाव- अकोट- परतवाडा- सेमाडोह - कोळकास असा होता. वाटेत शेगावला श्री. गजानन महाराजांच्या समाधी मंदिराचं दर्शन घेऊन पुढे अकोटकडे मार्गस्थ झालो. अकोटला चहासाठी एक थांबा घेत सकाळी साडेआठच्या आसपास परतवाड्याला पोहोचलो.

परतवाडा शहरातून अमरावती महामार्गावर डावीकडे वळून व्याघ्रशिल्पाजवळ पोहोचलो. या शिल्पापासून दोन फाटे फुटतात, एक फाटा चिखलदऱ्याकडे तर दुसरा सेमाडोह मार्गे धारणीला व पुढे मध्यप्रदेशात जातो, कागदोपत्री हा अमरावती-इंदूर महामार्ग म्हणून ओळखला जातो. परतवाडा ते कोळकास संकुल हा जवळपास संपुर्ण घाटरस्ता दोन्ही बाजूला पसरलेल्या दाट जंगलातून जातो. अरुंद, चढ-उतार व जागोजागी हेअर पिन बेंड वाटावी अशी वळणं असा हा मार्ग आहे. परतवाड्यापासूनच सेमाडोह रस्त्याला लागल्याबरोबर जंगलाचे रंग आजूबाजूला दिसू लागतात. सागाचे सरळसोट वृक्ष दरीतून वर आलेले दिसत राहतात. खाली एखादया ओढ्याकडेला पांढऱ्या खोडाचा अर्जुन वृक्ष लक्ष वेधून घेतो. हिरव्या बांबूची बेटं जागोजागी दिसू लागतात. आता सिपना नदीही मग जागोजागी भेटत राहते, इतरही छोटे-मोठे ओढे नाले मार्गात दिसत राहतात.

परतवाड्यामधून सेमाडोहमध्ये जंगल सफारी संचालित करणारे भोला मावसकर यांच्याशी फोनवरून बोलणं झालं होतं. आमच्या जंगल सफारीची संपुर्ण जबाबदारी त्यांच्याकडे होती. ते आमच्या गाडीची वाट पाहत सेमाडोह गावात थांबले होते. आमची गाडी तिथून जाताना आवाज देऊन त्यांनी थांबवली. पुढचा अर्धा तास त्यांच्याशी मेळघाटविषयी गप्पा झाल्या बरोबर छोटे समोसे, मुगाच्या डाळीची भजी व त्याबरोबर तोंडी लावायला खास त्या भागातल्या पद्धतीची कढी असा नाश्ता ही झाला. जंगल सफारीसाठी आमच्या गटातील सर्वांची नावे त्यांच्याकडे देऊन दुसऱ्यादिवशी सकाळच्या सफारीसाठी आरक्षण करून टाकलं व त्यांचा निरोप घेऊन सेमाडोह पर्यटन संकुलामध्ये प्रवेश केला.

सेमाडोहचे पर्यटन संकुल सिपना नदीच्या पलीकडे प्रशस्त जागेत वसले आहे. पर्यटकांच्या मुक्कामाची सोय इथे होते. वनखात्याने बऱ्यापैकी सुस्थितीत हा परिसर राखला आहे. अनेक प्राणिशिल्प व राखलेला बगीचा याठिकाणी आहे. शांत-सुंदर असा हा परिसर आहे पण आमचं मुक्कामाचे ठिकाण कोळकास हे तिथून अजून आत जंगलात पंधरा किलोमीटर दूर होत. त्यामुळे थोड्याच वेळात सेमाडोह संकुलाचा निरोप घेत कोळकासकडे प्रस्थान केलं.

सेमाडोह-धारणी रस्त्यावर सेमाडोहपासून साधारण चौदा किलोमीटर गेल्यावर कोळकास पर्यटन संकुलाची पाटी लक्ष वेधून घेते. इथून डाव्या हाताला वळून आत साधारण एक किलोमीटर च अंतर पार करून आपण कोळकास पर्यटन संकुलाच्या गेटसमोर येतो. हा एक किलोमीटरचा रस्ता अगदी एखाद्या जंगल सफारीत लागणाऱ्या घनदाट जंगलातून जातो. गेटवर नावनोंदणीचा सोपस्कार पार पाडून आम्ही कोळकास संकुलात प्रवेश केला व आमच्या मुक्कामाच्या ठिकाणाचा ताबा घेतला.

कोळकास हे वनखात्याचे एक पर्यटन संकुल. हे संकुल सिपना नदीच्या अगदी काठाला वसले आहे. सर्व बाजूंनी घनदाट जंगल आहे. ह्या संकुलाचे दोन भाग आहेत अप्पर कोळकास आणि लोअर कोळकास. लोअर कोळकासमध्ये पर्यटकांसाठी ७ कॉटेज, २ डोर्मिटरीज, कॅन्टीन आणि वनखात्याच्या कर्मचार्‍यांसाठी राहण्याची घरे आहेत.

