देवकुंड

 

Intro:

The Devkund waterfall is undoubtedly one of the greatest waterfalls of Maharashtra which has rightfully got all the attention in recent times. In one hand you get to witness the magnificent sight of white water cascading down the rocks which in turn creates crystal clear, naturally formed reservoir & on the other you would be enthralled by the lush greenery of the meadows & forests through the trek-way to reach it. Although one would find a flock of adrenalin pumped tourists crowding this place in a Sunday morning, yet this relatively unexplored charming place would gift you cherish-able moments of joy & soul satisfaction as it offered the same to a weary solo traveler throughout his excursion.

How to reach the base village from Pune:

The waterfall is situated inside the forest near a small village called ‘Bhira’. Bhira is mostly known for the Tata Hydroelectric power plant. If you're fortunate enough to have your own vehicle, the trip towards this base village has got a lot to offer as you get to witness the beautiful Mula River & the mountain roads of Tamhini Ghat on your way. The simple pathway would be:

1.       Reach Pirangut using either the Chandni Chowk route or using the Hinjewadi route,

2.       Head towards Paud,

3.       Keep going towards the Mulshi road (this is easy to follow as it's the only major path),

4.       Keeping the Mula on your right, follow the path towards Tamhini Ghat, 

5.       Keep heading towards Patnus through the Ghat road,

6.       Take a right turn at Patnus & reach Bhira,

7.       Take another right turn & keep going for another ~2kms after you cross the temporary village-toll or ask anyone for the base point of trek & they would be happy to guide you.

The complete journey would be around 90kms depending upon your stay at Pune.

Things to carry:

1. A backpack to carry everything in it, 
2. Lunch/ snacks/ packs of Energy Bar,
3. Water bottle (2 -3 Liters),
4. Good grip quality trekking shoes,
5. Personal medication / First Aid kit,
6. Toiletries ( Hand sanitizer, tissue papers etc.),
7. Cap, goggles, sunscreen, mosquito repellent etc. (depending on season),
8. Extra Pair of Clothes ( in case you want to dive into the water which you will),
9. Slippers (optional – at the end of the day to relax your feet),
10. Electoral Powder / Dry Snacks (might come handy),
11. Jacket/ pullover/ windcheaters ( depending on season).
    

When the Mountain Calls

Upon reaching the village I parked my ride & geared up quickly. As I was about to start the trek on my own, got halted by the villager's helpdesk. It seems after the tragedies of 2 travelers happened 4 months back, they now have mandated the guidance of local folks as a trek guide. As I joined a group of another 3, coincidentally all coming from Pune, we started the journey by foot as the guide agreed to take us there by charging only 100 INR per peeps. Wow! Considering commercial group charges around 1.2k-2k for the ‘to & fro’ journey from Pune, this price is very much pocket-friendly for anyone, be it a college student or any professionals.

Our troop kick-started the voyage first by hiking a bit followed by a downward journey close to the backwater-lake bed. Although the monsoon was just over, the huge lake has already dried up a lot, exposing the rocks in the middle.

Then the path kept going through the land of muds followed by green & golden meadows of grass by keeping the lake on its left. The range of Sahyadris is visible in such close distance as if one can just reach it by a semi-long sprint.

Way further, we had to cross three nonchalant streams flowing down from the main waterfall. It was a perfect time to cross those as the sight of the cold smooth stream soothes your soul & raises your hunger to reach the ultimate destination. Also, the flow was of perfect height to provide the opportunity to jump through the outcrops to cross from one side to the other. A small portion of courage in combination with mid-level fitness is enough to find one crossing these streams without even wetting the legs.

After crossing the second stream, one has to go around hiking the peripheral mountain of the waterfall as the straighter way isn’t an option in this hill. This hike continues through a dense forest & to be placed on the tougher side as it takes one’s breath out with its short (10-15 mins.) yet steep climb. The key here is to climb without pausing in calm, steady & rightly paced manner. Just listen to your rapid heartbeats (off course you should pause if you feel any bad) & take all the breath once you reach a suitable rocky resting place at the top. Post this, there’s still a little hiking to do but that's of low endurance.

