आवास येथील ‘नागोबा मंदिर’

 

निसर्गरम्य कोकणामधील रायगड जिल्ह्यामध्ये अशी बरीच ठिकाणे आहेत ज्यांची फार कमी माहिती उपलब्ध आहे परंतु अश्या ठिकाणांना वेगवेगळ्या लोककथा आणि इतिहास यांचे वलय लाभलेले आहे. असेच एक सुंदर ठिकाण अलिबाग तालुक्यामधील ‘आवास’ या गावी आहे. याच ‘आवास’ गावामध्ये आपल्याला एक मंदिर बघायला मिळते. आवासच्या पंचक्रोशीमध्ये हे मंदिर ‘नागोबा मंदिर’ म्हणून प्रसिद्ध आहे.

‘आवास’ येथील नागोबा मंदिर पहायला जायचे असेल तर स्वत:ची गाडी असेल तर उत्तमच परंतु आवास येथे येण्यासाठी राज्यपरिवहन मंडळाची बससेवा देखील उपलब्ध आहे. मुळातच समुद्रकिनारी वसलेले हे आवास गाव अत्यंत सुंदर आहे. गावामध्ये आपल्याला सिद्धेश्वर, खंबाळेश्वर, मारुती, वक्रतुंड, राम, देवी, पाणबादेवी किंवा पांडवदेवी, शांतेश्वरी अशी बरीचशी सुंदर मंदिरे बघायला मिळतील. पूर्वी आवास या गावी ‘किल्ल्याचे भाट’ होते असे उल्लेख सापडतात. याच आवास गावामध्ये आपल्याला बघायला मिळते ते ‘नागोबा मंदिर’.

‘आवास’ येथील ‘नागोबा मंदिर’.

आवास गावाच्या अगदी मधोमध वसलेले हे राउळ अत्यंत सुंदर आणि देखणे आहे. अत्यंत साधे कौलारू असलेले हे नागोबाचे मंदिर आणि परिसर स्वच्छ आहे. ‘नागोबा मंदिराचे बांधकाम अत्यंत साधे असून लाकडाचा वापर उत्तम रीतीने केलेला आहे. या नागोबा मंदिराच्या परिसरात आपल्याला कोकणी पद्धतीने बांधलेली सुंदर दीपमाळ बघायला मिळते. अनेक भाविक या मंदिरामध्ये नवसासाठी घंटा बांधतात त्यामुळे ‘नागोबा मंदिरात’ आपल्याला मोठ्या प्रमाणात घंटा लटकवलेल्या बघायला मिळतात.

या ‘नागोबा मंदिराची’ एक अख्यायिका आजूबाजूच्या गावांमध्ये प्रसिद्ध आहे ती पुढीलप्रमाणे:-

प्राचीन काळी आवास या पुण्यक्षेत्रामध्ये ‘नागोबा’ आणि त्यांचे शिष्य ‘बुधोबा’ तसेच ‘चांगोबा’ हे राहत होते. हे ‘नागोबा आणि त्यांचे शिष्य ‘बुधोबा’ आणि ‘चांगोबा’ साधूवृत्तीचे होते. हे रोज आवास येथील समुद्रावर स्नान करत असत आणि आवास गावामधील ‘श्री वक्रतुंड’ याचे दर्शन घेत असत आणि ‘कनकेश्वर’ येथे महादेवाच्या दर्शनासाठी जात असत. ‘कनकेश्वर’ येथे महादेवाचे दर्शन घेऊन पूजा-अर्चा झाल्यानंतर रात्री ते ‘आवास’ येथे मुक्कामी येत असत. जेव्हा वयाची शंभरी ओलांडल्यानंतर या ‘नागोबांंनी’ संजीवन समाधी घेतली. या आपल्या गुरुंचे म्हणजेच ‘नागोबांचे’ अनुकरण करत ‘बुधोबा’ आणि ‘चांगोबा’ यांनी देखील आपल्या गुरूच्या इथेच समाधी घेतली. ज्याठिकाणी नागोबा, बुधोबा, चांगोबा यांनी समाधी घेतली त्याच जागेवर या गुरु शिष्यांची पाषाणरूपामध्ये पूजा सुरु झाली.

नागोबा मंदिर आवारातील दीपमाळ आणि भाविकांनी नवसासाठी बांधलेल्या घंटा.

वैकुंठ चतुर्दशीला प्राचीन आवास गावामध्ये या ‘नागोबांची’ मोठी यात्रा असते. लाखो लोकं आजूबाजूच्या गावांंमधून याठिकाणी आवास येथील ‘नागोबा मंदिरामध्ये’ ‘नागोबा’ आणि त्यांच्या शिष्यांच्या दर्शनाला येतात. दुसऱ्या दिवशी त्रिपुरी पौर्णिमेला ‘कनकेश्वराची’ यात्रा असते तेव्हा ‘आवास’ गावामधील ‘नागोबा’ याची पालखी ही ‘कनकेश्वर’ येथे जाऊन येते. ‘आवास’ येथील या नागोबा मंदिराचा जीर्णोद्धार हा ‘मापगांव’ येथील ‘गणू उर्फ बाळाजी सखोजी राऊत’ यांनी इ. स. १८५६ साली केला त्याच्यानंतर इ. स. १९२६ साली गावकऱ्यांनी वर्गणी काढून या ‘नागोबा मंदिराचा’ नव्याने जीर्णोद्धार केला. या ‘नागोबा मंदिरात’ येणाऱ्या भाविकांची श्रद्धा आहे कि कोणत्याही माणसाला जर साप चावला तर त्याला याठिकाणी आणल्यास त्याच्या अंगातील विष उतरते अशी समजूत आहे.

निसर्गरम्य ‘आवास’ मधले हे ‘नागोबा’ मंदिर आजही ‘आवास’ गावाचा अत्यंत महत्वाचा वारसा आहे. ‘आवास’ गावाच्या ऐतिहासिक वारसा रुपात या ‘नागोबा’ मंदिराचे अत्यंत महत्वाचे स्थान आहे. अश्या या आगळ्यावेगळ्या ‘नागोबा मंदिराला’ भेट देऊन आपण ‘आवास’ गावाच्या इतर मंदिरांना देखील नक्कीच भेट देऊ शकतो आणि संध्याकाळ ‘आवास’ येथील नितांत रमणीय समुद्र किनाऱ्यावर घालवून आपल्या मुक्कामच्या ठिकाणी परतू शकतो.

‘आवास’ येथील ‘नागोबा’ मंदिरातील नागोबा, बुधोबा आणि चांगोबा यांच्या प्रतिमा.

______________________________________________________________________________________________

कसे जाल:-

पुणे – लोणावळा – खोपोली – पेण – पोयनाड – किहीम – आवास.