आम्ही आमच्यासाठी ८ बेडची डोर्मिटरी आरक्षित केली होती. गेल्याबरोबर ताबा घेऊन फ्रेश झालो. डोर्मिटरी यथातथाच होती. भिंतींना पोपडे धरले होते, रंग उडाला होता. खिडक्यांच्या जाळींना भोकं पडली होती. आत एक प्रकारचा कुबट वास भरून राहिला होता. तसंही ऐन जंगलाच्या मध्यात आम्ही काही लॅव्हीश सोय अपेक्षित केली नव्हतीचं. हायकर्स पार्श्वभुमीमुळे गैरसोयीत राहणे तसे काही नवीन नव्हतेच. असो...पण मुक्कामाच्या सोयीतील उणीव इथला परिसर भरून काढतो. नदीकडेला असणारा डोह, एक लोखंडी मचाण, नदीपात्राकडे जाणारी हत्तीवाट, गर्द झाडी, निरव शांतता, निवांत वातावरण सर्व ताण-तणाव, व्याप ,चिंता विसरायला लावतो.

लोअर कोळकासमधूनच एक चढणीचा रस्ता वर जातो ते म्हणजे अप्पर कोळकास. इथे एक व्हिआयपी गेस्ट हाऊस असून तिथं ४ प्रशस्त खोल्या आहेत. यातील २ खोल्या व्हिआयपींसाठी कायम राखीव असतात तर दोनचं खोल्या पर्यटकांसाठी उपलब्ध असतात. लोअर कोळकास ते अप्पर कोळकास अंतर साधारण अर्धा किलोमीटर आहे मात्र दोन्ही बाजूंना घनदाट जंगल आणि अस्वलादी वन्यप्राण्यांचा वावर असल्याने रात्री-बेरात्री परिसरात फिरण्याचे धाडस न करणे हेच उत्तम.

गेस्ट हाऊस हे उंचावर असल्याने खाली सिपना नदीच्या एखाद्या नेकलेससारख्या प्रवाहाचे दृश्य दिसते. सध्या पाणी फक्त एका कोपऱ्यातून वाहत असल्याने दृश्य तितके सुंदर दिसत नसले तरी पुढे पसरलेले जंगल पाहता पावसाळ्यात जेव्हा नदी दुथडी भरून वाहत असेल त्यावेळच्या दृश्याची कल्पना करूनचं अंगावर शहारा आल्याशिवाय राहत नाही. गेस्ट हाऊसच्या समोरच एक लहानशी बाग, तिथं कड्यावर बसवलेली बाकडी आणि खाली सिपना नदीचे दृश्य. वाघाचं रिअल साईझ शिल्प व एका कोपऱ्यात लाकडी मचाण अगदी नदीकडेला खेटून उभं केलंय. या मचाणावर उभे राहून खालील दृश्य पाहणे एक रोमांचक अनुभव ठरतो.

दुपारच्या जेवणासाठी कँटीनला आलो. कॅन्टीनमध्ये एक खानसामा व दोन मदतनीस आहेत. मर्यादित निवड यादीतून ऑर्डरप्रमाणे जेवण बनवून मिळते, तासभर आधी सांगावं लागतं. आम्ही दाल तडका, आलू मटार, जिरा राईस, फुलके असे भरपेट जेवण केलं. तेलाचा वापर जरा जास्त वाटला पण इथल्या खानसाम्याच्या हाताला चव आहे हे मात्र खरं. जेवण करुन खोलीवर गेलो आणि जरा गप्पा मारुन थोड्या वेळासाठी निद्राधीन झालो.

उठून परिसरात फेरफटका मारला, कोळकास मध्ये पाळीव हत्तींचा तळ देखील आहे. हे हत्ती कोळकास भोवती छोट्याशा राईडसाठी वापरले जातात. पर्यटक प्रत्येकी २०० रुपये देऊन हत्तींवरून सफारीची मजा घेऊ शकतात. हत्तींच्या आसपास थोडा वेळ घालवून पुन्हा अप्पर कोळकासला एक फेरी मारली. तिथून आल्यावर चहा घेऊन शेकोटी करायची परवानगी आहे का याची चौकशी केली. अपेक्षेप्रमाणे परवानगी नव्हती, त्यामुळे जेवणाची ऑर्डर देऊन गप्पा मारीत वेळ घालवला. जेवण लवकरच उरकून झोपण्यासाठी निघालो असता कॅन्टीनमधील एकजण आला व सांगू लागला की साहेबांनी तुम्हाला शेकोटी करण्यासाठी परवानगी दिलीय फक्त ती छोटीशी व काळजीपूर्वक करून नंतर पुर्ण विझवण्याची काळजी घ्या. कदाचित डोर्मिटरीची अवस्था माहीत असल्याने तिथे हे पुर्ण रात्र कसे काढू शकतील म्हणून दया येऊन साहेबांनी परवानगी दिली असावी.

