क्रोएशिया

 

प्लिटविस 

सकाळी लवकरच जाग आली. कारण पहाटे ५-१५ लाच सूर्योदय झालेला आणि पांढरे पडदे असल्याने उजेड डोळ्यावर येऊ लागला. आणि अर्थातच आपल्या रोजच्या वेळेप्रमाणे उठायची वेळ झालेलीच. अजून आमचं बायोलॉजिकल क्लॉक अड्जस्ट झालेलं नव्हतं, हेही एक कारण होतंच. त्यामुळे पहाटे लवकरच जाग आली. तयारी करून आज बरोबर घ्यायच्या वस्तू काढून ठेवल्या, छत्री, जॅकेट हे सर्वात महत्वाचं ! पाण्याच्या बाटल्या, थोडे खायचे पदार्थ चिवडा, बिस्कीट इ. आमच्या ट्रिपमध्ये खाणं पिणं इन्क्लुड नव्हतं आणि कुठे काय मिळेल याची काहीच माहिती नव्हती. त्यामुळे थोड आपलं आपल्याबरोबर असलेलं बरं आणि अर्थातच ते नेहमीच तसे असलेलं बरं. स्वेटर, कॅप असं सारं ठेवलं .
इथे सगळीकडे आंघोळीसाठी शॉवरच असतात. आणि पूर्ण बिल्डींग् सेंट्रल वॉटर हिटर होता, तो 24 तास चालूच असतो. पण बराच वेळानंतर गरम पाणी येऊ लागल, तोपर्यंत तो तसाच चालू ठेवला होता. गरम पाणी पंधरा-वीस मिनिटांनी आलं, बापरे किती पाणी वाया घालवलं मी, कसंतरीच झालं. खरं तर आपल्याकडे असा पाणी वाया जाऊ देण्याचा विचारही आपण करू शकणार नाही. पण तिकडे पाण्याची सुबत्ताच असल्यामुळे इतका विचार करायची गरज नसते. त्यामुळेच तर तिकडे टब बाथ ची सोय सगळीकडे असते. भरपूर पाणी पण आपण इकडे त्या गोष्टी आंधळेपणाने उचलतो.

त्यांच्या सिंकलाही 24 तास गरम पाणी होता आंघोळ झाल्यावर मी आधी मस्त चहा ठेवला आणि उपमा तयार करून घेतला मग नाश्ता करून आम्ही बाहेर पडलो. म्हणजे आमच्या पिकअप पाशी जायचं होतं. साडेसात पावणे आठ झालेले. पाच मिनिटात आम्ही त्या बागेत म्हणजे आमच्या पिकअप पाशी पोहोचलो. तिथे अजून फक्त एक माणूस आमच्या आधी पोचलेला. आम्ही तिकडेच जरा बागेत फिरत बसलो. रस्त्यावर अजून फारशी रहदारी सुरू झालेली नव्हती . ट्राम तेवढ्या फिरत होत्या. थोड्या वेळाने दोन तीन गोऱ्या बायका, एक इंडियन जोडपं आले. तो इंडियन माणूस काहीतरी पॅक करून आणायला गेला. माझा नवरा पण समोर असलेल्या बेकरीत काहीतरी आणायला गेलेला. त्यामुळे आम्ही दोघीच तिथे उभ्या होतो. साहजिकच कुठून आलात म्हणून चौकशी झाली, तर तेही मराठीच निघाले. श्रुती आणि मंदार अशी त्यांची नाव. तेही आमच्यासारखेच एकएकटे फिरायला आलेले आणि एअर बिनबी मध्येच राहिलेले. त्यांचीही आमच्यासारखिच ट्रिप होती. ते लोक परवा आलेले. काल ज़ाग्रेब फिरून झालेलं., त्यामुळे आता इथून प्लिटविस आणि परस्पर स्प्लिट असा त्यांचा प्लॅन होता. त्यामुळेच आता ते सारं सामान घेऊन, घर सोडून आलेले. नॅशनल पार्क पाहून झाल्यावर तिथूनच पुढे स्प्लिट ला जाणार होते म्हणे. चांगला प्लॅन होता, म्हणजे एक दिवस हि वाचणार होता आणि पैसेही. आम्ही तो निवडला नाही. अजुन थोडा अभ्यास करायला हवा होता असं मला वाटलं.असो पण असं काहीतरी होणारच काहीतरी त्रुटी राहणारच. आपण आपला ट्रॅव्हल करण्यात हेच तर थ्रील असतं.

थोड्या वेळाने आमची बस आली. त्या जोडप्यासारखच अजून काही लोक डायरेक्ट स्प्लिटला जाणारे होते. तेही बॅगा घेऊन आलेले. तिथून बस निघाली बरोबर आठ वाजता , संध्याकाळी सहा वाजता परत याच ठिकाणी आम्ही परत येऊ, असा आमचा गाईड सांगत होता. वीस-बावीस वर्षांचा मिलान अगदी फ्लुएंट नाही तरी बरं इंग्लिश बोलत होता. त्याच्या उच्चारमुळे आणि थोड्या मिस्टेक मुळे ते काळजीपूर्वक ऐकायला लागत होतं. तिथून गावातून फिरत बस निघाली आणि याची कॉमेंट्री सुरू झाली. झाग्रेब हे नाव या गावाला कसं पडलं याची स्टोरी तो सांगत होता. चौदाव्या शतकात येथे खूप मोठा दुष्काळ पडला, त्यावेळी इथला राजा ऑगस्टीन याने तिथे म्हणजे आताच्या गेलाचीच स्क्वेअर इथे एक विहीर खोदली. त्यांला आश्चर्यकारक रित्या भरपूर पाणी लागलं, त्यामुळे त्यांच्या भाषेत खोदणे हा शब्द झा ग्राब असा होता म्हणून या शहराचं नाव झाग्रेब झालं. असो. दंतकथा मोठ्या रंजक असतात खऱ्या.!! प्रत्येक शहराची अशी एक कथा असेल का! असं मला उगीचच वाटले.

आमचं शहर हे अतिशय सुंदर आणि स्वच्छ आहे. हे तुम्ही पाहू शकता आणि याचा आम्हाला सार्थ अभिमान आहे. असे तो सांगत होता. जुन्या गावातूनफिरत असताना बऱ्याच ठिकाणी छोट्या छोट्या बागा, मेंटेन केलेली हिरवळीची बेटं असं दिसत होतं. तिथून एका हॉटेलातूनही काही लोकांना घेऊन हमरस्त्याला लागलो. मोठे रस्ते मध्ये खड्ड्यात हिरवळ, ट्राम, सायकल,बस चे वेगवेगळे रूट्स असलेल्या अशा विशाल रस्त्यावरून आम्ही चालेलेलो.

आमची बस छान वोल्वो होती. समोर आणि मागे मधल्या बाजूलाहि एक दरवाजा असलेली. हे पण त्यांच्याकडेच स्टॅण्डर्ड डिझाईन आहे. प्रवाशांना चढ-उतार करायला सोयीचं असतं. समोरून मागे जाणं खूपच त्रासदायक असतं. त्यामुळे असा हा मध्ये दरवाजा असतो बसला. झाग्रेब आता मागे पडल, गावाबाहेर कासा नदी दिसते. ती ओलांडून आम्ही आता पुढे आलो. लांबरुंद पात्र असलेली. पण आता अगदी थोडे पाणी होतं तिच्यात . त्यानंतर एक टोल नाका लागला. आमच्या ड्राइव्हर ने कार्ड लावलं आणि बस पुढे निघाली. अगदी दोन मिनीटात किती सोयीच आणि पारदर्शी आहे हे, असं वाटलं. आपल्याकडे पण अशी सोय झाली तर लोकांचा किती पैसा, वेळ आणि इंधन वाचेल आणि सगळा पैसा सरकार कडे जमा होईल. असंही वाटलं. अशा गोष्टी मनाला खटकत राहतात.

आमचा गाईड त्याच्या पूर्वाश्रमीच्या युगोस्लाविया आणि आताच्या क्रोएशिया विषयी काही टिप्पणी करत होता., म्हणाला की ," आम्ही तरुण लोक जास्त ब्रॉड माईंडेड आहोत. माझे मित्र सर्ब्सपण आहेत. माझे आई-वडिलांच्या मनात त्यांच्याबद्दल कडवट पणा आहे. त्यांना नाही पटत आम्ही सर्ब् लोकांशी मैत्री केलेली. पण आम्हाला तसं वाटत नाही. आपण मागचं विसरून भविष्याकडे पाहिले पाहिजे. " तसे योग्य होतं म्हणा ते, मागची पिढी सर्ब्ज नी केलेल आक्रमण , लढाई विसरू शकत नव्हती , कारण त्यांनी ते सारं अनुभवलं होतं. तरुण पिढी मात्र स्वातंत्र्यानंतर जन्मलेली, अर्थातच या युद्धाच्या झळा त्यांनी अनुभवलेल्या नसल्यामुळे तसा विचार ते करू शकत होते. सर्वांशी मैत्री करू शकत होते. चांगलंच आहे म्हणा ते.

तो अधून मधून गप्प बसायचा तेव्हा मी बाहेर पाहत होते. रस्त्यावरून काही गाड्या त्याच्यामागे छोट्या-छोट्या बोटी, सायकली,असं बरच काही कार मागच्या ट्रॉलीमध्ये घेऊन जाताना दिसल्या. काही गाड्यांच्या मागे लागलेल्या ट्रेलरमध्ये मध्ये मोटर सायकल हि होत्या. सगळ्या गोष्टीचा आनंद लोक घेत असतात. छान वाटत होतं. नवीन काहीतरी वेगळं बघायला मिळत होतं. आपल्याकडे हे दृश्य दिसत नाही.

थोड्यावेळाने गाडी नाश्त्यासाठी एका रेस्टॉरंटला थांबवली. छोटास कौलारू बैठं रेस्टॉरंट होतं. ब्रेडचा खमंग वास सुटला होता. बाहेर छोटेखानी गार्डनमध्ये मुलं खेळत होती. आत मध्ये काचेत बरेच पदार्थ मांडून ठेवलेले. नाव अर्थातच कळत नव्हती. पण आम्ही विचारून ऑर्डर दिली. वेगवेगळ्या प्रकारचे पिझ्झा, बर्गर आमलेटअसं बरंच काही होतं. आम्ही त्यांच्या पद्धतीच कॅप्सिकम, चीज असलेलं आमलेट बनची ऑर्डर दिली. समोरच ज्यूस बनवून देत होते, तोही घेतला आणि आमच्या गाईडने सांगितलं की इथल्या सारखे डोनट्स तुम्हाला कुठेच मिळणार नाहीत, म्हणून तेही घेतले. अर्थातच तो मार्केटिंग गिमिक्स प्रकार होता. पण आम्ही तरी अस आवर्जून डोनट्स कशाला खाल्लं असतं.

नाश्ता करून आम्ही पुन्हा गाडीत बसलो. गाडी सुसाट धावत होती जंगलातून, कधी खडकाळ प्रदेशातून मध्ये मध्ये कोणकोणती गावे लागत होती. थोड्यावेळाने एक मोठे शहर लागल. आमचा गाईड सांगत होता ," हे स्ल्यून्ज एकेकाळी खूप मोठं औद्योगिक शहर होतं. तसंच सांस्कृतिक घडामोडीचही केंद्र होतं. पाच नद्यांनी घेरल्यामुळे तसं समृद्ध होतं आणि भरभराटीला आलेलं, पण कालांतरानं मंदी आली आणि गावानं बदल पचवला नाही. लोकही गाव सोडून गेले. त्यामुळे आता त्या गावाची पार रया गेली आहे म्हणे. तसे गाव फार छान वाटत होत. पण कुठे कुठे पडक्या इमारतीहि दिसत होत्या.

"काही वर्षांपूर्वी इथे पूर आलेला. त्यात गावाची रया पार गेली "असं मिलान म्हणत होता. आम्ही आता गावा बाहेर पडलो. तिथे सिमेंटची खूप सारी पोती एकावर एक रचून लाम्ब पर्यंत बांध पर्यंत बांध घातलेला दिसत होता. त्यावरही त्याने खोचक टिपण्णी केली म्हणाला,"सारं झाल्यावर आमच्या सरकारला जाग येते. पूर येऊन गेल्यावर या प्रतिबंधक भिंती उभारल्या." एकूण काय सरकार बद्दलची नाराजी सार्वत्रिकच म्हणाविशी.

थोड्यावेळाने आम्ही रेस्टॊक या गावी आलो. गाडी दूरच थांबवली, नदीच्या अल्याड! गाव पल्याडच्या किनाऱ्यावर होतं. आम्ही चालत निघालो. उजवीकडे खाली नदी वाहत होती. हे ही अतिशय सुंदर गाव होतं. खूपच सुंदर धबधबे जिकडेतिकडे दिसत होते. अक्षरशा डोळ्याचे पारणे फेडणारे धबधबे पाहून हा पाहू कि तो असं वाटत होतं. त्या पाण्याचा आवाज फार छान वाटत होता कानाला. गावात प्रवेश केला सारं गाव जणू झऱ्यांवर उभारलेलं. पाणी साऱ्या घरांच्या आजुबाजूला वाहत होत. असं कोणतंहि गाव आपण कधीच पाहिलेले नसेल. इथं असलेल्या पाणी आणि दगडांच्या वैशिष्ट्यपूर्ण रचनेमुळे हे शक्य झालय. मागच्या शतकात सगळं गावच पिठाची गिरणी म्हणून प्रसिद्ध होते म्हणे. प्रत्येक घरात पाण्यावर चालणारी पिठाची गिरणी होती. मका, गहू, बार्ली असं धान्य दळून देण्याच्या बदल्यात वस्तू घेत असत. घरोघरी अशा गिरण्या आढळत होत्या. आता फक्त एकच घरात राहिली आहे. त्या घराच्या समोरून आम्ही गेलो. पण गिरणी बघायची परवानगी देत नाहीत असं आमचा गाईड म्हणाला. पण बाहेरून दिसत होतं. घरात वाहणारा झरा आणि त्यावर गिरणी. समोर सुंदर तळं ,स्वर्ग स्वर्ग म्हणतात तो हाच असेल का ? सगळी घरं पण छान पांढ-या रंगात रंगवलेली. काळ्या रंगाच्या खिडक्यांची आणि काळपट उतरत्या कौलांची चित्रातल्या सारखी अप्रतिम होतं . म्हणजे असं मध्ये छोटास तळं आणि त्याच्या आजूबाजूला काही घरं! बाहेर येऊन मस्तपैकी पाण्यात पाय सोडून बसायला काय मज्जा येत असेल ना! काही घरांच्या बाजुला छोटी-छोटी त्यांच्याच कंपाउंडमध्ये लाकडी पूल व पायवाट, निव्वळ अप्रतिम! प्रत्येक घराच्या आजूबाजूला असे धबधबे, झरे व तळी. आम्ही ते सारं दृश्य मनात साठवून पुन्हा गाडीत येऊन बसलो. अधून मधून काही टुमदार गावं जात होती.

पण गाडी थेट प्लिटविसला थांबली. सकाळचे अकरा साडेअकरा वाजलेले. चांगलंच उकडत होतं. आम्ही बस मधून उतरलो. बाहेर कडकडीत ऊन होतं. पूर्ण प्रवासातहि खिडकीतून चांगलंच ऊन आत येत होतं. त्यामुळे आम्ही सोबत आणलेल्या छत्र्या, जॅकेट गाडीतच ठेऊन उतरलो. उगाच कशाला ओझं !फक्त खायच्या गोष्टी आणि पाणी इत्यादी घेऊन निघालो. किती वेळ लागेल त्याचा काही अंदाज नव्हता. पण त्यांन चार पाच किलोमीटरचा ट्रेल आहे असे सांगितले. त्याप्रमाणे साधारण दोन तीन तासात आम्ही परत येऊ असं वाटलं.