Then after a little downward journey lies the final stream in the path of the wanderer. While crossing it, one could see the origin of the waterfall, from where the water is gushing down, brilliant! No matter how exhausted I was after the 2-hour trek, the heart finally began to dance in joy as the goal seemed only a few minutes away.

All the fear, all the doubts & all that fatigue faded away as in less than 10 minutes I found myself standing right at the place where I was supposed to be. The mighty Devkund waterfall was in front. It was the complete eye-catch for the seeker.  

Adding to it, the water was cold & crystal clear. After the exposure to scorching heat throughout the trek, it was time to take a rest. It was a Sunday noon & crowds were all over the place. Gang of college students, couples, families, group trekkers- all were there. As I sat there to adore the stupendous sight & everyone around it, the place reminded me of the riverside Ghats of The Ganges of my hometown, wherein every summer evening one can find a similar flock of people of every age group. Some would go there to discuss politics & sports, some to spend time with their loved ones, and some just to pass the time chitchatting among old friends. Most importantly it serves as an escape from the tedious & repetitious everyday life.

I had to get back to reality, as I found the guide asking about when do I intend to jump into the water. As I dived in, the trek comes to the perfect conclusion. The bath was refreshing enough to cleanse away all the worries I ever had before & even during this trip. The thoughts seemed to be in harmony with the actions & Devkund with its bucket full of mysteries seem to offer me an experience of the lifetime. 

Thanks a lot to my friend Sachin for drawing my attention to this place.

& special thanks to Gautam Vaishnav @Trekraw who has suggested guidelines & inspired me thoroughly to go out on my first ever solo trek.

 http://driftingoutofcomfyzone.blogspot.com/

सकाळी-सकाळी सुर्यनारायण क्षितिजावर अवघा वीतभरही वर येण्याआधीच पिरंगुट ओलांडून पाऊस पिऊन हिरव्याकंच झालेल्या मुळशीच्या पांढरीतून, सह्याद्रीच्या पावलांना तुम्ही स्पर्श करावा. मालेच्या खिंडीतून जमिनीला भेटायला येणारे ढगांचे लोटच्या लोट वळणावर थांबून पाहावेत, मग मालेची खिंड ओलांडून, मुळशी धरणाचा जलाशय उजव्या हाताला ठेवत ताम्हिणीच्या अंतरंगात शिरावे. अग्नीच्या धगधगत्या वीर्यातुन जन्माला आलेला अतिप्रचंड, राकट, कणखर, काळा-कभिन्न सह्याद्री स्वतःचं आडदांड सामर्थ्य उधळत समोर यावा. डाव्या हाताला आभाळात घुसलेले सरळसोट अजस्त्र कडे तर उजव्या हाताला मुळशीचा प्रचंड जलाशय, वळणा-वळणाच्या सुंदर रस्त्याने, छोटी-छोटी गावे, वाड्या-वस्त्या झपाट्याने मागे टाकत, पुण्याची हद्द ओलांडून रायगडच्या हद्दीत पोहोचताच एका वळणावर अचानक दाट धुक्याच्या पोटात शिरावे व दुसऱ्याचं वळणाला बाहेर ही पडावे. मग प्रत्येक वळणाला हा पाठशिवणीचा खेळ तसाच खेळत, घाट उतरून पाटणुस-भिराची वाट पकडावी. मोठमोठ्या दगडी शिळांमधून वाट काढत धावणारं फेसाळ पाणी डाव्या हाताला ठेवत एका छोट्या पुलावरून पार होत, भिरा गावच्या वस्तीत गाडी उभी करत पाठपिशव्या अडकवीत, नाव-नोंदणीचा सोपस्कार आटोपून देवकुंडच्या वाटेला लागावे.