असो, पडत्या फळाची आज्ञा मानून आम्ही पालापाचोळा, प्लास्टिक, झाडाच्या पडलेल्या साली गोळा करून शेकोटी पेटवली. मग त्या शेकोटीच्या कडेने पुढचे तीन-चार तास जागवले. सकाळी सफारीच्या गाड्या ६ वाजता येणार होत्या म्हणून रात्री बारानंतर नाईलाजाने झोपण्यासाठी गेलो.

सफारी

सकाळी सव्वासहाला आमच्या जिप्सी थेट आमच्या खोलीच्या दारात हजर होत्या. सर्वजण आधीच तयारीत होतो. प्रत्येकी ४ असे दोन गाड्यात लगेच जाऊन बसलो. ठीक साडेसहाला आमच्या गाड्या सिपना गेटच्या दिशेने धावू लागल्या. प्रचंड थंडी, त्यात ओपन जिप्सी, चहूबाजूला जंगल व अंधुकसा प्रकाश अशा वातावरणात सिपना गेटला एन्ट्री करून आमच्या गाड्या सफारीच्या मार्गावरून हळुवार धावू लागल्या. इथले जंगल विलक्षण सुंदर आहे. सर्वत्र सागाची झाडी अगदी शिस्तीत, रांगेत उभी केल्याप्रमाणे सरळसोट उंचंच-उंच वाढली आहेत. याबरोबरच पांढर्‍या सालीचा अर्जुन, मोह, ऐन असे अनेक वृक्ष दिसतात पण सागाचे एकतर्फी प्राबल्य आहे हे मात्र खरं. बांबूची बेटे ही बरीच आहेत. जंगल अगदीच हिरवे आहे.

सफारी सुरू झाल्यावर साधारण पंधरा मिनिटांनी,एक नदी ओलांडून उजवीकडे वळण घेत जिप्सी अगदी हळूहळू जात होती. तोच वाटेत एक एकटी मादी सांबर दिसली. इंजिन बंद करून गाड्या थांबल्या तशी ती एकटक आमच्याकडे पाहू लागली. आसपास तिच्या कळपाचं अस्तित्व कुठं ही जाणवत नव्हतं. बहुदा ती एकटीच असावी. उजव्या बाजूने हळूहळू धीटपणे चालत ती रस्त्यावर जिप्सीसमोर आली व साधारण वीस फुटांवर काही सेकंद उभी राहून आमच्याकडे पाहत डावीकडे निघून गेली. मग आम्ही ही पुढे निघालो. अजून दहा एक मिनिटे गाडी चालल्यानंतर पुन्हा एका नदीपाशी आलो. इथे सिमेंटचा बांध घालून पाणी अडवलं होतं, एका बाजूला दूरपर्यंत त्या पाण्याचा फुगवटा गेला होता. आमच्या गाईडने बरोबर मध्यात गाडी थांबवून उजव्या बाजूला पाहायला सांगितलं. साधारण हजारभर फुटांवर गर्द झाडीतून दोन-तीन गवे पाण्यावर आल्यासारखे दिसत होते. दूरवर पसरलेला शांत पाण्याचा फुगवटा, त्याच्या दोन्ही बाजूला दाट जंगल व त्यातून उतरणारे गवे असं विलक्षण सुंदर दृश्य होत ते. तिथून गाडी पुढे घेत गवे पाणी पीत असलेल्या ठिकाणाच्या समोरच्या बाजूला आम्ही गाडी पुन्हा थांबवली. तो जवळपास दहा-बारा गव्यांचा मोठा कळप होता. तिथून थोडावेळ त्यांना पाहून गाड्या पुढं निघाल्या.

अगदीच दहा मिनिटांवर पुन्हा रस्त्याच्या उजव्या बाजूला झाडीत मोठी शिंगे असलेली दोन नर सांबरं, गाडीची चाहूल लागताच, अजिबात हालचाल न करता अगदी एकटक आमच्याकडे पाहत होती. तब्बल पाच ते सहा मिनिटे जिवंत प्राणी पाहतोय की एखादं चित्र अस वाटायला लावणारी स्तब्धता गाडीच्या इंजिनाच्या सुरू होण्याच्या आवाजाने भंग पावली व दोघे ही आत झाडीत पळून गेले व आम्ही ही पुढच्या मार्गाला लागलो. पुढचा अर्धा-पाऊण तास अनेक चढ-उतार, पाणवठे मागे टाकत, जंगलाची शांतता, सौंदर्य अनुभवत आम्ही फिरत राहिलो. दरम्यान कोणताही प्राणी दिसला नाही की पक्षांचा आवाजही आला नाही. अगदी निशब्द जंगल शांतता अनुभवायला मिळाली आणि हे फक्त वाघाच्या जंगलातच शक्य असतं.