तिकिटापाशी अजून एक त्यांच्याच टुरिस्ट कंपनीची बस पण आलेली. तिच्यात एक गाईड मुलगी होती. छत्री पकडून ती तिच्या लोकांना एकत्र करून सूचना देत होती. आमचाही गाईड आमची तिकिटे घेऊन आला. आम्ही त्याच्यामागून निघालो. एका तळ्यापाशी येऊन पोहोचलो. हिरवट पाणी असलेला लांबुळका तलाव. दुसऱ्या बाजूला डोंगर दोन -तीन बोटी प्रवाशांची पलीकडच्या तीरावर ये-जा करत होत्या. समोर काही बदकं सुखनैव विहार करत होते. तळ्यात मासे सुळका मारत होते. आमच्या गाईडने सुचना केली की ज्यांना चालणे शक्य नाही, त्यांनी इथेच थांबावे कारण पुढे आम्ही अपर लेक ला जाणार असल्यामुळे चढण असणार होती. त्यामुळे त्यांना ते शक्य झालं नसतं. त्यामुळे इथेच थांबणं चांगल असं त्याचं मत. मग आमच्यातले काही म्हातारे, वयस्कर लोक तिथेच थांबले. काही जपानी , गोरे अमेरिकन किंवा युरोपियन व तत्सम असावे. बाकी आम्ही निघालो. पल्याडच्या तीरावर पोहोचलो पाचच मिनिटात. सगळीकडे हिरवाई आणि मध्ये वाहणारी नदी. उतरलो तर एका झऱ्यानेच आमचं स्वागत केलं. हि नांदीच जणू . एक लाकडी पूल होता, त्याच्या वरून आम्ही पुढे सरकलो. तर सगळीकडेच पाण्याचा नुसता खळाळ. आजूबाजूला सगळीकडे दगडा धोंड्यावर आपटत पाणी वाट काढत होत. जिकडेतिकडे लाकडी पूल बांधून त्याच्यावरून लोकांच्या चालण्याची सोय केलेली होती. त्याचे फेसाळ रूप पाहून हरखून जायला होत होतं. सगळीकडे छोटेखानी लाकडी पूल त्यावरून जाणारे येणारे लोक त्यामुळे एक साखळीच झालेली लोकांची.

त्या पाण्यावर गर्द झाडीतून उन्हाचे कवडसे पडत होते. पायातल्या वनस्पतींवर निरनिराळी फुलपाखर रुंजी घालत होते. पतंगाचा रंग काय सुंदर होता मोरपंखी!! फोटो काढेपर्यंत गायब होत होता. पांढरी, पिवळी छोटी छोटी गवतफुलं त्या सार्‍या गालिच्यावर सुंदर नक्षी काढत होती. पण कुठेही जरा रेंगाळावं वाटलं तर ते मात्र शक्य नव्हतं, मागे लोकांची रांग लागलेली. प्रत्येकालाच पुढे जायचं होतं. त्यामुळे हळूहळू चालतच राहावं लागतं. आजूबाजूला पायाखाली वाहणारे झरे थांबण्याची विनंती करत होते . मात्र आम्हाला अजून पुढचा तितकाच सुंदर धबधबा स्वतःकडे आकर्षित करत होता आणि थोडं चढून वर आलो, तर समोरच थोडासा छोटेखानी धबधबा दगड-धोंड्यांवरून आपटून उड्या मारत होता. त्याचे तुषार अंगावर येत होते आपल्याला कुरवाळत होते. दगडावर तयार झालेललं शेवालं आणि उसळणारं पांढरे शुभ्र पाणी असं असा हा धबधबा कित्येक पोस्टवर पाहिलेला वाटत होता. आता असं पोस्टर कुठं दिसलं कि मी अभिमानानं म्हणू शकेन हे मी पाहिलंय!

तिथून आम्ही पुढे निघालो. आता डाव्या बाजूला एक छोटा तलाव लागला पाणी इतकं नितळ कि झाडांची मुळं, त्याचा तळ अगदी स्वच्छ दिसत होता. मुळावर चढलेली शेवाळंहि स्पष्ट दिसत होती. त्या पाण्यात दिवसभर डुंबू शकलो असतो , निदान पाण्यात पाय सोडून तरी बसायला कित्ती मज्जा अली असती, पण आमच्या गाइड ची सक्त सूचना होती की तिथं कशालाही हात लावायचा नाही, अगदी पाण्यालाही हात लावायचा नाही. मग पाय काय सोडून बसायची तर बातच दूर. त्यामुळे त्याच्या शेजारच्या पायवाटेवरुन आम्ही आपले आज्ञाधारक मुलासारखे निघालो. वाटेत पतंग, रानफुलं, हे होतेच साथीला. वळणावरून पुढे आलो तर समोर हा असा उंच धबधबा आमची वाट पाहत होता, पाच सहा वाहिन्या असलेला उंचावरून धाबाबा कोसळत होता, आम्हाला भिजवत होता. तेव्हढ्याशा त्या पाण्याच्या स्पर्शानंही मस्त मोहरायला होत होत. तेवढाच काय तो स्पर्श !!!त्या पाण्यावर उन्हाचे किरण पडून सुंदरसं इंद्रधनुष्य तयार झालेलं. निसर्ग आपले सारे अविष्कार दाखवत होता. इथं मात्र रंगळायला थोडी जागा होती. ते दृश्य डोळ्यात साठवून पुढे आलो. पुलावरून पुढे जाताना पायाखालचे खळाळ डोळ्यांना आणि कानांना सुखद अनुभूती देत होते. सगळीकडे नुसतं पाणीच पाणी ..झेपावणारं, खळाळणारं,झुळूझुळू वाहणारं,आणि संथ विसावलेलं. याच साठी केला होता अट्टाहास !!!!असंच मनात आलं... हेच पाहायला हि ट्रिप ठरवलेली.

समोर आता विशालसा जलाशय एखाद्या शांत तपस्वीसारखा निवांत बसलेला. त्यात मासे सुळ्कट होते कुठे बदक विहरत होती. मधेच एक साप सुळकन इकडून तिकडे जातांना दिसला. त्या जलाशयावर शेजारच्या वृक्षराजीचं हिरवं, आणि वरच्या आसमंताचं निळं प्रतिबिंब पडलेलं. पांढऱ्या ढगांची नक्षीची त्यावर तयार झालेली. झाडांची मुळे लांबवर पसरलेली. पाणी उन्हात चमकत होतं. निसर्गाचा खेळ पाहताना स्वतःला विसरायला होत होतं. चालून चालून पायाचे तुकडे पडायला लागलेले पण अजून बरंच काही पाहायचं होतं. हे बघून झाल्यावर लोअर लेक पाहायचा होता.

निसर्गाचा हा अद्भुत ठेवा १९९० च्या दशकात लोकांसमोर आला. वर्ल्ड हेरिटेज साईट मध्ये समाविष्ट झाला. आणि नंतर पर्यटकांच्या संख्येत वाढ झाली. त्यामुळं मर्यादा घालण्याचा निर्णय झाला. " पण ते इथे कोणी पाळत नाही." अशी टिपणी आमचा गाईड करत होता. उपहासात्मक विनोद आणि कोट्या करणं हे अपेक्षितच असतं त्यांनी तसं केल्याने माहिती कंटाळवाणी न होता जरा चटपटीत होते.
आता दुपारचे अडीच वाजलेले, भूकही लागलेली, त्याने जवळच असलेल्या एका रेस्टारंट पाशी सगळ्यांना सोडले. नंतर बसने आम्ही लोअर लेक ला जाणार होतो. ते अर्ध्या तासाने घेऊन जाणार होते. आम्ही आमच्या सोबत असलेल्या कपल बरोबर एका टेबलवर बसलो. आधी वॉशरूम मधून पाणी भरून घेतलं. कारण इथे युरोपात सगळीकडं टॅप वॉटर च पिलं जात. अतिशय स्वच्छ असत ते आणि कुठल्याही नळाचं पाणी तितकंच स्वच्छ तर असतच आणि विकतचे पाणी मुलखाचं महागपण असत. त्यामुळं सगळीकडं अगदी बिनदिक्कत टॅप वॉटर तुम्ही पिऊ शकता. वॉशरूम मध्ये सगळेच लोक पाण्याच्या बाटल्या भरून घेत होते, मीही घेतली.

खाण्यासाठी पिझ्झा बर्गर असंच काहीबाही होतं. मी सोबत नेलेला चिवडा काढला. त्या दोघांनाही दिला, तो त्यांनी आवडीने खाल्ला. दोन-चार दिवसातच इथलं आळणी खाऊन कंटाळलेल्या भारतीय जिभेला चमचमीत चिवडा खाल्याने चव आली म्हणाले. मग थोडा बर्गर आणि आइस्क्रीम पण घेतल आम्ही, बापरे केवढे मोठे आईस्क्रीम कॅंडी, बघूनच दडपण आलं. मी तर पूर्ण खाऊच शकले नाही तो चोकोबार. एकूणच साऱ्या गोष्टी इथल्यापेक्षा डबल किंवा त्याहीपेक्षा मोठ्या असतात. तिथूनआम्ही बस स्टॉप ला आलो. आमचा गाईडहि तिथे आमची वाट पाहत होता. तिथे गर्दीहि खूप झालेली. एक जोडबस आली मागोमाग दुसरी पण अली. जागा मिळेल त्यात बसून घ्या असे त्यांनं सांगितले. त्यामुळे सगळेच जिथे जागा मिळेल तिथे बसलो. बस गच्च भरली, बसायला. जागाच नव्हती. आम्ही उभेच राहिलो. इथे ..लोकांना स्पर्श झालेला आवडत नाही. त्यामुळं कितीही गर्दी असली तरी अंग चोरून उभा राहायच. शक्यतो लोकांना स्पर्श होणार नाही याची काळजी घ्यायची. मला उगाचच मुंबईची लोकल आठवली... उंच डोंगरातून वळणं घेत बस चाललेली. इथं फक्त याच इलेक्ट्रिक बस असतात बाकी वाहनांना बंदी. आता पुन्हा बस उताराला लागली आणि एका ठिकाणी थांबली. इथे रेस्टॉरंट वगैरे बरंच काही होतं. आम्ही उतरून पुन्हा आमच्या गाईड ची वाट पहात थांबलो. तो म्हणाला आता इथून खाली जाणार आहोत. अजून वेगळे धबधबे तिथून दिसतात.

आता हळूहळू ढग जमायला लागले होते. एव्हाना अंधारून यायला लागलेले. सुर्य गायब झालेला, ढगांचा गडगडाट व्हायला लागला. थोडे थेंबही पडायला लागले. आम्ही वजन नको म्हणून गाडीतच ठेवलेल्या छत्री आणि जॅकेट ची आता प्रकर्षाने आठवण आली. युरोपात कधीही पाऊस कोसळू शकतो हे माहित होतं ;म्हणूनच बरोबर ते घेतलेले, पण कडकडीत उन्हानं चकवा दिला त्यामुळं आम्ही फसलो आणि आता पश्चाताप होत होता. पावसाचा जोर वाढला तस आमच्या गाईड ने विचारलं,"जायचं का थांबायचं?" काही लोक म्हणाले जायचं, काही नाही. तरी आम्ही जायचे ठरवले. पण पाचच मिनिटात जोराचा पाऊस सुरू झाला. आम्ही अगदी काठावरून चाललो होतो, अगदी चिंचोळी अशी पाऊलवाट होती आणि खाली दरी. निसरडं झाल्यावर घसरण्याची शक्यता होती हे उघड होतं. त्यामुळे आता मात्र परतण्याचा निर्णय घेतला आणि मागे फिरलो. काही अंतरावरच शेड दिसत होती तिथं पोहोचायचं होतं. पळत जाऊ लागलो. ते अगदी एखादा किलोमीटर अंतरही खूप वाटत होतं. जोरदार पावसाला सुरुवात झाली. धो धो पाऊस कोसळू लागला. जोरात पळत ती शेड गाठायचा प्रयत्न केला. आधीच बरीच गर्दी होती. लोक दाटीवाटीने उभे होते.

मी आत कुठे गेले,पण माझा नवरा मात्र कुठे दिसत नव्हता. त्या गर्दीत कुठे शोधूही शकत नव्हते. पावसाचा जोर वाढत होता तसा लोकांचा लोंढा वाढत होता. एक दोन वेळा त्या शेडच्या टोकाला जाऊन पाहिलं पण तो,दिसला नाही. मी नाही म्हटलं तरी थोडीशी नर्व्हस झालेच पण इलाज नव्हता. चिंब भिजलेली मी आणि बाकीचे सारे अंग चोरून उभे होतो. इतक्यात एक कुटुंब आलं, त्यांच्या घरात लहान मूल होतं, ते मूल रडत होतं बिचाऱ ,थंडी वाजत असणार त्याला. तो माणूस त्याच्या तोंडात बूच देवून त्याला शांत करायचा प्रयत्न करत होता.

आता बाहेर गाराही पडायला लागल्या. टपोऱ्या गारा आवाज करत सगळीकडे कोसळत होत्या. टाण टाण आवाज करत पडणाऱ्या गारांचा खच सगळीकडे तयार झालेला. गारांचा आणि पाण्याचा जोरात आवाज वरच्या पत्र्यावर पडल्यामुळे येत होता. त्यामुळे कुणालाच काही ऐकायला येत नव्हतं. येणारे लोक चिंब भिजून येत होते आणि आम्हालाही भिजवत होते. छत्र्या तर काहीच कामाच्या नव्हत्या, एकदोघांच्या तर उडूनही गेल्याचं ते सांगत होते. जोराचा वारा , कडाडणाऱ्या वीजा , धोधो पाऊस, गारा आणि आधारलेलं वातावरण सारं कायम लक्षात राहणार !!!

साधारण तासाभरानं पाऊस थांबला आणि झक्क ऊन पडलं. रस्ते सुकू लागले, सगळे लोक पांगले मीही बाहेर आले आणि माझ्या नवऱ्याला शोधु लागले, तोहि मलाच शोधात तिथे आला. किती बरं वाटलं मला, खरतर तसा तो हरवण्याची अजिबातच शक्यता नव्हती. पण त्या थोड्या वेळासाठीही किती अस्वस्थ व्हायला झालं होत. मलाच हसू आलं. गर्दीत हरवलेलं आपलं माणूस सापडल्यावर किती आनंद होते ते मी अनुभवलं.

३. ३० -४ वाजलेले. आम्ही सारे तसेच ओलेत्याने बसमध्ये बसलो.लोअर तळी बघायचा प्रोग्राम राहूनच केला त्याची रुखरुख लागली. युरोपचं लहरी वातावरण पुन्हा एकदा अनुभवायला मिळालं . किती फटाफट बदललं होतं वातावरण.

"क्रेझी आहे पाऊस" असं आमचा गाईड म्हणत होता. आता आम्हाला तो जेवायला कुठंतरी घेऊन जाणार होता. अर्धा तासात आलो हॉटेलला तिथं आमच्या आधी पोचलेले लोक कपडे वाळवत बसले होते. आम्हीपण कपडे बदलून टाकले आणि काहीतरी खायला गेलो. तिथे एका मोठ्या सळई वर एक अख्खा बोकड लावून भाजण्यासाठी ठेवलेला. हा त्यांचा खास पदार्थ म्हणे. त्याचा वास सगळीकडे पसरलेला.

एका टेबलवर बसलो आणि काहीतरी खायला ऑर्डर केलं. जेवण करण्यासाठी एवढी भूक आणि वेळ दोन्ही नव्हता. त्यामुळं पिझ्झा, चिप्स असाच काहीबाही खाल्लं. आता बस मध्ये लोकांची अदलाबदल होणार होती. जे लोक स्प्लिटला जाणार होते ते त्या मुलीच्या बस मध्ये बसले आणि झाग्रेब चे लोक आमच्या बसमध्ये आले. ठाण्याचं ते कपल त्यांच्या बॅगा घेऊन स्प्लिट च्या बस मध्ये गेले. तेवढाच आमचा आणि त्यांचा ऋणानुबंध. आमची बस रिकामी झाली खूपच थोडे लोक आता उरले. जवळजवळ अर्धी रिकामी झाली. म्हणून मग मी पटकन माझा टॉप दुसऱ्या सीटवर वाळायला टाकला.