एक जवळपास कोरडा म्हणावा असा ओढा ओलांडून, गावातील सिमेंटचा रस्ता मागे टाकत आणि समोर येणारी दाट जंगलात घुसणारी पायवाट पकडावी. भिरा धरणाचा जलाशय डाव्या हाताला ठेवत त्याच्या कडे-कडेने जाणारी जंगलवाट, जलाशयाच्या पलीकडे तसेच उजव्या हातालाही हजारो वर्षांपासून स्थितप्रज्ञपणे ठाण मांडून बसलेले अजस्त्र सह्यकडे......त्यांचं पाण्यात पडलेलं प्रतिबिंब न्याहाळत संथ चालीनं पुढे चालत रहावं. एखाद्या भुरळ पाडणाऱ्या सुंदर जागी, जलाशय आणि पाठीमागील गर्द झाडी निव्वळ अनुभवत शांत बसून राहावं. झाडी-झुडपे, वृक्ष त्यात गुरफटलेल्या वेली, अविरतपणे कानावर पडणारा नानाविध पक्षांचा एकमेकांत मिसळून गेलेला गुंजारव...सगळंच स्वर्गीय.....

मग मार्गातील दोन ओढे ओलांडून पुढे यावं. एव्हाना भिरा जलाशय मागे पडून, त्याची जागा डाव्या हाताने अवखळपणे वाहणाऱ्या ओढ्याने घेतलेली असते, मोठमोठ्या शिळांमधून वेगाने वाहणाऱ्या फेसाळ पाण्याचा आवाज कानात साठवत लाकडी पुलावरून अजून एक ओढा पार करून अंधारबन वाटावं अशा जंगलात घुसणाऱ्या चढणीच्या वाटेला भिडावं. पुढची पंधरा-वीस मिनिटे, घामाघूम करणारा, अंगावर येणार चढ, सूर्याची किरणे न पोहोचणाऱ्या पायवाटेवरून चालत पार करावा, दरम्यान, सुर्यकिरणाच्या अनुपस्थितीमुळे, मोठमोठ्या शिळा आणि झाडांची खोडं यावर जागोजागी समोर येणारी शेवाळाची कलाकारी, वेलींनी जखडलेल्या झाडा-झुडपांनी धारण केलेले गूढ अवतार न्याहाळत पुढे सरकत राहावं. सरतेशेवटी शेवटचा चढ पार करताच समोर येणारा दोन डोंगराच्या बेचक्यातून, खाली, खोल निवळशंक पाण्याच्या हिरवट-निळ्या डोहात, अदमासे ऐंशी ते शंभर फूट उंचीवरून सरळसोट खाली कोसळणारा स्वर्गीय शुभ्र जलप्रपात भान हरपून पहात राहावं......

चटका देणाऱ्या उन्हातून, पावलां-पावलांगणिक शरीरातील पाणी अव्याहत शोषून दमछाक करणाऱ्या दमट हवेतून, दगड-धोंड्यांची, ओढ्या-वघळीची सात किलोमीटरची पायवाट पार केल्यावर समोर येणाऱ्या डोळ्यांचे पारणे फेडणाऱ्या नजाऱ्याने सगळा शीण क्षणार्धात नाहीसा झालेला असतो, घामाने शिणलेलं खारट झालेलं अंग घेऊन तुम्ही देवकुंडाच्या डोहाकडे धाव घ्यावी, थंडगार पाणी पावलांना लागताचं हुडहुडी भरावी पण पहिल्याचं डुबकीबरोबर सगळे श्रम देवकुंडाच्या पाण्यात झरझर विरघळावे, मागे उरावे ते ईप्सित साध्य झाल्याचं प्रचंड आनंद देणारं समाधान....