पुढे जंगलातील प्रोटेक्शन कॅम्पमध्ये सफारीमधून छोटासा ब्रेक घेतला. याठिकाणी भर जंगलात वनकर्मचारी चोवीस तास मुक्काम ठोकून जंगलाच्या रक्षणासाठी तैनात असतात. याठिकाणी थोडावेळ अंग मोकळं करून पुन्हा आमच्या सफारीला सुरुवात झाली. दहा-पंधरा मिनिटांच्या प्रवासानंतर समोरून दोन जिप्सी आल्या, त्यांना एक सर्पगरुड व ससा याशिवाय काही दिसलं नव्हतं. त्यांच्या गाडीतील गाईडने आमच्या गाईडला लोकेशन सांगितलं व आम्ही पुढे झालो, थोडं पुढं गेलो तर अजून दोन जिप्सी आल्या, त्यांना अगदी दोन मिनिटांच्या अंतरावर मागे एक अस्वल दिसलं होतं. गाईडने त्याबद्दल माहिती घेतली व आमची गाडी पुढे पळू लागली. एका छोट्या ओढ्याजवळ , भल्या मोठ्या अर्जुन वृक्षाच्या उंच फांदीवर सर्पगरूड अजिबात हालचाल न करता निवांत उन्हं खात बसला होता. आमच्या आगमनाचा त्याच्यावर ढिम्म परिणाम झाला नाही. सर्वांना तो नीट दिसेपर्यंत पाचेक मिनिटे गेली व मग आमची गाडी अस्वलाच्या शोधात थोडी वाकड्या वाटेने दौडू लागली.

पाच मिनिटे गाडी पळवल्यावर ही अस्वलाचा काही माग लागला नाही म्हणून मग अरुंद रस्त्यावर मागे-पुढे करून गाडी रिव्हर्स घेतली, आमच्याच मागच्या जिप्सीला हे करण्यात थोडा वेळ गेला तोपर्यंत आम्ही मघाचा सर्पगरूड बसलेल्या ठिकाणच्या ओढ्याचा चढ चढत होतो आणि अचानकचं आमच्या गाईडने इशारा केला, ड्रायव्हरने भर चढावर झटक्यात इंजिन बंद केलं, गाईड दबक्या आवाजात फक्त पुटपुटला "टायगर...टायगर", आता परतीच्या मार्गावर काय प्राणी दिसणार नाहीत म्हणून निवांत बसलेलो आम्ही अविश्वासाने का होईना पण एकदम अलर्ट झालो. गाईडने हात केलेल्या दिशेला पाहिले तर रस्त्याच्या डाव्या हाताला चढत जाणाऱ्या टेकडीच्या चढावरील गवतात एक प्रचंड धूड दुबकून बसलेलं दिसलं, गाडीचं इंजिन बंद होताचं ते उठून उभं राहिलं, कोवळ्या उन्हात पिवळया धम्मक चमकणाऱ्या कातडीवर काळ्या धारींची नक्षी, पुर्ण वाढ झालेलं शरीर, आमच्या विरुद्ध दिशेला डावीकडे चढावर धड ठेवून मान आमच्याकडे वळवून संपुर्ण डावी बाजू गवताच्या चादरीआडून आम्हाला दाखवत चार पावले पुढे जाऊन गवतातून त्याने मागे वळून आमच्याकडे पाहिलं, काही सेकंदांची स्मशान शांतता आमच्या मागच्या जिप्सीच्या इंजिनाच्या आवजाने भंग पावली. पुढं काय आहे याची कल्पना त्यांना नव्हती, इशारा करून त्यांना थांबवतो न थांबवतो तोच वाघाने पुन्हा टेकडी चढायला सुरुवात केली, मागची जिप्सीही जागेवर थबकली, त्यांना ही चढ चढून जाणाऱ्या त्या प्रचंड धुडाच दर्शन झालं, मग इतका वेळ सुचलं नव्हतं ते मोबाईल कॅमेरे पटापट बाहेर आले व तो क्षण साठवण्याच्या कवायतीत लागले. पुढच्या मिनीटभराच्या आत वाघोबाची स्वारी ऐटीत पावले टाकीत दृष्टीआड झाली पण आम्हाला आयुष्यभरासाठी एक अविस्मरणीय क्षण देऊन गेली.