संध्याकाळी सहा वाजलेले. आता गाईडचं बोलणं बंद झाल्यामुळं मी बाहेरचा नजारा, गावं पाहत होते. सुंदर बाहेर मांडलेली टेबल, कुठे झोपाळे इत्यादी. एका घराच्या ओसरीत टेबलवर दोन जोडपी मस्त बिअर घेऊन गप्पा मारत बसलेली. कुठे एक म्हातारा ट्रॅक्‍टर घेऊन चाललेला. कुठे म्हातारी बाई हातात पिशव्या घेऊन जातेय. छान वाटत होत. येताना तीन तास लागलेले आम्हाला थांबत थांबत पण आता जाताना कुठेच थांबायचं नसल्यामुळे गाडी सुसाट पळत होती. बरोबर पावणेआठच्या सुमारास गाडी झाग्रेब मध्ये शिरली. आठ वाजता आमच्या स्टॉपला. बरोबर आठ वाजता त्यांनी टूर कम्प्लीट केली.

आता मात्र खूप थकवा आलेला. चालून चालून पायाची वाट लागलेली. घरापर्यंत जायला पण चालताना जड वाटत होतं. पाय बोलायला लागलेले. पाच मिनिटात घरी आलो. घरी येताना खालीच काहीतरी खाऊन आलो आणि बेडवर अंग टाकून दिलं. दिवसभरातील दृश्य नजरेसमोर तरळत असताना थकलेल्या शरीराने कधी डोळे मिटले कळलंच नाही.

 नितान्त सुंदर स्प्लिट

नितान्त सुंदर स्प्लिट ......!!!!!!!!!

सकाळी लवकर उठलो बॅगा वगैरे भरून ठेवल्या, नाश्ता केला आणि सगळं आवरून ठेवल. आमच्या ओनरची वाट पाहत बसलो. तो बरोबर साडे आठ ला आला.म्हणाला इथून ट्राम पण जाते बस स्टँडला किंवा आपण चालतही जाऊ शकतो, दहा पंधरा मिनिट लागतात. तशीही ट्राम येऊन तिथे पोहोचायला तेवढाच वेळ लागेल. तुम्ही म्हणत असाल तर मी येतो तुम्हाला सोडायला. आम्हाला आनंदच झाला. नाहि तरी भारतात असं सामान ढकलत बस स्टेशन पर्यंत पोहोचणे शक्य नाही. तर म्हटलं हाही अनुभव घेऊन बघू. मग आम्ही मस्त आमचे लगेज ढकलत चाललो. त्यांनेही एक बॅग घेतली ढकलायला. चांगला होता बिचारा आणि गप्पिष्टही !!. रस्त्यावर अगदी तुरळक लोक होते. काही लोक ऑफिसला जायला लगबगीन निघाले होते. काही ट्रामची वाट पाहत उभे होते.

जरा पुढे गेलो डाव्या बाजूला त्यांचा फेमस डोल्याक मार्केट लागलं. खूप सारे विक्रेते भाजी,फळं, फुलं असं स्टॉल लावून विकत होते. बरेचसे लोक खरेदी करत होते. खूप मोह होत होता आत जाऊन पाहण्याचा आणि ती लालचुटुक चेरी दुरूनच खुणावत होती. ती घेण्याचाही !! सुंदर फुलं पण आकर्षित करत होती पण आता आम्हाला वेळ नव्हता. बस पकडायची होती आणि हातात सामान पण होतं त्यामुळे नुसत लांबूनच मार्केटचं दर्शन घेतलं आणि सामान ढकलत इकडे तिकडे पहात चालू लागलो. रस्त्याच्या दुतर्फा सलग ५-६ मजली इमारती दिसत होत्या. पण काही मात्र बाहेरून पोपडे उडालेल्या होत्या. आम्ही रहात असलेल्या जागीही अशाच काही सिमेंट निघालेल्या इमारती होत्या म्हणा. पण आतून चकाचक!!! मात्र बाहेरच्या रंगरुपावरुन त्यावर खर्च करत नसावेत असं वाटलं. असो. पुढे एक माणूस कचऱ्याच्या डब्यात काहीतरी शोधत होता. कोल्ड ड्रिंक ,बिअर चे रिकामे टीन्स सापडतील ते त्याच्या जवळच्या झोळीत टाकून पुढे जात होता. सगळीकडे भिकारी किंवा गरीब लोक असतातच. देश गरीब असो वा श्रीमंत, संख्या फक्त कमी जास्त इतकंच.

आम्ही पंधरा वीस मिनिटात बसस्टेशन ला आलो. बऱ्यापैकी मोठा होता. त्याच्या बाहेरच ट्राम चं स्टेशन पण होत. आम्ही आत गेलो. तिकडे सगळ्या बस या प्रायव्हेट असल्यामुळे प्रत्येक कंपनीसाठी वेगळे स्लॉट ठेवलेले. त्यात आमच्या स्लॉट ला जाऊन थांबलो. आम्हाला बाय करून आमचा ओनर गेला. अगदी नातेवाईकच सोडायला आल्या सारखं वाटलं. बस लागलेलीच होती. लगेजचे काही एक्स्ट्रा पैसे द्यावे लागले. आम्ही आमच्या सीटवर बसलो. आजूबाजूला काही लोक बसलेले. अजून काही येत होते. इतक्यात एक टिन एजर्सचा घोळका हसत-खेळत गाडीत शिरला. 13- 14 वर्षांची मुलं मुली जोरजोरात एकमेकांची थट्टा मस्करी करत होते.

गाडीचा ड्रायव्हर आणि कंडक्टर दोघेही पांढरे युनिफॉर्म घालून होते. क्रोएशिया हा बऱ्यापैकी समृद्ध देश असल्याचं पदोपदी जाणवत होतं. त्यांचे रस्ते, ट्राम, गार्डन शहरात रस्त्याच्या मधोमध जपलेली सुंदर फुलं आणि हिरवीगार हिरवळ सगळं कसं छान मेंटेन केलेले. दर माणशी उत्पन्न चांगलं आहे त्यांचं, त्यामुळे राहणीमानही उच्च आह. सर्वसाधारण लोक हे आपल्या उच्च मध्यमवर्गीयांसारखे असतात. सगळा मामला ब्रँडेड आणि उत्तम दर्जाच्या.वस्तूंचा उगाच रस्ते का माल सस्ते में किंवा चायनीज मामला नाही.

बस आता पूर्ण भरली. थोड्याच वेळात गाडी हायवेला लागली. कालचाच रस्ता होता. त्या टीनेजर्सचा चिवचिवाट चालू होता. थोड्या वेळानंतर तो बंद झाला. बहुदा झोपी गेली असावीत मंडळी. सुंदर रस्त्यावरून बस धावत होती. वाहतूक अतिशय शिस्तीत कोणीही ओव्हरटेक करण्यासाठी कर्णकर्कश हॉर्न वाजवत नव्हतं . अर्थात तसा आम्ही संपूर्ण ट्रीप मध्ये हॉर्न कधीच ऐकला नाही पोलीसच्या गाडीशिवाय. डाव्या बाजूने ओव्हर टेक करून गाड्या परत समोर येत. आपल्यासारखं ओव्हरटेक केल्यावरही मी त्याच लाईनीत बुंगाट जाणार असा माजकोट मामला नव्हता. त्यामुळे डावी बाजू पूर्ण रिकामी होती. फक्त ओव्हरटेकिंग साठीच. मध्ये बरेच बोगदे ही लागले. तिथे मात्र दुहेरीचे वाहतूक होती. म्हणजे एक जाणारी आणि एक येणारी , पण तरीही शिस्तीत सारं चाललेलं. कुठेही ट्राफिक जामची वगैरे भानगड नाही. शिस्तीचा फायदा सर्वानाच होतो. अपघात होत नाहीत, वेळ वाचतो आणि इंधन वाजतेच पण ड्रायविंग करताना ताणही येत नाही. आपल्याकडे कोण, कुठे, कधी, कसे घुसेल हे ब्रह्मदेवाच्या बापालाही कळणार नाही. शिस्तीचं महत्व आपल्याला कधी कळणार देव जाणे.

छान डोंगरातून, घाटातून ,जंगलातून रस्ता जात होता. दूर पर्वतावर अजून टोकाला हिमनग दिसत होते. मागच्या वर्षी इथं प्रचंड बर्फ पडला असं आमचा कालचा गाईड म्हणाला होता,ते उन्हात चमकत होते. थोड्या वेळानं गाडी एका रेस्टारंटपाशी थांबली. तिथे समोर काचेत बरेच पदार्थ ठेवलेले होते. एक जरा वेगळा पदार्थ दिसला, आपल्या उडीद वड्यासारखा दिसत होता. नाव विसरले मी, पण तेच घेतलं कारण वेगळं वाटत होतं. त्यात नमकीन आणि मीठा असे दोन प्रकार होते. आम्ही नमकीन घेतला. ते पॅक करून घेतलं. कारण बस फार वेळ थांबणार नव्हती. उगाच आपल्यामुळे थांबायला नको. त्यांना आपण वेंधळे वाटणार आणि इंडियन असेच असा शिक्का बसणार. परदेशात हे फार जपावं लागतं, तिथे आपण फक्त इंडियन असतो. त्यामुळं सतत हा विचार असतोच. देशाची इज्जत आपण घालवू नये, हि जबाबदारी असतेच. बसमध्ये बसून ते खायला घेतला तर बापरे त्यात पचपच तेल होत. ते आधी टिश्यूला दाबून घेतलं आणि मगच खाल्ला. एकच खाऊन बाकीचे तसेच ठेवून दिले, हिम्मतच झाली नाही खायची!!! तीन-चार तसेच ठेवले. बस पंधरा मिनिटातच निघाली.

डोंगराचा रंग आता बदलला. पांढऱ्या रंगाचे दगड धोंडे असलेले आणि झुडपे असलेले डोंगर सुरू झाले. दूरवर दिसणाऱ्या पांढऱ्या फुलांचे ताटवे मोठे मोहक दिसत होते. तर काही ठिकाणी दूरवर जांभळट लाल रंगाच्या रांगा दिसत होत्या. हे वाळलेल्या किंवा पानगळ झालेल्या झुडपांचे रंग दिसत होते. आत्ता लक्षात आलं विमानातूनही दिसत होते ते मला. मध्ये छान निळाशार पाण्याचा तलाव किंवा नदी असावी, दूरवर दिसत होतं. त्या दगडातही चांगली झाडी झुडपं दिसत होती. नवलाचंच वाटत होत.

आता आम्हाला स्प्लिटची ओढ लागलेली. थोड्याच वेळात त्याचे दर्शन झाले. निळ्याशार समुद्राच्या पार्श्वभूमीवर लाल छपरांची टुमदार घरं दिसत होती. मध्ये मध्ये हिरव्या रंगाची नक्षी होतीच. सुंदर फुलांच्या ताटव्यांनी हिरवळीने नटलेली ट्रॅफिक बेटं आमच्या स्वागतासाठी होती. शहरातून जात बस स्टेशनला आली. ते पोर्टवरच होतं. म्हणजे रस्त्याच्या एका बाजूला पोर्ट आणि दुसऱ्या बाजूला बस स्टॅन्ड मध्ये आणि स्टँडच्या मागे रेल्वे स्टेशन. असा सारा मामला.

आमच्या इथल्या ओनरचे वडील आम्हाला न्यायला आलेले. आज ती कुठेतरी ऑफिसर टूर वर गेलेली म्हणून ते घ्यायला आलेले. उंच धिप्पाड व्यक्तिमत्व. आम्ही गाडीत सामान ठेऊन निघालो. वाटेत ते आम्हाला काही खाणाखुणा , रस्ते , महत्वाची ठिकाणं दाखवत होते. थोड्यावेळातच घराजवळ आलो. ते म्हणाले," मी तुम्हाला इथला बीच दाखवतो, म्हणजे तुम्हाला कधीही तिथे जाता येईल."चौकातून गाडी वळवून काही अंतरावर त्यांनी उभी केली. पुढे गाडी जात नसल्यामुळे तिथेच पार्क केली. साधारण एक फर्लांगभर अंतरावर समुद्र होता. एका बाजूला एक नाली जात होती. त्याच्या बाजूला पायवाट होती. अगदी आपल्या कोकणातल्या गल्ली सारखं. त्या नालीच पाणी छान स्वच्छ होतं. काही लोक समुद्रावरून परतत होते, काही समुद्रावर चालले होते. आम्ही दहा मिनिटात तिथे पोहोचलो. समोर एड्रियाटिक सी शांत पहुडला होता. आम्ही परत निघालो. घरी पोहोचलो रस्त्यावर असलेला तीन मजली मोठा बंगला होता. रस्त्यावर गाडी लावून सामान घेऊन आम्ही निघालो. गेटला कुलूप लावलेले होते, उघडून खाली आठ-दहा पायऱ्या उतरून खाली आलो. समोरच आमचं अपार्टमेंट होत. दरवाजा उघडून आम्ही आत आलो. त्यांनी आम्हाला सर्व कुठे काय आहे ते दाखवलं आणि काही लागलं तर फोन करा लगेच येईल म्हणाला. ते लोक वरच राहत होते.

अप्रतिम असं अपार्टमेंट होत. आत्ताच रिन्युएशन करून घेतलं होतं म्हणे. आम्हीच त्यांचे पहिले गेस्ट होतो. त्यामुळे भांडी, बाकीच्या सगळ्या गोष्टी नव्याकोऱ्या होत्या. कपाट, डायनींग टेबल, वॉशिंग मशीन,टीव्ही, बेड सोफा सारं सारं नवं कोरं! खूपच छान वाटत होतं. कोणतीही गोष्ट पहिल्यांदा वापरायला मिळण्यासारखं सुख नाही. त्यात एक वेगळाच आनंद असतो.

सगळ्या अपार्टमेंटला पांढरा रंग दिलेला. खिडक्यांना पांढरे पडदे लावलेले. पांढरेशुभ्र बेडशीट, पिलो कव्हर!! एक छोटेखानी हॉल कम किचन आणि एक बेडरूम होत. आम्ही सामान लावून घेतलं. आता आम्हाला चार दिवस इथं राहायचं होतं. थोडं खाऊन चहा वगैरे केला आणि कपडे धुवायचं ठरवलं. कारण आल्यापासून ते धुतलेच नव्हते. आता धुतले तर उद्यापर्यंत छान वळतील म्हणून मग कपडे धुवायला मशीन लावायचा प्रयत्न केला तर कळेचना कस वापरायचं ते. वर झाकण असलेलं मशीन उघडल्यावर आत जाळी दिसत होती. कुठे आणि कसे कपडे घालायचे त्यात तेच कळेना. पावडर कुठे घालायची काहीच कळत नव्हत. मग आमच्या ओनरच्या वडलांना विचारलं. त्यालाहि काही कळेना. त्यांनं बायकोला फोन करून विचारलं. तिने सांगितलं कि त्याचे वरचे दरवाजे उघडल्यावर जो ड्रम होता त्याला खटका होता तो दाबला कि तो ड्रम उघडायचा. कपडे घऊन पुन्हा तसाच बंद करायचा. मशीन लावायची हि नवीनच होती. बघावं ते नवलच!!!. आमच्या बेडरूमच्या बाहेर एक कपडे वाढवायचा स्टँड मी पाहिलेला. त्यावर कपडे वाळत घातले. बेडरूममध्ये अजून एक नवा कोरा स्टँड आणि चिमटे पण होते. पण मी बाहेरच वाळत घातले. थोडा आराम करून बाहेर जाण्याचा विचार होता. आम्हाला परवा डुब्रोनिकला जायचं होतं. त्याची तिकिटं बीचवरच मिळणार होती. त्यामुळे तिकडे जायचं ठरवलं. येताना थोडं दूध ,फळे,अंडी ब्रेड वगैरे आणायचा होत. आम्ही पाच साडे पाचला बाहेर पडलो. दुपारी पाहिलेल्या चौकात आलो. आता समुद्राच्या बाजूला आम्हाला जायचं होतं. ते माहीत होतं तिकडूनच मघा आलेलो. पण आता चालत पुढे जाताना थोड विचारत जावं लागणार होतं. गुगल मॅप लावलेला पण आम्ही थोडं आतून जायचं ठरवलं. म्हणजे आम्हाला आतल्या बाजूचं गावही पाहता येणार होतं. फक्त दिशा बरोबर पकडून होतो. गर्द झाडीत बिल्डिंग्ज, मध्येच कुठे बागा अस अगदी दादरमध्ये फिरल्यासारखे वाटत होतं. ऊन मात्र चांगलेच कडकडीत होत. झाडाच्या सावलीतून जाताना छान वाटत होत. आताही काही लोक समुद्रावरून परतत होते , काही तिकडे चालले होते. काही मुलं-मुली रस्त्यावर गप्पा मारत उभी होती. जवळच कॉलेज होत. आता समोर समुद्र दिसू लागला. तिथेच जायचं होतं पण जायचा रस्ता मात्र दिसत नव्हता. आम्ही थोड उंचीवर होतो आणि खाली समोर समुद्र आणि पोर्ट दिसत होत. आम्ही कुणालातरी विचारावं म्हणून पहात होतो. इतक्यात एक बाई तिच्या सात आठ वर्षाच्या मुलासोबत येत होती. तिला विचारायचं ठरवलं. ती समुद्रावरूनच येत होती. अगदी झिरझिरीत लखनवी हिरवा टॉप घातलेली आणि आत फक्त बिकिनी. आपण असल्या टॉपच्या आत आणि खाली काय काय घालतो. पण इथे लोकांना काही वाटत नाही. असो. आम्ही तिला समुद्रावर कसे जायचे विचारलं. तर म्हणाली चला माझ्यासोबत मी दाखवते. मग तिच्या सोबत चालू लागलो. तिथून खाली एक गेट आणि तिथून पायवाट होती, तिथून खाली उतरून सरळ जा आणि रेल्वे रूळ क्रॉस करून गेलात की तिकडे पोहोचाल म्हणाली. आम्ही तिचे आभार मानले आणि निघालो.