सभोवतालची गर्दी विसरून, देवकुंडाचा स्वर्गीय प्रपात डोळ्यांत साठवून घेताना वेगळीच तंद्री लागावी, हजारो वर्षे महाराष्ट्राला आधार देणारा सह्याद्री, याच्या काळ्या-कभिन्न कड्यांना येथील माणसांनी लेण्यांचे, किल्ल्यां-बुरुजांचे साज चढवले, खिंडीना घाट-वाटांचे रूप दिले. वारा ठरत नसलेल्या ह्याच्या शिखरांवर मंदिरांचे दगड रोवून ते राबते ठेवले. स्वतःच्या कडे-कपारीच्या, शुभ्र जलप्रपातांच्या जोडीने, हे वैभवही या सह्याद्रीने मोठ्या प्रेमाने जपून ठेवले, सांभाळले. आजही देवकुंड सारखी स्वर्गीय जागा याच सह्याद्रीच्या कुशीतून डोंगरभटक्यांना स्वर्गीय अनुभूती चे चार क्षण देऊ करते आहे. याबद्दल सह्याद्रीचे मनापासून आभार मानावे.

देवकुंडात मनसोक्त डुंबून झाल्यावर परतीच्या मार्गावर पायांना पुन्हा मार्गस्थ करावे. आता अंतर वेगाने मागे पडतच असते तो झाडांच्या शेंड्यांपलीकडून दूरवर काळ्या-कभिन्न ढगांची दाटी तुमच्याच रोखाने तुमच्या दुप्पट वेगाने येताना दिसावी, काही क्षणात अंधारून येऊन टपोरे थेंब झाडांच्या दाटीतून जमिनीवर कोसळू लागावे, सवयीनं आडोसा घेण्याच्या निष्फळ प्रयत्नात पाचचं मिनिटात तुम्ही ओलेचिंब व्हावं अन मग अनायसे झालेली चूक उमजून पावसाला स्वाधीन होत रमत गमत चालू लागावं. गावात पोहोचता-पोहोचता पावसानेही शहाण्या मुलासारखी उघडीप देऊ करावी. झटपट कपडे बदलून तुम्ही गाडी काढावी तर त्याने पुन्हा: तुफान कोसळू लागावे. पुढच्या पंधरा-वीस मिनिटात तुम्ही ताम्हिणीच्या घाट-चढणीवर असावे तर त्याने मागून दाट धुक्याचे लोट घेऊन वेड्यासारखं बरसू लागावे, वळणा-वळणाच्या रस्त्यावरून, धुक्याच्या दाट चादरीखालून, सह्याद्रीच्या साथीने तुम्ही काळजीपुर्वक पुढे मार्गक्रमण करीत राहावं पण पावसाने मात्र अजिबात उसंत न घेता तुमच्या पाठलागावर असल्यासारखं मुसळधार कोसळत राहावं. धुक्यात लपलेल्या वाड्या-वस्त्या, गावे तुम्ही कोसळत्या पावसातच मागे टाकावी, सरतेशेवटी मालेची खिंड वळसा घालून पार करावी आणि अचानकचं पावसाने साथ सोडून मागे पडावे, घाटातच दाटून राहावे...... इथ त्याला निरोप द्यायला थोडा वेळ थांबून तुम्ही, पौड-पिरंगुट-भुकुम-भुगाव ओलांडत चांदणी चौकातून वैताग आणणाऱ्या ट्रॅफिक मध्ये शिरत, मजल-दरमजल करीत घर गाठावे.

रात्री, अंथरुणाच्या सुरक्षित ऊबेमध्ये, देवकुंडची वाट, देवकुंडचा स्वर्गीय जलप्रपात, ताम्हिणीतील धुक्याची चादर, तुफान कोसळणारा पाऊस आठवत निद्रेच्या अधीन व्हावे.

आयुष्यातील एका नितांत सुंदर स्वर्गीय दिवसाची, शांत - निवांत सांगता......

 

http://www.misalpav.com/node/50565