अगदी दहा-पंधरा मिनिटांपूर्वी पास होणाऱ्या दोन जिप्सीमधील लोकांशी आम्ही याच ठिकाणी तर बोललो होतो. म्हणजे त्यावेळी ही वाघ तिथेच होता ?? आम्ही सर्पगरूड पाहत होतो त्यावेळीही कदाचित तो आम्हाला पाहत असेल काय ?? गाडी रिव्हर्स घेऊन परत येत असतानाही तो आमची चाहूल घेत होता काय ??
आमच्या आधी काही वेळापुर्वीच तब्बल चार जिप्सी इथूनच पास झाल्या होत्या, त्यांना त्याच दर्शन झालं नव्हतं पण नंतर वळून आलेल्या आम्हाला मात्र त्याने अलगद दर्शन दिलं होतं.

जंगलातल्या अनिश्चिततेने आम्ही दि:मूढ झालो होतो. अगदी काही वेळापुर्वी निवांत दिसणारं व जवळपास कोणताच प्राणी नाही असं अगदी खात्रीनं सांगतंय असं वाटायला लावणारं जंगल क्षणार्धातचं किती बदललं व साक्षात जंगलाच्या राजाला आमच्या समोर घेऊन आलं. शरीरातील रक्त आता दुप्पट वेगाने वाहत होत, आमची थंडी पळून गेली होती व अगदी पहिल्याच सफारीच्या शेवटाला सर्वोच्च आनंदाची अनुभुती आम्हाला प्राप्त झाली होती.

आमच्या ड्रायव्हर, गाईडची अवस्था ही काही वेगळी नव्हती, मुळात सेमाडोहच्या जंगलाची तऱ्हा पाहता त्यांच्यासाठी सुद्धा व्याघ्रदर्शन हा अत्यंत दुर्मिळ योग असतो. त्यामुळे ते ही प्रचंड खुश होते. अशा अत्यंत आनंदाच्या वातावरणात आम्ही परतीचा रस्ता पकडला, सर्वच जण समाधानी होते. सागाच्या जंगलाने वेढलेल्या वाटा मागे टाकत, वाटेत येणाऱ्या नद्या ओलांडत, गेट पार करून सेमाडोह-धारणी रस्त्यावर आलो. रस्त्याला लागताच जिप्सी भरधाव वेगाने दौडू लागल्या, ४X४ वाहनाचा वेग आणि रस्त्यावरचा कंट्रोल आता पहिल्यांदा जाणवला. वेगाने अंगात पुन्हा हुडहुडी भरली, पाच-सात मिनिटात आम्ही कोळकास संकुलात प्रवेश केला. संपुर्ण संकुलात आमच्या व्याघ्रदर्शनाची द्वाही फिरली. सर्वांनीच आमच्या टीमचे अभिनंदन केले, आमचे गाईड विजय आणि शुभम यांच्याबरोबर खास फोटोसेशनचं सत्र पार पडलं व या आनंदोत्सवाची सांगता चहा-पोहे पार्टीने झाली.

आनंदाचा भर ओसरल्यावर मग आता पुन्हा संध्याकाळची सफारी करण्याची गरज कुणालाच वाटेनाशी झाली. या सर्वोच्च बिंदूवर यावेळच्या मेळघाट भेटीला विराम द्यावा असे सर्वानुमते ठरले. मग कोळकास कॅन्टीनचा खानसामा व मदतनीस तसेच हत्तींचे माहूत, अप्पर कोळकास येथील मदतनीस इत्यादी लोकांची भेट घेऊन दोन दिवसांच्या पाहुणचाराबद्दल त्यांचे आभार मानले व कोळकास पर्यटन संकुलाचा निरोप घेतला. वाटेत सेमाडोह गावात भोला मावसकर यांची भेट घेतली व त्यांचे मनापासून आभार मानत, पुन्हा मेळघाटला येण्याचे आश्वासन देत निरोप घेतला व चिखलदऱ्याची वाट धरली

 https://www.misalpav.com/node/50976

 

Muktagiri

Unknown

5-6 minutes

---

Marthwada-Vidharbha Circuit- 8 days, 1750 KmsPune-Ahmednagar-Parbhani-Navagarh-Jintur (480 Kms) Jintur-Lonar-Mehekar-Karanja (216 Kms)
Karnja-Amravati-Chikhaldara (153 Kms)
Chikhaldara-Partwada-Muktagiri (44Kms)
Chikhaldara-Semadoh-Chikhaldara (50Kms)
Muktagiri-Achalpur-Akot-Shegaon (120 Kms)
Shegaon-Mehekar-SindkhedRaja-Jalna-Aurangabad- (265 Kms)
Aurangabad-Nagar-Pune (236 Kms)

Type: Historic Jain Digamber temples
Base town: Muktagiri
Where: 70 Kms from Amravati
Route taken: Chikhaldara-Partwada-Muktagiri
Time visited: October 2011
My Meter reading from Pune: 914 Kms
Lodging-Boarding facilities:  2 Huge ashrams at the base and has 2/3 different Bhojanalayas.