हा शॉर्टकट होता पण फार वापरात नसल्या सारखा दिसत होता. समोर एक पडकी खोलीपण होती. आम्ही तिथून दोन मिनिटात रेल्वे स्टेशनला पोहोचलो. एक-दोन लोक रूळ ओलांडत होते आणि आम्हीही तसेच रूळ ओलांडून पुढे आलो. समोरच आम्ही सकाळी आलेलो तो बस स्टॅन्ड आणि रस्त्याच्या पल्याड पोर्ट. तिथंच आमच्या कंपनीचे छोटसं ऑफिस होत. तिथे चौकशी करून परवाची दोन तिकिटं काढली व तिथूनच परवा सकाळी आठ वाजताबोट . सुटणार होती. तिकडे पोर्टवर काही इंडियन तरुण बाजारात फिरताना दिसत होते.

रस्त्याच्या बाजूल बरेचसे स्टाल्स लावलेले होते. दुकान म्हणजे आपल्या भाषेत टपऱ्या लागलेल्या होत्या. तिकडेच एका हॉटेलात कोल्ड्रिंक घेऊन निघालो. आता मेनरोड वरून जायचं ठरवलं. तिकडेच त्यांचा किल्ला म्हणजे त्यांच्या भाषेत वॉल, भिंत होती. तो आम्हाला उद्या पाहायचा होता. ते पाहुन ठेवल. तसेच चालत पुढे आलो. तिकडे एका सुपरमार्केट मध्ये शिरलो. काही सामान घ्यायचं होतं आम्हाला म्हणून. दूध, अंडी ब्रेड, घेतल. दही पण दिसत होत. मग त्या बाईला विचारलं दही कुठाय म्हणून तिने एकीकडे बोट दाखवलं. ते घेतल. कारण तिथे दूध दह्याचे बरेच प्रकार दिसत होते. दूधहि आम्ही अदमासेच एक बॉटल उचलली. घरी आलो आणि संध्याकाळी मस्त अंडा करी केली. सोबत इथून नेलेले पराठे असं मस्त जेवण झालं. खूप दिवसांनी रस्सा खाल्ला असं वाटलं. शेवटी असं चमचमीत खाल्लं कीच पॉट भरल्यासारखं वाटत हेच खरं. आता चांगलाच अंधार पडलेला. आमच्या दरवाजात दोन खुर्च्या होत्या आणि समोर अंगणात एक सुंदर कॉफीटेबल त्यावर छानशी छत्री आणि दोन खुर्च्या व भिंतीवर सुंदर लॅम्प लावलेले. माहौल मस्त रुमानी बनवत होतं सारं. तिथेच थोडावेळ बसून राहिलो आम्ही. पूर्ण प्रायव्हसी असलेली अशी ती सुंदर बंगली होती. इतक्या रस्त्यावर असूनही अगदी निवांत.

थोड्यावेळाने झोपून गेलो. पहाटे लवकरच जाग आली. डोळ्यावर उजेड यायला लागलेला. बाहेर फटफटायला लागलेले. साडेचार पाच वाजता उठलो. माझा नवरा समुद्रावर फिरायला गेला. मी आपला घरातच व्यायाम केला आणि बाकीचं सामान आवरत बसले. आधी बाहेर वाळत घातलेले कपडे आणले. दोन-तीन अजून वळायचे होते ते तिथेच ठेवले. थोड्यावेळाने नवरा आला.मग चहा केला आणि काल आणलेलं ताज दूध घातलं. गाळून मस्त चहा प्यायला घेतला आणि पहिल्याच घोटाला काहीतरी विचित्र चव लागली. कसलं दूध होतं कोण जाणे. बकरीचं का आणखी कसलं विचित्र होत. आम्हाला तो चहा फेकून द्यावा लागला आणि पुन्हा दुधाचा चहा केला. बाहेर टेबलवर चहा पीत बसलो. इतक्यात एक म्हातारा काहीतरी सांगत आला. तो काय बोलतोय ते कळेचना. पण त्याच्या हातात चिमटे होते आणि तो काहीतरी सांगत होता. हातवारे करत होता. मी पटापट वाळत घातलेले कपडे तिथून काढले. तरी तो काहीतरी बोलत होता. आता वरून आमच्या ओनरचा पण आवाज आला. तो आणि हा म्हातारा काहीतरी बोलत होते. आता या म्हाताऱ्यानं तो स्टॅन्ड त्याच्या बाजूच्या दरवाजाकडे नेला तेव्हा मला उलगडा झाला, की तो स्टॅन्ड त्याचा आहे आणि मी तो वापरला. माणसं इथून तिथून सारखीच हेच खरं !!!
त्याला मग आमच्या ओनरने काय सांगितलं माहित नाही, पण थोड्या वेळानंतर पुन्हा तो आमच्याशी गप्पा मारायला आला. आता आमच्याशी तो छान बोलत होता. टिटो नेहरू फ्रेंड होते वगैरे काहीतरी सांगायचा प्रयत्न करत होता. मैत्री मैत्री वगैरे हावभाव करून भारत यूगोस्लाविया फ्रेंड होते, असं सांगत होता. माझ्या नवऱ्याची त्याची चांगलीच गट्टी जमली थोड्याच वेळात. त्याला तो घरी येण्यासाठी , ड्रिंक घेण्यासाठी आग्रह करत होता. पण हा गेला नाही. हा म्हातारा आमच्या ओनरचा आजोबा. बाजूच्याच घरात राहत होता. म्हातारा पण तब्येतनं एकदम ठणठणीत, पांढरा टी-शर्ट आणि खाकी हाफ पॅन्ट ,तीही ब्रँडेड, घालून काठी घेऊन फिरत असे.

थोड्यावेळाने आम्ही आवरून स्प्लिट गावात पॅलेस बघायला जाणार होतो. इथे बघण्यासारखं एकमेव ऐतिहासिक वास्तू. बाकी समुद्रकिनाराच. आता आम्ही टॅक्सी बोलवून जायचं ठरवलं. नाहीतरी ऊन चांगलंच वाढलेलं होतं. त्यामुळे टॅक्सीच उपयुक्त होती. इथली उबर टॅक्सी सर्विस चांगली आहे आणि तशी रिझनेबल पण आहे. आम्हाला पॅलेसच्या समोरच त्याने सोडलं. तिकडे त्यांचं भाजी मार्केट पण दिसत होतं. जाताना भाजी मार्केटमध्ये फेरफटका मारून भाजी, फळ घ्यायला ठरवलं. इथेही लाल लाल चेरी खुणावत होतीच.

आम्ही पॅलेस कडे म्हणजे वॉल कडे निघालो. रस्त्यावर दोन्ही बाजूला खूपसे स्टॉल्स(टपऱ्या) लागलेले. गिर्हाईक घासाघीस करत होती. दुकानदार लोकांना आकर्षित करत होते. टोप्या,टी शर्ट, खोटे दागिने, कानातलं,असं नेहमीचंच विकायला होत. आम्हाला अर्थातच काही घ्यायचं नव्हतं त्यामुळे सरळ पॅलेसचा रस्ता धरला. एका मोठ्याशा कमानीतून आत प्रवेश केला. डायोक्लेशिअन या रोमन सम्राटाने चौथ्या शतकात हा पॅलेस बांधला. पॅलेसमध्ये खूपसे लोक गाईड हवा का विचारत होते. आम्ही त्यातल्या एकाला हायर केला. चांगला उंचापुरा शिडशिडीत निकोला त्याचं नाव. तो सांगत होता हे समोर दिसतात ते त्याकाळचे दोन मुख्य रस्ते. पूर्व-पश्चिम. त्यामध्ये असलेला हा स्क्वेअर. रोमन सम्राट डायोक्लेशिअन याने इसवीसन 295 ते तीनशे पाच च्या दरम्यान बांधला. त्यांनं हे त्याचं हे रिटायरमेंट होम म्हणून बांधलं. इतिहासातला बहुदा हा एकमेव राजा आहे ज्याने रिटायरमेंट घेऊन नंतर इथं आल्यावर निवांत कोबीची शेती करत आपलं उर्वरित आयुष्य व्यतीत केलं. अन्यथा राजांचा एक तर नैसर्गिक मृत्यू होतो, त्यांचा कोणीतरी खून करतो किंवा रणांगणात मृत्यू होतो.

आम्ही पहात होतो त्या स्केअरच्या आजूबाजूला समोर तीन मजली इमारतीच्या, खिडक्या आणि त्याचे बाहेर आलेले दगडी चौथरे .स्क्वेअरच्या मध्ये चार सुंदर खांब त्याच्या वर कमान आणि वर छप्पर. खालच्या बाजूला दोन छोटे दरवाजे, त्याच्यावर सुंदर असे दोन पांढऱ्या रंगाच्या लामण दिव्यासारख्या खिडक्या होत्या. तिथे रोमन वेशातले काही सैनिक फिरत होते. पांढरा शर्ट आणि लाल पॅंट घातलेले. मागे लाल झूल पायात खडावा आणि हातात भाले. लोकांची इथे पुष्कळ गर्दी होती. डाव्या बाजूला त्याकाळी बांधलेलं कॅथीड्रल आणि त्यावर उंच बेल टॉवर दिसत होता. समोर खाली बेसमेंट कडे जाणार्‍या पायर्‍या दिसत होत्या. त्या पायऱ्या उतरून आम्ही खाली गेलो. तिथे चांगल वीस बावीस फूट उंच असं बेसमेंट होत कमानीवर उभारलेलं. आता इथे सारी दुकाना लागली आहेत. पण त्याकाळी हे कोठार म्हणून वापरात होतं. असं आमचा गाईड सांगत होता. पण नंतरच्या काही शतकात त्याचा वापर बंद झाला आणि त्याचं गटारात रूपांतर झाले. त्याचे तसे आजही काळे डाग काही ठिकाणी दिसतात. तो सांगत होता," हे स्ट्रक्चर इतकं चांगलं राहीलं, याची वाट लागली नाही, कारण इथे कोणी येतच नव्हतं. तसा फायदा झाला म्हणायचा!" त्याच्या मिश्किल बोलण्याने ती माहिती छान रंजक होत होती. नाही तर ऐतिहासिक माहिती कंटाळवाणी होऊ शकते."वरही अगदी असच बांधकाम होतं पण आता ते तसं राहिलं नाहीये." तो सांगत होता. आम्ही आता समुद्रकिनारी आलो. इथे पॅलेस ची संपूर्ण प्रतिकृती ठेवली.आहे. इथे सुंदर प्रोमनाड प्रमाणात बांधला आहे. "एकोणिसाव्या शतकात त्यांच्या या प्रदेशावर फ्रेंचांनी आक्रमण केलं. त्यांच्या अधिपत्याखाली असताना त्यांनी हा बांधला आहे." तो सांगत होता. "फ्रेंचांनी आम्हाला खूप चांगल्या गोष्टी शिकवल्या. त्यांनी शिक्षण दिल. बाजार, स्क्वेअर, प्रोमेनाड बांधले, स्वच्छता शिकवली." त्याला फ्रेंच राज्य व्यवस्थेबद्दल प्रेम दिसलं.

पुढे एक स्क्वेअर होता. "इथे त्या काळी भाजी बाजार भरायचा" तो सांगत होता "पंधरा ते एकोणिसाव्या शतकापर्यंत इथं व्हेनेशियन राज्य करत होते. त्यानंतर नेपोलियनने त्यांच्यावर विजय मिळवला, त्यामुळे नंतर फ्रेंच राज्य करत होते. त्यानंतर सोशलिस्टिक यूगोस्लावियाच्या अधिपत्याखाली हा प्रांत आला. आणि नंतर स्वतंत्र झाला. पॅलेस च्या बऱ्याच भागात आता वस्ती आहे. मोठ्या महालांचे,खोल्यांचे रूपांतर आता लहान खोल्या, अपार्टमेंटमध्ये लोकांनी केले. आणि रस्तेही कसे लहान करून टाकले ते तुम्ही पाहत आहात."

दरवाजातून आत आल्यावर तिथे मोठा गोल हाल आहे. त्याला वर उंच घुमटही होता जो आता नाहीये. वर मोकळे आकाश त्या गोलातून दिसत होत. तो सांगत होता हि पॅलेस ची एंट्रन्स लॉबी आहे. त्यात सम्राट लोकांना भेटत असे. म्हणजे थोडक्यात त्याचा दरबार होता. त्याकाळी याला मोझॅक टाईल्स ने सगळीकडे सजवलं होतं. आता मात्र तसं काही दिसत नव्हतं. इथं काही लोकांचा ग्रुप त्यांची पारंपरिक लोकगीत गात होता . त्यांच्या कॅसेट पण विकायला ठेवलेल्या होत्या. पांढरा शर्ट आणि काळी पॅंट आणि कमरेला लाल पट्टी असा पोषाख केलेले ते लोक. "त्यांच्या या ग्रुप ला कल्पा असे म्हणतात" असे तो म्हणाला.

"गेम ऑफ थ्रोन्स या मालिकेतला काही भाग इथं चित्रित झालाय" तो सांगत होता. ती मालिका मी पाहिली नसल्यामुळे मला काही लिंक लागली नाही असो. तिथून आम्ही मग समुद्राच्या बाजूला आलो. तो भाग पूर्ण उद्ध्वस्त झालेला दिसत होता. दुसऱ्या महायुद्धाच्या वेळेस स्प्लिट वरही बॉम्ब वर्षाव झालेला म्हणे. त्यावेळी पॅलेसचा हा भाग उद्ध्वस्त झाला. आता आम्ही ज्या ठिकाणी उभे होतो तो त्यांचा डायनिंग हॉल होता. मध्ये मोठ्ठ संगमरवरी टेबल होतं, ते आता मुझियममध्ये ठेवलं आहे. आणि बाजूला एक वोमेटिंग रूम होती. वोमेटिंगरूम काय? विचित्रच वाटलं ऐकायला, तर म्हणे खूप खायचं आणि जाऊन उलटी करायची आणि पुन्हा जेवायचं. भरपूर पदार्थ खाणं हे त्या काळी श्रीमंतीचं लक्षण होत. लोकांना खायला मिळायची ददात आणि कितीदा खा, किती खातो ते दाखवून देण्याची ही तऱ्हा श्रीमंतीचे बीभत्स प्रदर्शनच!! सर्वसामान्यांना परवडत नाही आणि ते आम्ही असे दोनदा खातो हे दाखवण्याचा अट्टाहास!!!, हेहि सार्वकालिक सत्यच. गरिबांचे खायचे वांदे आणि श्रीमंतांची अन्नाची नासाडी.
इथे ज्युपिटर च देऊळ पण आहे. त्याचा दरवाजावरही एक स्पिंक्स आहे. काळ्या रंगाचा. दरवाजाच्या चौकटीवर अतिशय सुंदर कलाकुसर केली आहे. त्यावर देवदेवतांच्या मूर्ती कोरलेल्या आहेत. तिथं बाप्तिस्मा दिला जायचा म्हणे.