We reached early morning. the drive from Chikhaldara was pleasant. One the way we spotted a school of parrots merrily singing and basking in the early morning sunlight.

After reaching Muktagiri we were welcomed by the office manager. Since it was Diwali time and was Nirvana Ladoo day there was huge rush. We managed to a get a room towards the mountain side on the ground floor. The rooms were neat and clean. The new VIP lodging facilities were much better was the old rooms were also in good condition.

After refreshing we started to climb the mountain. The easy steps and lush greenery made the climb very simple and enthusiastic.

There are separate routes for ascending up and descending down the hill.

The stairs are surrounded by beautiful green trees and variety of flowers. It takes around1.5 hours for an average person to finish the entire journey with little bit of pooja in each temple.

Muktagiri Siddha Kshetra is situated in the lap of the ‘Satpuda’ Mountain range and it is surrounded by beautiful natural forests.

It is ancient Siddha & Atishaya Kshetra beilieved to be built in 16^th century. It’s another name is also ‘Mendhagiri’ or ‘ Medhrgiri’.

There are 52 temples on Muktagiri Siddha Kshetra.

From No. 1 to 4 there is one group and from No. 5 to 9 there is another group of Temples. There is huge gushing waterfall in between 10th & 11th temple. It must be wonderful sight especially in rains. Since it was October there was very less water but still a tranquil to watch the water fal;ling in the green surroundings.

A bridge is constructed over this waterfall and the whole Kshetra looks beautiful from here.

Mendhagiri Temple: - This is the oldest temple at Muktagiri and it is believed that this was got constructed by ‘King Ail Shripal’ of Elichpur. It is cave temple on the three doors of which Arihant idols are carved. Two doors are closed. In the center of temple the hall is constructed on four pillars. Around this hall the path of circumambience is also built. The 72 idols of Teerthankaras (three Chaubeesee) are carved beautifully on the walls of this temple. This temple is 16 feet & 3 inch tall and its width is also equal to its length. This temple was built in 10th century. The droplets of saffron can be seen on rocks kept outside the temple. It is that temple only where Mendha attained ‘Devgati’after hearing precepts from Muniraj. Therefore this temple is called Mendhagiri.

There was an old saying that one who comitted lot of sins or who had bad faith was not allowed by the god to visit the place and honey bees would swoop on him...

The 22nd temple has beautiful marble idol of Bhagwan Parshavnath (Left).

The 26th temple is main temple of Muktagiri and this is temple of principal deity Bhagwan Parshvanath. The 4 feet high black colored Padmasan idol of Bhagwan Parshvanath surmounted by seven serpent hoods is quite ancient & magnificent. It is said that King Kotibhatta Shripal saw the idol of Bhagwan Parshvanath near the pond of Elichpur in his dream and he was given order to take out idol from there. Presently that idol is installed at this place. There is spire above the forehead of the idol and elephants are present on both sides of the idol.

The 40th temple is dug in the lap of mountain and it is quite antique and beautiful. This is quite ancient and the carving the walls of temples are exquisite. The rhythm and symmetry of pillars and roof of temple is superb. The idol of principal deity is quite magnificent and worth seeing.

The way to 51st and 52nd Temple is from inside 50th Temple. A dark secret hidden passage opens up to these temples. You will need to carry along a torch. The downward journey starts from 52nd Temple. 

In the afternoon we enjoyed Dal-Bhati in the mess.
In the evening we again had round. and had yummy dinner in one of the houses.

Next day we proceeded to our next destination- Shevgaon.

 

Gavilgad Fort

Unknown

2-3 minutes

---

Marthwada-Vidharbha Circuit- 8 days, 1750 Kms
Pune-Ahmednagar-Parbhani-Navagarh-Jintur (480 Kms)
Jintur-Lonar-Mehekar-Karanja (216 Kms)
Karnja-Amravati-Chikhaldara (153 Kms)
Chikhaldara-Partwada-Muktagiri (44Kms)
Chikhaldara-Semadoh-Chikhaldara (50Kms)
Muktagiri-Achalpur-Akot-Shegaon (120 Kms)
Shegaon-Mehekar-SindkhedRaja-Jalna-Aurangabad- (265 Kms)
Aurangabad-Nagar-Pune (236 Kms)