आता आम्ही गोल्डन गेटला आलो. हा सर्वात जास्त डेकोरेट केलेला भाग आहे. अजून शाबूत आहेत त्यामुळे खिडक्यांची रचना त्याकाळी कशी होती याची कल्पना येथे येते. पुढे बागेत ग्रेगरी ऑफ नीमचा ब्रॉन्झ मध्ये बनवलेला सर्वात मोठा पुतळा आहे. ग्रेगरी हा दहाव्या शतकात मोठा विद्वान होऊन गेला. त्यामुळे त्याच्या हातात बायबल आहे. त्या काळी रोमन भाषेचा प्रभाव होता. तेव्हा त्यानेच राजाला रोजचे व्यवहार हे क्रोएशियन या सर्वसामान्यांच्या भाषेत करण्याचा आग्रह धरला. तो म्हणायचा की तुमची संस्कृती आणि भाषा या कायम जतन करायला हव्यात. किती सार्वकालिक सत्य होतं ते!! तो पुतळा आता काळा पडला असला तरी त्याच्या पायाचा टॉप मात्र लोकांनी हात लावून चमकतो आहे. तसं केल्याने इच्छा पूर्ण होतात असा समज आहे. इथे आमची गाईडेड टूर आता संपली. निकोलाने आम्हाला छान सैर घडवली. बारीकसारीक गोष्टींची खुमासदार माहिती दिली. आम्ही त्याचे आभार मानले.

आम्ही पुन्हा मेन स्क्वेअरला आलो कारण आता इथं सम्राट अवतरणार होता. त्याचे अजून काही सैनिक तिकडे जमा झाले. चौकात गर्दी ही खूप झाली. सर्वांना त्याचे फोटो काढायचे होते, पाहायचं होतं . आम्ही समोर उभे राहिलो. आता थोडे सैनिक खाली उभे होते. थोड्याच वेळात त्यांचा सरदार आला. चंदेरी रंगाचा शिरस्त्राण त्याला कमानदार केसाळ महिरप, खाली गुडघ्यापर्यंतच स्कर्ट सारखं लाल वस्त्र, चप्पल असा वेश असलेले सैनिक, त्याच्यामागे तोंडावर धातूचा मुखवटा घातलेला चिलखत आणि तलवारधारी सरदार त्याच्या बाजूला त्याच्या राज्याची निशाणी असलेल्या पक्षाचे प्रतीक टोकाला लावलेला भालदार चोपदार असे साधारण दहा-बारा सैनिक तिकडे जमा झाले आणि पिंगट केसांचा गोरापान दाढीमिशा ठेवलेला अंगापिंडाने मजबूत असलेला तपकिरी छटेचं सोनेरी बॉर्डर असलेले वस्त्र संपूर्ण अंगाभोवती गुंडाळलेला, पायघोळ अंगरखा आणि त्यावर एक शेला घेतलेला अतिशय देखणा असा राजा आणि त्या काळातला मोरपंखी रंगाचा गाऊन घातलेली गळ्याभोवती सुंदर मोठाल्या खड्यांचा नेकलेस आणि डोक्यावर टियारा घातलेली सुंदर केसांची, सुंदर राणी समोर आले. राजाने अतिशय आवेशपूर्ण छोटेखानी भाषण ठोकलं. मग सगळे बहुधा महाराजांचा विजय असो असे म्हणाले आणि ती नाटिका संपली.

मग आम्ही पुन्हा त्या निमुळत्या गल्ल्या फिरून बघितलय. सगळीकडे जरा मोकळी जागा असेल तिथे कॅफे आहेत. बाकी मग दोन-तीन मजली इमारती आहेत त्यात काही लोक इथे राहत असलेले दिसतात. काहींमध्ये हॉटेल्स आहेत. दोन्ही बिल्डिंगच्यामध्ये दोऱ्या लावून कपडे वाळत घातलेले. दारात कुंड्या असं दृश्य दिसतं. त्यांचं हे ओल्ड टाऊन. पॅलेसच्या बाहेर नवं शहर. तिथून पुढे आलो तर समोरच मासळी बाजार होता एका शेडखाली पण आता संपलेला, पण एखाद दुसरी मासेवाली आणि गिऱ्हाईक होती. तिथं टेबल मांडलेली आता रिकामी झालेली.

तिकडेच काहीबाही खाऊन घेतला आम्ही आणि तिथून पुढे समुद्रकिनारी किल्ल्याच्या मागच्या भिंतीला लागून खूप सारी रेस्टॉरंट, कॅफे, बियर बार लागलेली. इथून तिथून लांबवर छान पांढऱ्या तंबूसारख्या शेड्सच्या खाली टेबल खुर्च्या मांडलेल्या. सगळीकडे लोकांची गर्दी होतीच. प्रोमोनेडवर सगळीकडे पामची झाडं आणि त्या मध्ये खाली फुलांची सुन्दर रोपं, बसायला ठेवलेले बेंचेस. खूप छान हवा सुटलेली. झाडांची सावली छान थंडावत होती. तिथेच एका स्टॉलवर आम्ही आईस्क्रिम घेतलं. ती मुलगीही अतिशय सुंदर डोळ्यांची बाहुलीच होती. हे लोक फारच सुंदर असल्याचं सारखं जाणवत होतं.

समुद्रात सगळीकडे छोट्या बोटी लावून ठेवलेल्या. दूरवर मोठ्या बोटी याटस, टुरिस्ट बोटी दिसत होत्या. तिथे जरा वेळ रेंगाळून मग आम्ही भाजीबाजारात आलो. लालचुटुक चेरी आणि बरीच फळे, फुले यांनी बाजार भरलेला होता. भाजीबाजार आता बंद होण्याच्या मार्गावर होता. अजून अर्धा पाऊण तास असावा. मी आधी त्या चेरी घेतल्या. इथं आल्यापासून त्या मला भुलवत होत्या. मग कांदे बटाटे असं काहीबाही घ्यायला गेले. दोन-तीन कांदे तेवढेच बटाटे त्याचे तिने चक्क दहा कुना म्हणजे चक्क १०० रुपये घेतले. मी परदेशी आहे म्हटल्यावर लुटायला असलेले स्थानिक इथेही काही वेगळे नाही. मी गपचुप दिले त्या बाजारात बरण्यात भरून ऑलिव्स पण ठेवलेले होते.

आम्ही तिथून निघालो आणि टॅक्सी करून घरी आलो. आज मस्त कांदा बटाट्याचा रस्सा केला. सुपर मार्केट मधून टमाटे आणलेले होतेच. आज संध्याकाळी आम्ही बीचवर जाणार होतो. त्यामुळे चहा पिऊन साडेपाचच्या सुमारास निघालो. ऊन चांगलंच कडक होत.पाच दहा मिनिटात समुद्रावर आलो. जाताना परत तो काल पाहिलेला नाला लागला. काही बदकं त्यात डुंबत होती. पुढे तो जिथं सुमुद्राला मिळतो तिथे छोटासा पूल होता. तिथं एक बदकिण आपल्या पिलांसह राहत होती. ती छोटी छोटी बदकाची पिल्लं मोठी गोड दिसत होती. एकमेकाला बिलगून बसलेली १० -१५ पिल्लं पाहताना आता मजा येत होती. काही लहान मुलेही ते पाहून चेकाळत होती. खूप लोक समुद्र स्नान घेत बसलेले होते. काही त्या दगडावर टॉवेल टाकून पुस्तक वाचत, तर काही दूर झाडाखाली बसलेले.

आम्ही स्विमिंग सूट घालून पाण्यात उतरलो. पाणी थंड होतं, त्या लोकांना जरी ते नॉर्मल वाटत असलं, तरी आमच्यासाठी थंडच होतं. मी वन पीस स्विमिन्ग सूट घातलेला बाकीच्या बायका पोरी सगळ्या छान टू पीस घालून इकडे तिकडे फिरत होत्या. काही समुद्रात पोहत होत्या. काही किनाऱ्यावर पडलेल्या. इथे टू पीस बिकिनी घालणंच त्यांना अपेक्षित असतं, वन पीस म्हणजे बहुदा अगदीच काकूबाई असावं. पण आपल्याला ती सवय नसल्यामुळे जमत नाही असो. आम्ही पाण्यात डुंबत होतो. समुद्र छान शांत आहे. स्वच्छ पाणी पण खाली दगड-गोटे मात्र टोचतात. किनाऱ्यावरही पायाला टोचत होतंच. त्यामुळे एका दगडावर बसून राहिले मी, नवरा थोडं पाहून आला. पोहायला न येणं मात्र प्रकर्षाने जाणवलं. दुसरं आम्ही किनार्‍यावरच बसायचं कारण अर्थातच आमचं सामान होतं. भीती वाटत होती गेले तर काय. पण इथे बाकीचे लोक सामान ठेवून आरामात फिरत होते.

आता आमच्या बाजूला एक माणूस त्याच्या दोन छोट्या मुलांना घेऊन पोहायला आला. एक दीड-दोन वर्षांचं होतं, दुसरं साधारण ४-५ वर्षाचं. माझ्या बाजूलाच ते पाण्यात उतरले. मोठा मुलगा पाण्यात खेळत होता. मग हा माणूस लहान मुलाला कडेवर घेऊन त्याचे पाय पाण्यात बुडवत होता. ते ऊई करून ओरडत होतं, थंड लागत होता त्याला. सगळे हसत खेळत खेळत मजा करत होते. त्याला अजून थोडं उडवत होते. त्यांचा बराच वेळ खेळ चाललेला. आजूबाजूचे लोकही ते पाहून हसत होते. थोड्या वेळाने मग त्याला पूर्ण पाण्यात बुडवलं त्यांनी मग ते छान चेकाळून पाण्याची मजा घेऊ लागलं. हात पाय हलविण्याचा प्रयत्न करत होत. असा त्यांचा खेळ बराच वेळ चालला होता. आता आम्हीही निघालो. किनाऱ्यावर जागोजागी क्युब्स लावले आहेत, त्यामुळे त्यात छान शॉवर घेऊन कपडे बदलून निघालो. वाटेत येताना ब्रेड घेतला. उद्या आम्हाला सकाळी लवकर निघायचं होतं. त्यामुळे आज घरी गेल्यावर निवांतच बसायचे ठरवलं. संध्याकाळी अनाचा म्हणजे आमच्या ओनरचा भाऊ कुत्र्याला घेऊन खेळायला आला. अतिशय देखणं कुत्रं होत. हा बॉल टाकायचा आणि ते कुत्र घेऊन यायचं. असा बराच वेळ त्यांचा खेळ चाललेला. ...

क्रमशः

डुब्रॉवनिक

 सकाळी नेहमी प्रमाणे लवकरच पहाटे जाग आली, पाच वाजलेले. ऊठून आवरायचं होतंच.नाश्ता पण करून बरोबर घ्यायचा होता. कारण बोटीवरती काय खायला मिळते माहित नाही, त्यामुळे मग फ्रेंच टोस्ट करून घेतले. सोबत नेहमीप्रमाणे छत्री, पाणी असा जामानिमा होताच. सकाळी साडेसहाची टॅक्सी बोलावली. लवकरच पोर्टवर पोहोचायचं ठरवलेलं इकडे तिकडे थोडं फिरता येईल म्हणून. तिथे बोट लागलेली होती पण दरवाजे बंद होते. दोन-चार लोक बॅगा घेऊन उभे होते.

आम्ही तिकडेच थोडं फिरत बसलो. एका वेगळ्या अँगलनं सगळं स्प्लिट असं समोर दिसत होतं. हिरव्यागार मारियाना टेकडीच्या या पार्श्वभूमीवर लाल छपरांची पिवळट दगडी घरं , समोरचा सुंदर प्रोमेनाड, पामची झाडं आणि पाण्यात तरंगणाऱ्या छोट्या पांढऱ्या बोटी असं सुन्दर दृश्य... जसं एखाद्या चित्रकारानं कल्पकतेने चित्र रंगवावं तसं. नजरेसमोर 180 डिग्री मध्ये सगळं शहर दिसत होतं. एक दोन माणसं तिथंच माश्याला गळ लावून बसलेली. बाजूच्या बादलीत काही मासे मिळालेले दिसत होते त्यांना. छान सकाळी सकाळी मासेमारीचा कार्यक्रम चालू होता. तसं सारं जीवनच सुशेगात आहे म्हणा इथलं. कारण चांगले रस्ते, स्वच्छ पाणी, सुरळीत वाहतूक, उत्कृष्ट शिक्षण आणि सार्वजनिक वाहतूक अशा मूलभूत गरजांसाठी रोजचा झगडा नाही. सरकार त्या साऱ्या गोष्टींची काळजी घेत. त्यामुळे लोकांचे जीवन सुसह्य आहे. आपल्यासारखं बारीकसारीक गोष्टींचा झगडा नाही. मला प्रश्न पडला मग यांचे पुढारी निवडणुकीत यांना काय आश्वासने देत असतील? बिजली,सडक,पानी तर मिळालाय. खरतर या साध्या मूलभूत सुविधा देणं हे कुठल्याही शासनाचं आद्यकर्तव्य पण विकसनशील देशात यासाठी किती झगडा असतो, भ्रष्टाचार असतो. त्यामुळे जीवन खडतर होतं. असो.बोटीत प्रवेश सुरू झाला. आता बरेच लोक आले होते. सगळ्यांनी रांग लावली. मोठ-मोठ्या बॅगा घेऊन लोक येत होते. दुब्रॉवनिक हे ऐतिहासिक शहर आणि लोकप्रिय पर्यटन केंद्र आहे त्यामुळं हि गर्दी.!!!

सीट नम्बर नसल्यामुळं कुठेही बसता येत होत. आम्ही खिडकी जवळची सीट पकडून बसलो. आमच्या शेजारी काही टीनेजर मुल बसली, चांगली सहा - साडे सहा फूट उंचीची 13 -14 वर्षांची मुलं बहुदा कुठेतरी मॅच खेळायला चाललेली दिसत होती. बोट साधारण अडीचशे तीनशे सीट्सची असावी. बघता बघता भरली. दरवाज्याच्या समोरच्या जागेतली लगेजची जागा पूर्ण भरली.दरवाज्यातील रिकाम्या जागेत,सीट आणि मागच्या जागेत सगळीकडे बॅगा ठेवलेल्या. एकदाची बोट सुटली.
समोर हिरवागार डोंगर, मध्ये निळेशार समुद्र आणि मधूनच एखादी छोटीशी पांढरी याट इकडून तिकडे सुळकन जाते, असं दृश्य समोर दिसायला लागल. थोड्याच वेळात दूरवर कुठलंतरी बेट दिसल. लाल छपरांची पिवळसर पांढरी घरं अधून-मधून झाडीत दिसत होती. त्या बेटाच्या धक्याजवळ बोट आली अनाउंसमेंट होत होती की आपण ब्रांच बेटाच्या बोल बंदरावर आलो आहोत.बोट धक्क्याला लागली. सुंदर रेखीव पामच्या झाडांनी सजलेला तसाच प्रोमोनाड, तिथे लोक मस्त कॉफी वा बियर पीत बसलेले होते. आमच्या बोटीतील काही लोक उतरले आणि काही चढले. सुंदर निळाशार समुद्र ,अतिशय स्वच्छ पाणी फार सुंदर दिसत होतं . आता पुन्हा निघालो. चुनखडीच्या दगडांमुळे पाण्याला सुंदर असा मोरपंखी रंग आलेला. बोटीच्या फेसाळणाऱ्या पाण्याने त्याच्यावर फिकट रंगाची नक्षी बनवली. ते दृश्य डोळ्यात पूर्ण भरून घेतलं. अर्थात असा अनुभव प्रत्येक वेळी बोट बंदराला लागून निघाली की येत होता.