Type: Hill Fort
Base town: Chikhaldara
Where: 62Kms from Amravati
Route taken: Karanja-Amravati-Chikhaldara
Time visited: October 2011
My Meter reading from Pune: 870 Kms

History as per on Internet: Gavilgad probably took its name from the Gavalis who had built a mud fort. The existing new fort was built by Ahmad Shah Wali, the ninth king of Baharmani dynasty in 1425 AD, the fort was repaired and extended by Fateh-ullah Imad-ul-Mulk, the founder of Imadshahi in Berar. It was with the Imadshahi in 1488 AD, the Nizamshahi in 1574 AD, the Mughals in 1599 AD and the Marathas in 1754 AD, before it fell to the British in 1803 AD. 

Gavilgad was dismantled in 1858 AD lest it should be seized by Tatya Tope, who in that year attempted to break from the Satpuda hills into the Deccan in order to stir up the country for the independence movement.

The fort has two main gateways, the Delhi Darwaza, between the inner and outer fort, and the Fateh Darwaza, the south-western gate, built by Fateh-ullah Imad-ul-Mulk. 

The grand entrance and the inner views leaves you spell bound imagining the glorified past. 

The most conspicuous of the remains in the fort is the great mosque which stands upon the highest point towards the south side of the inner fort. 

The vast expanse of the fort is breath taking.

Due to lack of time we were not able to explore the complete fort. But normally guides dont advise you to go too much inside with your families...

 

Chikhaldara

Unknown

3-4 minutes

---

Marthwada-Vidharbha Circuit- 8 days, 1750 Kms
Pune-Ahmednagar-Parbhani-Navagarh-Jintur (480 Kms)
Jintur-Lonar-Mehekar-Karanja (216 Kms)
Karnja-Amravati--Chikhaldara (153 Kms)
Chikhaldara-Partwada-Muktagiri (44Kms)
Chikhaldara-Semadoh-Chikhaldara (50Kms)
Muktagiri-Achalpur-Akot-Shegaon (120 Kms)
Shegaon-Mehekar-SindkhedRaja-Jalna-Aurangabad- (265 Kms)
Aurangabad-Nagar-Pune (236 Kms)

Type: Hillstation and Tiger Sanctuary
Base town: Chikhaldara
Where: 62Kms from Amravati
Route taken: Karanja-Amravati-Chikhaldara-Semadoh
Time visited: October 2011
My Meter reading from Pune: 870 Kms

History: Chikhaldara was discovered by Captain Robinson of the Hyderabad Regiment in 1823. Per legend, this is the place where Bheema killed the villainous Keechaka then threw him into the valley. It thus came to be known as Keechakadara -- Chikhaldara is its corruption.

Chikhaldara has mainly three forts namely : Gavilgad, Amner and Narnala

Gavilgad : Gavilgad fort is 2.5kms south-east of Chikhaldara. Please click her for more information.

Bhim-Kund:. Bhima killed Kichaka and threw his body in the valley called 'Kichakdara' and had a bath in the nearby lake, which is then renowned as Bhim-Kund. Situated on the way from Pratwada to Chikhaldara the Bhim-Kund the location offers fascinating view of the waterfall and the valley beyond.

Bir Lake: This Lake is built under British government rule in 1890. This lake is built in besalt.

Panchbol Point: The five hills edges are connected naturally forming a huge valley. An echo can be heard five times and hence the name. Beware of the Monkeys, we had run to safety of car when some monkeys cameJ.

On the way there were some nice flowers and was amazed to see huge spider merrily swinging in his web.

Mozari Point: This point is at 2km. distance on the way going from hotel green. There is a permanent Heli-Pad. We can also see Devi Point area and west side of Gawilgarh fort.

Devi Point: This point is nearer to the shakkar lake...

Goraghat Point: Beautiful sunset can be observed from here too and the valley view is awesome.

Sunset-Point: The point is situated on the Vairat hills at Vairat.

Garden: The garden is open for visitors are at morning 8.00am to evening 7.00pm. The speciality is roses and other variety of trees. The mini train is the special attraction of this garden. But this was closed when we visited.

Caught a very beautiful bug on my camera.

There is ctourist information center on the main road.