चिंचोळ्या जागेतून बोट जात होती. दोन्ही बाजूला गर्द हिरवे डोंगर आणि त्यावर अधेमध्ये असणारी कौलारू घरांची गावं. पुढे बऱ्याच बेटांवर बोट थांबली. त्यांची फेरीबोट असल्यामुळे प्रत्येक बेटावर पॅसेंजर चढ उतार करत होते. पुढे मेन आयलँडवरचं मकारस्का, व्हार बेटावरच्या व्हार, कोरचुला बेट, मिलजेट बेटावरचं सोब्रा, अशी वेगवेगळी बेटं लागली. दगडांची गर्द झाडीनं नटलेली बंदर. कोरचुलाला किल्ला दिसत होता. मिलजेत ला त्यांचं नॅशनल पार्क आहे आणि व्हारला लोकं स्नॉर्कलिंग साठी जातात, पाण्याखालचं विश्व पाहायला. अर्थात ते सारंच करणं शक्य नसतं हेही तितकच खरं. आमच्याबरोबरची मुलेही मध्ये कुठल्यातरी बेटावर उतरली. होती.

माझं लक्ष आता घड्याळाकडे लागलेलं. कधी पोहोचते असे झालेलं . सिटा भरण्याच्या करण्याच्या नादात अंमळ उशीरच झालेला. बाराला पोचणारी बोट एक वाजता पोहोचली. आम्ही पटापट उतरलो व समोरच्याच रेस्टॉरंटमध्ये चिकन रोल आणि पास्ता असं काही बाही खाल्लं. आणि टॅक्सी बुक केली. तिथे आम्हाला त्यांची वॉल आणि ओल्ड टाउन पाहायचा होता. टॅक्सी घेऊन आमची टॅक्सीवाली आली. ती पण खूप सुंदर होती. ती म्हणाली," वॉलच्या आतच ओल्ड टाउन आहे." चला म्हणजे दोन ठिकाणी जायचं नव्हतं तर! तसा थोडाच होता आमच्याकडे चार वाजता बोट पुन्हा निघणार होती. त्यामुळे साडे तीन पर्यंत परत जायचं होतं." ती गप्पामारत होती. "फक्त सिझन मध्येच मी इथे असते. बाकीचे सहा महिने झाग्रेबला राहते. तिकडेही मी हीच टॅक्सी चालवते." आम्ही तिला म्हणालो की,"तुला भारत माहिती आहे का?" तर हो म्हणाली. " मग कधी बघायचा नाही का तुला?" " नाही त्याला खूप पैसे लागतात." असं हसत हसत हाताने पैशाची खूण करत म्हणाली. दहा मिनिटात वर टेकडीवर येऊन पोहोचलो. आम्हाला तिकडे सोडून ती निघून गेली.

. इथे फुल जत्रा भरली. हे त्यांचे सर्वात प्रसिद्ध पर्यटन स्थळ, जागतिक वारसाहक्क सन्मान आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे गेम ऑफ थ्रोन्सचं बरचसं शूटिंग इथे झाले आहे. त्यामुळे ते पाहायला येणाऱ्यांची संख्याही मोठी आहे. अर्थातच भारतातही त्यामुळेच ते प्रसिद्ध आहे. त्यामुळेच भारतीयही बऱ्यापैकी दिसत होते.

दुब्रॉवनिक हे एड्रियाटिक समुद्रातलं सर्वात सुंदर आणि अतिशय रोमँटिक शहर आहे. 1990 च्या युद्धात पूर्णपणे बेचिराख झालेल्या या शहराचं पुनर्निर्माण करून अतिशय सुंदर रीतीने जतन केले आहे. इथलं सर्वात मोठ आकर्षण ते हेच ओल्ड टाऊन जिथे आम्ही आता होतो. त्याच्या भोवतालची तटबंदी म्हणजेच थोडक्यात किल्लाच. आम्ही पश्चिमेच्या भव्य प्रवेशद्वारातून आत प्रवेश केला. हे प्रवेशद्वार १५३७ साली बांधलेला आहे. आत प्रवेश केल्यावर लगेचच समोर पोलीगोनस ओनोफ्रीओ फाउंटन लागत. हे भव्य कारंजं 1938 आली पाणीपुरवठ्यासाठी बांधलं. इथून जवळजवळ बारा किलोमीटर लांब असलेल्या विहिरीतून पाणीपुरवठा केला जाई. अतिशय सुंदर असं बहुकोनी कारंज आहे. याच्या भिंतीवर सुंदर शिल्प कोरलेली आहेत.हा स्ट्रटून स्ट्रीट आहे. म्हणजे मुख्य रस्ता. पाईल आणि क्लोसे या दोन मुख्य दरवाजांना जोडणारा, साधारण 292 मीटर लांब असलेला हा रस्ता करमणूक ,व्यावसायिक आणि धार्मिक अशा सर्व घडामोडींचा मुख्य केंद्र आहे. दोन्ही बाजूंना तीन चार मजली चुनखडीच्या दगडाच्या इमारती असलेल्या, त्यांच्या हिरव्या खिडक्या आणि चिंचोळ्या गल्ल्या. त्याच्या दोन्ही बाजूला इमारतीमध्ये लोक राहतात. दोन्ही बाजूला मधोमध लटकणाऱ्या कपड्याच्या दोऱ्या आणि त्यावर घातलेले कपडे. गॅलरी अथवा खाली पायऱ्यांवर, दरवाज्याशी फुलझाडांच्या कुंड्या असं सारे शहर नांदतं असल्याच्या खुणा दिसतात.

पुढे डाव्या बाजूला असलेला रेक्टर्स पॅलेस पंधराव्या शतकात इथंल्या गव्हर्नर साठी बांधलेला आहे. या पॅलेसमध्ये त्याच ऑफिस, न्यायालय आणि इतर प्रशासकीय खोल्याही होत्या.समोरच क्लॉक टॉवर आहे त्यालाच बेल टॉवरही म्हणतात. पंधराव्या शतकात बांधलेला हा टॉवर शहराचा लँडमार्क आहे. त्यात पूर्वी दोन लाकडाचे पुतळे घंटी वाजवायला असायचे ते नंतर ब्रॉन्झचे केले गेले. त्यांना इथल्या लोकांनी मारू आणि बारो अशी नावे दिली आहेत.

इथे असलेल्या सुंदर सेंट पॅलेस चर्च. व्हेनेशिअन मास्टर मरिनो ग्रोपोलीने सतराशे सहा मध्ये बांधलय आणि दुसरं कॅथीड्रल ऑफ अझमशन १६६७ च्या भूकंपानंतर बांधल आहे. कॅथीड्रलमध्ये खूप सारी उंची पेंटिंग्ज आणि खजिना पण आहे. टॉवरच्या बाजूला असलेला स्पोन्झा पॅलेस गॉथिक आणि रेनेसाँ स्टाइलचा आहे, जो सोळाव्या शतकात बांधलाय. पूर्वेला प्लॉसी गेट आहे जे चौदाव्या शतकाच्या शेवटी बांधलं आहे. हे गेट दोन भागात आहे आणि मध्ये छानसा दगडी पूल आहे. दक्षिणेला सेंट इग्नेशियस चर्च आहे. जे इग्नाझीनो पोझो ने १६९९-१७२५ च्या दरम्यान बांधले आहे. कारंज्याच्या मागेच चौथ्या शतकातील क्लाईस्टर फार्मसी आहे.सारं काही भराभर पाहत होतो. सगळ्या गल्ल्याबोळात रेस्टॉरन्ट आणि बारची नुसती रेलचेल होती. काही सुवेनर्सची दुकानं आणि मुख्य म्हणजे कॅंडीजची दुकाने. मोठ्या लाकडी ड्रम मध्ये वेगवेगळ्या आकाराच्या, चवीच्या कॅंडीज भरून ठेवलेल्या. क्रोएशिअन कॅंडीज प्रसिद्ध असतात म्हणे.

आम्हाला अजून एक मराठी कुटुंब इथं भेटलं. नवरा-बायको आणि त्यांची मुलगी. पॅरिस स्विझर्लंड वैगेरे करून इथे आलेले. या सुंदर अशा अनोख्या शहराचं सर्वांनाच आकर्षण आहे. का नसणार कारण या शहराभोवतीची दगडी तटबंदी त्याच्या बाजूचा लांब पसरलेला वॉकवे, किल्ल्याचे दरवाजे, तोफा किल्ल्याच्या बाहेरचा निळाशार समुद्र मागची हिरवीगार टेकडी आणि किल्ल्याच्या आत असलेले सुंदर शहर. खाली दगडी फरशी आजूबाजूला गल्ल्या, त्यात टुमदार दोन तीन मजली इमारती.रस्त्याच्या टोकाला उभारल की दोन्ही बाजूला घरं त्याच्या सलग छोट्या खिडक्या सारं दृश्य पण मनात आणि कॅमेर्‍यात साठवत राहतो. तर असं हे ऐतिहासिक किल्ल्यात अद्ययावत शहर बसलेले असणं हेच मुळी खूप रुमानी आहे, परीकथेतल्यासारखं!! त्यामुळेच तर डुब्रोनिकने अद्रियाटिक समुद्रावरचं सर्वात सुंदर आणि रोमँटिक हा किताब पटकावला आहे.

आम्ही समुद्राकडून गेटमधून बाहेर येउन पाहीले. तिथेही सगळीकडे लोकांचे खा खा चालूच!! समुद्रात छोट्या-छोट्या पांढऱ्या बोटी इकडे तिकडे फिरत करत होत्या. लहानपणी दिवा लावून बोटी फिरवायचो त्याची आठवण झाली. किल्ल्याची भिंत दोन किलोमीटर लांब आहे म्हणे. फिरायला चांगलं 150 कुना म्हणजे प्रत्येकी पंधराशे रुपये तिकीट होतं. तिथे जायलाच हवं होतं पण आमच्याकडे एवढा वेळ नव्हता. तास-दीड तास वॉक करणं शक्यच नव्हतं. त्यामुळे परतण्याचा निर्णय घेतला. साडेतीन वाजले होते. आम्हाला पोर्ट वर चारच्या आधीच पोचायचं होत. खरंतर अशी घाईघाई ची ट्रिप ठरवून या शहरावर आम्ही अन्यायच केला होता आणि त्याची किंमत म्हणजे ते पूर्ण निवांत बघणं झालं नाही. अर्थात जे बघितलं तेही खूप सुंदर आणि आनंद देणारं होतं. अतिशय सुंदर असं पुर्ननिर्माण त्यांनी केल्यामुळे जगभरातल्या पर्यटकांचे आकर्षण ठरलेल आणि गेम ऑफ थ्रोन्स या जगद्विख्यात मालिकेचं बरचसं शूटिंग झालेलं गाव पाहण्याचं समाधान नक्कीच होतं.

आम्ही पुन्हा टॅक्सी बोलावली. ती येईपर्यंत आईस्क्रीम खाऊन घेतल. टॅक्सी घेऊन वीस-बावीस वर्षांचा तरुण मुलगा आला. तो कॉलेजात शिकत होता. आता सुट्टी असल्यामुळे टॅक्सी चालवत होता. तो गिटारिस्ट ही असल्यानं संध्याकाळी त्यांचा ग्रुप कुठल्याशा हॉटेलात वगैरे प्रोग्रॅम करतात म्हणाला. इथे कोणतेही काम करायला कमीपणा वाटत नाही त्यांना, त्याला कारण एका विशिष्ट लेव्हलवर मिनिमम वेजेस असल्याने चांगली कमाई होतेच. त्यामुळं मुलं सर्रास अशी छोटी मोठी कामं करून स्वतःची पॉकेट मनी मिळवतात.

"कोणतं संगीत वाजवतोस?"

"इंग्लिश पॉप "

"जस्टिन बीबर आवडतो का तुला?"

"जस्टिन बीबर नाही आवडत त्याची स्टाईल फार बेकार आहे." आम्हाला गंमत वाटली.

"दुब्रॉवनिकची लोकसंख्या 40000 आहे आणि इथं वर्षाला साधारण दहा लाख पर्यटक येतात." तो म्हणाला,"

जर चुकून काही झालं आणि मंदी आली तर इथलं अर्थकारण पूर्ण कोसळणार." तो सांगत होता. त्याला अर्थकारणाचं गणित बरोबर माहीत असणारच कारण तो अर्थशास्त्रच शिकत होता. इथे मुलं सहसा इकॉनामिक्स किंवा लॉ च शिकतात. आपल्याकडे मेडिकल इंजिनीरिंग करतात तसेच आहे. बहुदा त्यात चांगले पैसे मिळत असावेत. पाच मिनिटात आम्ही पोर्टवर आलो. तसा अवकाश होता अजून. त्यामुळे थोडा इकडे तिकडे फिरुन मग आम्ही रांगेत उभे राहिलो. सकाळचे काही चेहरे पुन्हा परतीला दिसत होते, आमच्या सारखेच. प्रवेश सुरु झाला आम्ही रांगेत बरेच पुढे होतो, त्यामुळे आम्हाला आताही सकाळच्याच सीट मिळाल्या. त्यामुळे आता उलट्या बाजूचा प्रदेश दिसणार होता. बोट निघाली समोर डोंगरावर नागमोडी रस्ता दिसत होता. त्याच्यावर जाणाऱ्या छोट्या छोट्या ट्रक, गाड्या आमच्या बरोबरीने जात आहेत असा भास होत होता. दुब्रॉवनिक हे क्रोएशियाच्या अगदी दक्षिण टोकाला आहे आणि संपूर्ण सागरी किनारा याच्या अखत्यारित येतो.

पण मध्ये थोड्या भागावर बॉस्निया आणि ह्रझगोवेनिया या देशाचा भाग येतो. तसेच जमीनीवरून जाताना त्या देशाच्या सीमेत प्रवेश करून मग दुब्रॉवनिकला जावं लागतं. हे टाळण्यासाठी आणि अर्थातच जमिनीवरून वेळही जास्त लागतो म्हणून आम्ही बोटीचा प्रवास निवडला. हे एक कारण होतंच पण बोटीच्या प्रवासाचीही अशी गंमत आहे. क्रोएशिया हा 1000 बेटांचा देश आहे. पण साधारण शंभर बेटांवरच मनुष्यवस्ती आहे. त्यामुळे इतक्या सुंदर समुद्रवर पर्यटन हा मुख्य उद्देश आहेत. त्यामुळे ती सारी गावं खूप सुंदर रीतीने बांधली आहेत आणि जतन केली आहेत, दुरून पाहताना ही फार सुंदर दिसतात. त्यांचे अजून एक वैशिष्ट्य म्हणजे घरांना सहसा दुसरा रंग दिसला नाही. दगडाची लाल कौलारू घरे आणि तशाच त्या चौकोनी छोट्या, सारख्या दिसणाऱ्या खिडक्या, त्यामुळे सार्‍या गावांना एक सुंदरसं टुमदार रुपडं मिळतं. तशाच त्या दगडी फरशीच्या चिंचोळ्या गल्ल्या, पायऱ्या आणि किनार्यावरचा पामच्या झाडांनी सजलेला प्रोमेनाड! कोकणामध्ये कौलारू घरांची माडांची गाव पाहतो, तसंच काहीसं. त्यामुळे बोटीने प्रवास करताना आम्हाला ही सारी सुंदर बेटं आणि समुद्रहि पाहता आला.

डोंगरावर उतरती शेती दिसत होती. शेतीचा उतार मात्र अचंबित करणारा होता. इतक्या तिरक्या जमिनीवर कसे काय शेती करत असतील? असा प्रश्न साहजिकच पडला. येताना परत सकाळच्या बंदरांवर प्यासिंजर चढ उताराचं काम चालू होतं. सकाळी उतरलेले बरेच चेहरे आता पुन्हा परतीच्या प्रवासात चढताना दिसत होते. सकाळची ती मुलं आता पुन्हा बोटीत चढली. थकलेली दिसत होती त्यामुळे सकाळचा चिवचिवाट आता नव्हता. निमूटपणे बरीचशी झोपी गेली. सूर्य आता अस्ताला गेला होता. दूरवर बेटांवरचे दिवे आता लुक लुकू लागले. मोठठं मोहक होतं ते दृश्य. थोड्याच वेळात साधारण साडेनऊच्या सुमारास स्प्लिट आलं. बराच उशीर झाला होता. आम्ही पार थकून गेलो होतो. आता बाहेर येऊन आम्ही टॅक्सी बुक केली. ती माझ्या नवऱ्याने त्याच्या इंडियाच्या फोनवरून केली. त्यामुळे दहा मिनिटातच तो बरोबर आमच्या पाशी येऊन आला आणि म्हणाला मी तुझा फोटो पाहिला व्हाट्सअप वर त्यामुळे पटकन ओळखलं तुला, ही माध्यमक्रांती! आम्ही घरी येऊन थोडं जेवण केलं आणि झोपून गेलो. उद्या स्प्लिटमध्येच फिरणार होतो त्यामुळं घाई नव्हती.

क्रमशः

अना ..... अर्थात क्रोएशियन समाज

सकाळी उठून समुद्रावर फिरायला गेलो. तिकडे तुरळक लोक जॉगिंगला आलेले. बरेचसे लोक कुत्र्यांना फिरवायला घेऊन आलेले. कुत्र्यांना फिरवणारे सर्रास सगळीकडे दिसतात. एकूणच युरोपात कुत्री, मांजर पाळण्याचे प्रमाण खूप जास्त आहे. त्यांची कुत्री पण शिस्तीची असतात. उगाच कुणाच्या अंगावर धावून जात नाहीत आणि उगाच भुंकत हि नाहीत. कितीतरी कुत्री मोकळीच निवांत चाललेली. मागून त्यांचे मालक येत होते. नेहमीचे लोकं आणि त्यांची कुत्रीही गप्पा मारताना दिसत होते. रस्त्यावर कुठेही कुत्र्याची घाण दिसत नाही. जबर दंड असतो त्यासाठी. आपल्याकडे सकाळी कुत्र्यांचे मालक रस्त्यावर कुठेही कुत्री घेऊन फिरत असतात आणि ती कुत्री घाण करताना निवांत पाहत असतात. किळसवाणा प्रकार आहे हा. उच्चशिक्षित लोकांनाही त्याबद्दल काही वाटत नाही, हे अनाकलनीय आहे.

समुद्रात पोहायला आलेले लोक होते. एक रशियन जोडपं सूर्यनमस्कार घालत होतं. इथं दोन महिन्यांपासून राहते आहे म्हणाली ती बाई. इथल्या समुद्रकिनाऱ्यावरचं तापमान बऱ्यापैकी उबदार आहे बाकीच्या बऱ्याचशा युरोपच्या मानाने ,त्यामुळे युरोपातले पर्यटकांची इथे बरीच गर्दी असतेच. समुद्रस्नानासाठी त्यांची पांढरीच. त्यांचा गोरा रंग त्याना आवडत नाही आणि आपल्याला आपली काळी त्वचा गोरी करायची असते. म्हणजे काय तर जे नाही तेच हवं असण्याचा सार्वत्रिक मानवी स्वभाव, असो. त्यामुळे इथे युरोपियन लोक तर येतातच. पण रशियाचे जास्त येतात, कारण एक तर त्यांच्याकडे आठ महिने मरणाची थंडी असते. जेमतेम तीन-चार महिने समर असतो. त्यांच्यासाठी तर क्रोएशिया हा स्वर्गच. तसेच पूर्वीच्या साम्यवादी राजवटीमुळे पण त्यांच्यात जवळीक असावी बहुधा.

इथे युरोपभर काही गोष्टी सार्वत्रिक आढळतात. त्या म्हणजे कुत्री फिरवणारी,पाळणारी माणसं. सिगरेट आणि बिअर वा कॉफी पिणारी लोक. सांस्कृतिक दृष्ट यांच्यात बरेच साम्य असते
.

दीड-दोन तासाने निघालो. अंडी,ब्रेड घ्यायचं होतं. त्यामुळे घरासमोरच्या बेकरीत गेलो. तिकडे फक्त ब्रेड आणि बेकरी आयटम्स होते. मग तिकडे ब्रेड आणि स्टरुकली (stuakli )घेतला. हा पदार्थ मैद्यापासून बनवतात त्यात अंडी, पनीर इ घालून स्टफीन्ग घालून रोल करून बेक करतात. हे साधारण आपल्या कडच्या पॅटिस सारखा प्रकार. भरपूर कॅलोरी असलेला हा पदार्थ खाताना जपूनच खावा असं वाटतं !!!आणि बाजूच्या फळ व भाजीबाजारात गेलो. तसा संपायला आलेला बाजार. बाजारात विविध भाज्या फळे टेबलवर लावून भाजीवाल्या आणि वाले बसलेले. अंडी मात्र एकाच म्हातारीकडे होती. तिला मी काय बोलतोय ते कळेना. मग एक तरुण भाजीवाली आमच्या मदतीला आली. तीने मग किती अंडी हवीत ती दिली. सहा अंड्याचे चांगले दहा कुना घेतले म्हातारीने. म्हणजे चक्क शंभर रुपये. तरी कुरकुरत होती कमी पैसे मिळाले म्हणून!! म्हाताऱ्याही सगळीकडे सारख्याच. एकूण काय मुनुष्य स्वभाव सगळीकडे सारखाच.

घरी आलो नाष्टा करून कपडे धुतले. चांगले कडकडीत ऊन पडलेल. त्यामुळे बाहेर स्टँडवर कपडे वाळत घातले. कारण उद्या आम्हाला पुन्हा झाग्रेबला जायचं होतं. तिथून परवा व्हिएना त्यामुळे आजच कपडे धुऊन वाळवून घेणं गरजेचं होत. इथे एकच सँडबीच आहे तोच पाहायला जाणार होतो कारण बाकी सगळीकडे दगड-गोटे आहेत. आम्ही टॅक्सी करूनच आलो. बीचवर जत्रा फुललेली. खूप लोक समुद्रात मुलाबाळांसह पोहण्याचा, पाण्यात खेळण्याचा आनंद घेत होते. अगदी छोट्या कपड्यातल्या क्रोएशियन, युरोपियन सुंदऱ्या आजूबाजूला फिरत होत्या. मी जिथे बसले होते तिकडे एक टीनेजर जोडपं पुस्तक वाचत पडलेलं. दोघेही स्विमिंग कॉस्ट्यूममध्ये होते. टॉवेल टाकून त्यावर लोळत पडलेले. थोड्यावेळाने सामान तिथेच सोडून पाण्यात जाऊन आले. पुन्हा येऊन टॉवेलवर पडले.चोरी लुटमारीचा प्रकार इथं होत नसावा. कारण आमच्या इतक्या दिवसाच्या वास्तव्यात आम्हाला कुठेही पोलीस दिसलाच नाही.

दोन तरुणी त्यांच्या छोट्या मुलांना वाळूत खेळायला घेऊन आलेल्या. एवढ्या दोन-तीन मुलांच्या आया पण कशा चवळीच्या शेंगेसारख्या, पोट सपाट. बार्बी डॉलच जणू. अतिशय सुन्दर होत्या. तेच कपडे घालून आरामात इकडे तिकडे फिरत होत्या. लोक फोटो काढत होते पण त्या लोकांना त्याचं काही वाटत नाही. संस्कृती किती वेगळी आणि मोकळीढाकळी आहे. नाहीतर आपल्याकडे जरा वेगळे कपडे घातले तरी घाण नजरेने पाहतात. इथे लोक येणाऱ्या जाणाऱ्यांकडे पाहतात, पण नॉर्मल. भारतीय मात्र कधी बाई न पाहिल्या सारखं पाहत असतात. ते खूप लाजिरवाणे वाटतं. असं वागून आपल्या महान देशाची इज्जत आपण घालवतो याचं भानही त्यांना नसतं. त्यामुळेच थायलँडसारख्या देशात भारतीय फारच बदनाम आहेत. बायका अशा तोकडे कपडे घातलेल्या पहिल्या की यांना वाटतं सगळ्या बॅड कॅरेक्टरच्या आहेत असो. आम्ही तिथून निघालो. समोर एका बसमधून काही शाळकरी मुलं रांगा लावून उतरले. बहुदा त्यांची ट्रिप होती त्यांची.

आम्ही आता पुन्हा टॅक्सी मागवली. टॅक्सीवाला म्हणाला," मीच तुम्हाला काल पण रात्री ड्रॉप केलेले."

"अरे घरी नाही गेलास का?"

" नाही बॅक टू बॅक ड्युटी घेतली,आता जाईन घरी." म्हणाला.

त्यानेच कोणत्या तरी मॉलमध्ये सोडलं आम्हाला. आता जेवणाची वेळ झाली. म्हणून तिकडेच पिझ्झा खाल्ला. आणि मॉलमध्ये फिरत बसलो. तसा छोटेखानीच होता मॉल. थोडीफार खरेदी केली, करन्सी एक्सचेंज करून घेतली. आता टपावरच्या काचेवर पावसाचा आवाज येत होता. चांगला अर्धापाऊण तास पाऊस पडला असावा. आम्ही खालच्या मजल्यावर आलो तिकडे इटालियन चीजचा मोठा स्टॉल लागलेला. नाना तऱ्हेची, चवीची असंख्य चीझ चे प्रकार तिथे विकायला होते. ते लोक आम्हाला आग्रह करत होते. पण काय खरेदी करणार? एक तर क्वान्टिटी मोठी असते त्यांची. आणि दुसरं म्हणजे ते कसं खायचं हेही माहीत असायला हव. वाइन सारखंच आहे ते. त्यामुळे आम्ही आपले निघालो. तिकडं बाहेर आलो तर सगळे रस्ते ओले झालेले. पुन्हा टॅक्सी बोलावली. तिची वाट पहात उभे होतो ,तर इथेही दोन-तीन बस मधून १२-१३ वर्षाची मुलं-मुली त्यांचे टीचर असे उतरले. रांगा लाऊन मॉलमध्ये गेले. हे बहुदा पिक्चरला आले असावेत.

आमची टॅक्सी आली, मर्सिडीज! इथे बहुतेक सगळ्या लक्झरी कारच्या टॅक्सी असल्यामुळे मस्त सगळ्या भारी भारी कारच्या टॅक्सी राईड झाल्या आमच्या. घरी आल्यावर पाहतो तो काय सगळे कपडे चिंब भिजलेले. अरे देवा! उद्या निघायचं म्हणून छान उन्हात वाळत घातलेले. आता काय करायचं? पावसानं आम्हाला पुन्हा चकवा दिला होता. आता पुन्हा ते कपडे ड्रायरला लावले आणि वाळत घातले. पंखा नसल्यामुळे कसे वाळणार याची चिंता होतीच.

थोड्या वेळाने आमची ओनर आली आम्हाला भेटायला. चांगली सहा फूट उंच, सोनेरी केसांची शिडशिडीत अतिशय सुंदर, करीना,कतरीना तिच्यासमोर किस झाड कि पत्ती असं वाटलं. आत्ताच इतकी छान दिसते, तर तयार झाल्यावर किती सुंदर दिसत असेल. असा विचार साहजिकच मनात आला. कुठल्यातरी बँकेत मार्केटिंगचा जॉब होता तिचा. त्यामुळे बऱ्याचदा फिरतीवर असते म्हणाली.

"कधी सुरू केलं एअर बी न बी?"

" कॉलेजात असताना माझ्याबरोबर युनिव्हर्सिटी मध्ये दुसऱ्या गावच्या मुली शिकायला होत्या. त्यांना राहायला घर हवं होतं म्हणून मग मी आधी त्या मुलींना घर भाड्याने द्यायला सुरुवात केली. पण मग मे महिन्यामध्ये परीक्षा झाल्यावर त्या घरी जायच्या आणि सप्टेंबर पर्यंत घर रिकामं राहायचं मग मी एअर बी न बी ला घर द्यायला सुरुवात केली. त्यामुळे जून ते सप्टेंबर पर्यंत टुरिस्ट ला देते आणि नंतर पुन्हा युनिव्हर्सिटी स्टुडंट्स." असा तिचा सर्व बिजनेस आहे. या वर्षी तिने घर नूतनीकरण करून घेतलेल्या नंतर आम्हीच पहिले गिराईक.

"तुझं घर खूप सुंदर आहे आणि तू खूप छान सजवला आहेस."असं आम्ही तिला सांगितलं.

खूप वेळ ती बोलत होती.,"झाग्रेबला करिअर अपॉर्च्युनिटीज जास्त आहेत कारण ते राजधानीचे शहर आहे आणि बिझनेस हब ही आहे. स्प्लिटला बेसिकली टुरिझमच जास्त आहे."

"येथेच वरच्या मजल्यावर त्याच्या काकांची फॅमिली आहे आणि मग खालच्या मजल्यावर मागच्या अपार्टमेंटमध्ये आजोबा राहतात. ते 83 वर्षांचे आहेत, पण चांगले आहेत फिट आहेत. दोन-तीन वर्षापूर्वीपर्यंत शेती करत होते. पण एकदा ते पडले आणि पायाला फ्रॅक्चर झाल. तेव्हापासून त्यांना इथं आणून ठेवलेय." ती म्हणाली,

" कामानिमित्त आणि नोकरी निमित्त सगळे घराबाहेर बाहेर पडतात. त्यामुळे त्यांच्यासाठी एक केअरटेकर बाई ठेवली आहे."

तिचा भाऊ आणि तो कुत्रा खेळत होते अंगणात, आम्ही म्हणालो," की तुझा कुत्रा खुपच देखणा आहे. तिने त्या दोघांना बोलावलं. त्याचं एरॉन आणि तिच्या भावाचं नाव स्टिपा. तिचा चुलत भाऊ पण त्या कुत्र्याशी थोडावेळ खेळून गेला. तो ही कुठेतरी नोकरी करतो म्हणाली.

आम्ही तिला म्हणालो कि आम्ही मी पुण्याहून आलोय."

तीने विचारलं,"मुंबई कुठे आहे?" आम्ही म्हटलं," कि आमच्या पासून जवळच आहे."

"कधीतरी ये इंडियाला." तशी ती हसायला लागली. "एवढ्यात प्लॅन नाहीये."

बोलता-बोलता तिला म्हटलं की "तुझ्या देशात जेवढे लोक राहतात, त्याच्यापेक्षा जास्त आमच्या शहरात राहतात. "त्यावर तिला खूपच आश्चर्य वाटलं. इतके लोक कसे राहात असतील एका शहरात? "

आम्ही म्हणालो,"तीच तर मजा आहे आमच्या देशाची. ये कधीतरी, लग्नानंतर ये हवंतर!" मग जोर जोरात हसायला लागली. "माझे आजोबा खूप खुश होतील, त्यांना माझ्या लग्नाची खूप घाई लागलीये." म्हणाली.

तेवढ्यात ते आलेच," मी तेच म्हणतो लवकर लग्न कर आणि सेटल हो."

"आमच्याकडे पण असंच आहे. आमचा पण मुलगा तुझ्याएवढाच आहे. त्याच्याही मागे त्याचे आजी आजोबा असेच लग्न कर म्हणून मागे लागतात." मग तर अजून हसायला लागली.

"लग्नानंतर एकत्र कुटुंबात राहता का स्वतंत्र?"

"दोन्हीही, जसं आवडेल, जमेल तसं."

" म्हणजे हे आमच्या सारखच आहे तर."