Some Life size stautues depicting Village life in Melghat

Beautiful bamboo items sold outside

 

 

Melghat

Unknown

2-3 minutes

---

Marthwada-Vidharbha Circuit- 8 days, 1750 Kms
Pune-Ahmednagar-Parbhani-Navagarh-Jintur (480 Kms)
Jintur-Lonar-Mehekar-Karanja (216 Kms)
Karnja-Amravati--Chikhaldara (153 Kms)
Chikhaldara-Partwada-Muktagiri (44Kms)
Chikhaldara-Semadoh-Chikhaldara (50Kms)
Muktagiri-Achalpur-Akot-Shegaon (120 Kms)
Shegaon-Mehekar-SindkhedRaja-Jalna-Aurangabad- (265 Kms)
Aurangabad-Nagar-Pune (236 Kms)

Type: Hillstation and Tiger Sanctuary
Base town: Chikhaldara
Where: 62Kms from Amravati
Route taken: Karanja-Amravati-Chikhaldara-Semadoh
Time visited: October 2011
My Meter reading from Pune: 870 Kms

After visiting the beautiful Karanja Jain temples we proceeded to Chikhaldara. After Partwada theres a small ghat of 15-20 kms all through dense teak forest. We reached in the noon. After quick search we settled down in MTDC resort which has unquestioned best location. Since it was Diwali time we were very lucky to get room and the guy told clearly that booking should have been done online…

Chikhaldara is not at all commercial and nothing like Mahabaleshwar or Matheran. There are only handful of hotels and one very tiny main road. We relaxed in the evening.

Early next morning at 6 we started for Semadoh which was around 15-20kms away. The drive was very beautiful. The entire stretch of road is ghat, very narrow with overgrown grass on both sides and thick dense forest. We caught sight of some early birds. Reached Semadoh in an hours’ time.

Nature and wildlife Interpretation Centre Semadoh
Semadoh is on Paratwada-Dharni road and is 50 km from Paratwada. But you can also come down via Chikhaldara. It is situated on the bank of Sipna Rivers. There is a Museum and Nature Interpretation Centre and this is the gateway to the reserved Tiger Sanctuary. You are able to get trained guides for Jungle Safari.  I wasn’t able to see the loding facilities but it seemed that they were pretty neat. The forest officer was very helpful. He showed us the museum and gave lot of information on Melghat.

The Sipna River

Various Birds in the morning

Semadoh Booking information

We were very lucky to catch very close glimpse of a male Bison while returning

 

 

Jain Temples of Karanja

Unknown

3 minutes

---

Marthwada-Vidharbha Circuit- 8 days, 1750 Kms
Pune-Ahmednagar-Parbhani-Navagarh-Jintur (480 Kms)
Jintur-Lonar-Mehekar-Karanja (216 Kms)
Karnja-Amravati--Chikhaldara (153 Kms)
Chikhaldara-Partwada-Muktagiri (44Kms)
Chikhaldara-Semadoh-Chikhaldara (50Kms)
Muktagiri-Achalpur-Akot-Shegaon (120 Kms)
Shegaon-Mehekar-SindkhedRaja-Jalna-Aurangabad- (265 Kms)
Aurangabad-Nagar-Pune (236 Kms)

Type: Historic Jain Digamber temples
Base town: Karanja
Where: 62Kms from Amravati, 256 Kms from Aurangabad.
Route taken: Jintur-Lonar-Karanja
Time visited: October 2011
Time to see around: 2/3 hours
How to reach: These are in the heart of the city
Lodging-Boarding facilities:  Sri Mahavir Brahmacharyashram
My Meter reading from Pune: 715 Kms

History: Karanja is birth place of Shri Nrusimha Saraswati Swami Maharaj, supposed as the 2nd incarnation of Lord Dattatreya. The town is named after Saint Karanj. The town was looted twice by famous Maratha sardar Prataprao Gujar on the order of Chhatrapati Shivaji Maharaj.

We reached in the evening and went straight for Chandranath temple. Karanja is an ancient jain center. Three beautiful Jain Digamber temples are worth visit. One would easily recall Dilwara temple of Mt Abu except here Karanja temples have all wood carvings.

The Moolsangha Chandranath Swamy Balakargan jain Temple The entire sabhagriha is carved in red colour shesham wood. Each pillar and arch has delicate and detailed carving depicting scenes from Ramayana and Mahabharta and other mythological stories.

Besides the idol of Chandranatha, there are several stone and metal idols. The idol of Bhagwan Mahavir Swami in Padmasana is also very attractive. Two brass Sahasrakuta temples are also seen.

 

After the visit we headed for the Mahavir Brahamacharayashram. Mess and loding facilities are available here.

Early morning we headed for Kastha Sangh temple.

Shri Chandranath Swami - Jain Kastha Sangh temple

This is more beautiful than the Chandranath Swamy temple. This too has delicate carvings on all the deep red shesham wood 42 pillars and the ceiling in sabhagriha. Several are carvings from mythology. Some of them are breath-taking 3-d like carvings. One such example is a sculpture a tiny elephant which appears like a flying horse if viewed from 45degree angle.

Unfortunately pictures are not allowed.

We proceeded to our next destination- Chikhaldara