त्यांची ही कुटुंब पद्धती ढोबळमानाने आपल्यासारखीच वाटली कुटुंबवत्सल. तसं ते चित्र सगळीकडे दिसत होतच.आणि ते प्रकर्षाने जाणवायला कारण म्हणजे युके मध्ये आम्हाला लहान मुले क्वचितच दिसली. ती ही शाळेत जाणारी अथवा बागेत. इतरत्र फारच कमी. मुलं आणि आई-बाबा असं दृश्य पण दिसल्याचं आठवतही नाही. त्यामुळे हा फरक चटकन जाणारा वाटला. असो हे अर्थातच माझं निरीक्षण.

बराच वेळ गप्पा मारत होती.

"इथे पर्यटन हाच मुख्य व्यवसाय आहे त्यामुळे जर काही घडलं आणि पर्यटन कमी झालं तर इथली सगळी अर्थव्यवस्थाच ढासळेल." ही भिती इथे साऱ्यांनाच असलेली दिसली. साहजिकच आहे ते ज्या धंद्यांवर तुमचं पोट अवलंबून आहे त्यावर काही आच न येवो असं वाटतंच सगळ्यांना. तिच्या वडिलांचा जाहिरात बोर्ड्स आणि पाट्या बनवण्याचा धंदा आहे. तो भाऊ हि त्यांच्याच बरोबर काम करतो. आणि आई कुठेतरी नोकरी करते.

इंग्लिशही मुद्दाम शाळेपासून शिकवायला सुरवात केलीये. कारण पर्यटकांसाठी ती आलीच पाहिजे असं इथल्या सरकारचं मत. ते अर्थातच बरोबरच. काळाबरोबर चाललं तरच तुम्ही टिकू शकता.

बाकी बराच वेळ ती बोलत बसली.

नंतर आम्ही त्यांच्या सोबत फोटोही काढले. आणि मुख्य म्हणजे त्या कुत्र्यासोबत फोटो काढले. खरतर तसं कुत्र्यांचे आणि आमचं दोघांचेही फार संख्य नाही. पण ते कुत्रंच एवढं देखणं होतं, की त्याच्यासोबत फोटो काढायचा मोह आम्हाला आवरला नाही. पण त्याच्या फक्त शेजारी बसून फोटो काढता आले, कारण त्याच्या डोक्यावर हात ठेवायचा प्रयत्न केला कि ते माझ्याकडच पाहायचं, मग भीतीच वाटायची.ते सायबेरियन हुस्क जातीचं कुत्रं होत. थंड प्रदेशांत लहान मुलांना खास त्याच्या उबेत झोपवतात म्हणे, इतकं ते उब तर देतच पण मुलांची काळजी पण घेत. खरच तसा कुत्र्यासारखा माणसाला जीव लावणारा आणि त्याची सोबत करणारा, त्याची काळजी घेणारा दुसरा जीव नसेल.

अशा इकडच्या तिकडच्या बऱ्याच गप्पा मरून ती गेली. उद्या सकाळी आम्ही जाऊ त्यावेळी येईन म्हणाली. आम्हाला सकाळी आठची बस होती. त्यामुळे आम्हाला सकाळी सातलाच निघायचं होतं.

क्रोएशियाची राजधानी झाग्रेब

 

सकाळी लवकर उठल्यावर आधी कपड्यांची अवस्था पाहिली.तसे बऱ्यापैकी वाळलेले होते. एखाद-दुसरा दमट असलेला मी ड्रायर ने वाळवून घेतला. बॅगा भरल्या. घर व्यवस्थित आवरून घेतलं. भांडीकुंडी जागच्या जागी ठेवून दिली. नाश्त्याचा डबा घेतला. आम्ही बरोबर यादी सकाळी सात वाजताची टॅक्सी बोलावली. सव्वासात ला टॅक्सी आली आणि ऍना पण आली. तिला बाय करून आम्ही निघालो.,बस स्टेशनला पोहोचलो पण आमची बस अजून लागायची होती. थोड्याच वेळात ती लागली. आम्ही आपले समोरची सीट पकडून बसलो. समोरच्या मोठ्या खिडकीतून सगळे छान दिसत होतं. प्रवास कंटाळवाणा होणार नव्हता. अर्थात युरोपात ती शक्यता कमीच असते म्हणा. प्रवास अगदी रम्य असतो. एकतर रस्ते सुन्दर, कुठेही ट्रॅफिक नाही आणि बहुतेक गर्द हिरवाई दिसते.बस पूर्णपणे भरली. तरुणींचा एक घोळका पण बसमध्ये चढला. बहुतेक लोक क्रका ला उतरणार होते. इथेही खूप सुंदर धबधबे आणि तलाव आहेत. मुख्य म्हणजे उथळ आहेत. त्यामुळे तिथे पोहायची परवानगी आहे. त्यामुळे लोकांची खूप गर्दी होते तिथे.

गाडी शहरातुन फिरून रस्त्याला लागली. आम्ही आलेला रस्ता नसावा असं वाटलं. कारण काही वेळानं गाडी क्रका या गावात गेली. येताना क्रका आम्हाला लागलेलं नव्हतं. गाडी थोडी वेगळ्या रस्त्यानं जात असल्याचं लक्षात आलं. क्रकाला बर्‍यापैकी लोक उतरले. गाडी गावातून फिरत होती. सुंदर दिसत होतं गाव. तिकडे रस्यावर पांढरे पट्टे मारण्याची कामे चालू होती. बाकी घराच्या आजूबाजूला वगैरे सगळीकडे लव्हेंडरची फुलं दिसत होती. जांभळी फुलांची दोन फुटांची झुडूपवजा गवतच ठेवलाय असं वाटत होतं. तसंच द्राक्षाची शेती दिसत होती. या भागात वाईनरीज भरपूर आहेत म्हणे. त्यामुळं खूपशी द्राक्षांची दूरवर पसरलेली हिरवीगार शेतं दिसत होती. अध्येमध्ये बोगदेही लागत होते. आतूनही सुंदर बांधलेले आणि गमतीची गोष्ट म्हणजे प्रत्येक बोगद्यात ठरावीक अंतरावर दोन्ही बाजूला किती अंतर आहे ते लिहिलेलं होतं. म्हणजे इकडे बाण करून 4822 मीटर आणि त्या बाजूला 1724 असं काहीसं. हे जरा वेगळं वाटलं आणि छानही! प्रवासात अशा गोष्टीने मनोरंजन ही होतं आणि माहितीही मिळते असं वाटलं.

वाटेत एका ठिकाणी नाश्त्यासाठी बस थांबली. पण प्रचंड गर्दी होती तिथे त्यामुळे आम्ही नुसतेच चिप्स आणि कोल्डड्रिंक घेऊन बसमध्ये येऊन बसलो. ते बरच केलं आम्ही कारण एकतर ते काय बोलतात ते कळत नाही आणि आपली गाडी नेमकी कोणती तेही लक्षात ठेवणं कठीणच कारण तिकडे अजून २-४ बसेस आलेल्या. उगाच आपण उशिरा यायचो आणि आपल्यासाठी बस थांबणं हे काही फार चांगलं नव्हेच. त्यात पुन्हा परदेशात इंडियन म्हणून वावरताना हे लोक असेच असतात असं कुणी म्हटलं तर देशाची इज्जत जाते. बस अगदीच १० मिनितातच लगेच निघाली.

वाटेत दूरवर गावं दिसत होती. अधेमधे शेती, बाकी जंगलच भरपूर. रस्त्यावर बाजूला जंगलात, झाडाखाली लाकडी बेंचेस ठेवलेले, त्यावर कुणीतरी बसलेले दिसले. किती छान सोय असते हि असं मनात आलं. हे असे बेंचेस सगळ्या युरोपभर पाहायला मिळतात. मध्ये टेबल आणि दोन्ही बाजूला जोडून असलेले बेंचेस.

काही वेळाने आम्ही झाग्रेब मध्ये प्रवेश केला. काही लोक रस्त्यावरची हिरवळ कापत होते. काही झाडाझुडपांची कटिंग करत होते. सगळी व्यवस्थित निगा राखतात त्यामुळे सुंदर दिसतं. बुधवार असल्याने रस्त्यावर बऱ्यापैकी लोकांची लगबग चालू होती. थोड्याच वेळात बस स्टँडवर पोहोचली. बाहेरच असलेल्या ट्राम स्टेशनकडे आलो. तिथेच असलेल्या पेपर स्टॉल वरून तिकीट घेतले. सगळंच कसं लोकांच्या सोयीचं !!! काही मिनीटातच पुन्हा आमच्या अपार्टमेंट ला आलो. आमचा ओनर आमची वाटच पाहत बसलेला होता. त्याच्याशी थोड्या गप्पा मारल्या. उद्या आम्हाला परत जायचं होतं. त्यामुळे सकाळी तो परत येणार होता चावी घ्यायला. आम्ही गेल्यावर अमेरिकन जोडपं इथं राहायला येणार आहे म्हणाला. त्या लोकांनी आठवडाभर बुक केले असल्याने त्याला आठवडाभराची सुट्टी मिळणार होती. त्यामुळे तोही पोर्टवर सुट्टीला जाणार होता. हाही एक पैलू एयर बी न बे चा कळाला.

थोड्यावेळाने आम्ही आराम करून बाहेर पडलो. आज मुझियम ऑफ ब्रोकन रिलेशनशिप जे एक अतिशय अनोखं असं मुझियम आहे ते पाहायचं होतं. मग अपर टाऊन असं बरंच काही पाहायचं होत. अर्थात सगळं अगदी हाकेच्या अंतरावर असल्याने पटकन पोहोचणार होतो.

प्रथम इथल्या कॅथेड्रल ला पोहोचलो. नऊशे वर्षांपूर्वी बांधलेलं निओ गॉथिक स्टाईलचं आहे. संपूर्ण क्रोएशियातील हि सर्वात उंच इमारत आहे. येथे आत मेरी ऑफ अझम्पशन ची मूर्ती आहे. त्याची ओळख असलेले 354 फूट उंचीचे दोन मिनार लांबूनही सगळ्या शहरातून सहज दिसत असल्या कारणाने एक महत्त्वाची खूण आहे.आतही त्याच्या डागडुज्जीचं काम चालू आहे . कॅपिटॉल भागात असलेले हे चर्च एक रोमन कॅथलिक संस्था आहे.ही इमारत फार सुंदर आहे. प्रवेशद्वाराशी दोन्ही बाजूला उंच असे घोटीव तीन तीन खांब आहेत. त्यावर प्रेषितांच्या सुंदर अशा कोरीव मूर्ती आणि प्रवेशद्वारावरही सुंदर कलाकुसर केलेली आहे. लाकडी दरवाजातून आत प्रवेश केला. समोरच मदर मेरीची बाळयेशू सोबत अतिशय सुंदर अशी मूर्ती आहे. एका काचेच्या कॉफिन मध्ये अलोंजीए स्टेफिनॅक ची प्रतिकृती ठेवली आहे. सुंदर कलाकुसर केलेले खांब छताला असलेली शॅंडेलिअर्स, बाजुच्या रंगीत काचेची तावदन आणि पेंटींग्स त्या कॅथीड्रलंच्या सौंदर्यात भरच घालतात.काचेच्या रंगीत खिडक्या आत अतिशय गंभीर वातावरण होतं. काही भाविक प्रार्थना करत बसले होते. लहान मुलांना घेऊन एक टीचर तेथे आलेली. ती त्यांना आवाज न करता निरीक्षण करायला सांगत होती. मुलही गुपचूप सारे कुतूहलाने पाहत होती. ती त्यांना काहीतरी सांगत होती. थोडा वेळ तिथे बसून आम्ही म्युझियम ऑफ ब्रोकर रिलेशनशिप्स या जगातल्या एकमेव अशा प्रदर्शनाला भेट द्यायला गेलो.

मानवी नात्यात येणारे दुरावे कधी कधी मनाला खूपच वेदना देऊन जातात. नाती तुटतात तेव्हा जास्तच दुःख होतं. अशा तुटलेल्या नात्याशी संबधित वस्तू लोक आणून देतात आणि त्यासोबत त्यामागची घटना सांगतात. या अनोख्या म्युझिअमच्या संकल्पनेला दोन प्रेमिकांच्या तुटलेल्या नात्याने सुरुवात झाली. चित्रपट निर्माती ओलिन्का विस्तीचा आणि तिचा शिल्पकार मित्र द्राझेन गृबीसीच यांच्या चार वर्षांच्या प्रेमाचा शेवट 2003मध्ये झाला. तीन वर्षानंतर गुब्रिसीच ने व्हिस्टिका ला भेटून तिला ही संकल्पना सांगितली. तिलाही ती आवडली. अशा रीतीने या म्युझिअमचा जन्म झाला. त्यांनी त्यांच्या मित्रांना पण त्यांच्या वस्तू द्यायला सांगितलं आणि 2006 साली हे म्युझियम अस्तित्वात आलं. लोकांनाही ही कल्पना खूप आवडली आणि मग जगभरातून लोक त्यांच्या तुटलेल्या नात्याच्या गोष्टी सांगायला लागले. काय नाही तिथं? बालपणीची मैत्री तुटली म्हणून पाठवलेलं सॉफ्ट टॉय, व्यवसायिक आणि त्याचबरोबर असलेले प्रेमाचे संबंध तुटले म्हणून त्यावेळी घातलेले सँडल्स, बायको पासून विभक्त झालेल्या नवऱ्याने मुलांची आठवण म्हणून जपलेली फ्रेम. लहानपणी आईला घरातल्यांनी हाकलून दिलं तेव्हा तिची आठवण म्हणून जपून ठेवलेलं लाटणं मोठी झाल्यावर आईला घरी परत आणलं तेव्हा त्या मुलीने इथे ठेवलंय. किशोरवयात शेजारच्या मुलाने लिहिलेले प्रेमपत्र मिळालं तेव्हा खूप उशीर झालेला. त्यांनं आत्महत्या केलेली तो पर्यंत ते पत्र. नवऱ्याने कर्ज काढून खूप सुखात ठेवलं, पण कर्जाचा डोंगर उभा करून ठेवला. म्हणून उद्वेगानं दान केलेला वेडिंग गाऊन. अगदी एका चरसी असलेल्या स्त्री ने नंतर पोलीस झाल्यावर ठेवलेलं नशेचे इंजेक्शन हि आहे. एका स्त्रीने नवऱ्याने तिला लग्नांनंतर दुसऱ्या एका बाईसाठी हिला सोडले. मग हिने जिद्दीने पुढचं आयुष्य यशस्वी केलं. त्याची एक आठवण म्हणून एक फ्रेम दिलीय. एक स्त्री वयानं लहान असलेल्या मुलाच्या प्रेमात पडली. पण घरातल्याना ते शेवटपर्यंत कळलं नाही. त्याची आठवण म्हणून एक सीडी दिलीय. अशा खूप सार्‍या गोष्टी वाचायला, बघायला मिळतात. मानवी नात्यांचे असे असंख्य कांगोरे इथं उलगडतात. असंख्य उदाहरणं आपल्याला भेटतात. नात्यांची गुंतागुंत आपल्याला अंतर्मुख करते. हि संकल्पना लोकांना इतकी आवडली कि नंतर अशी म्युझियम्स जगात अनेक ठिकाणी उघडली. पण लोक खरच का देत असतील या वस्तू? स्वतःचं दुःख वाटून मोकळं झाल्यासारखं वाटत असेल का? कि मनातली खडखड उघड करत असतील? पण काही असो असं लोकांच्या कहाण्या बघून, वाचून दुसऱ्या एखाद्या अशाच पीडित जीवाला दिलासा मिळत असेल का? किंवा त्याच्याही दुःखाला कुठंतरी मोकळी वाट मिळत असेल का? असे प्रश्न मला पडले खरे. असो .

तिथून आम्ही फिरत पुढे आलो. इथं टायचं मोठठं दुकान आहे. त्याच्या बाहेर भली मोठ्ठी टाय लावून ठेवली आहे. दुकानातही बऱ्याच`मोठ्ठाल्या टाईज लावून ठेवल्यात. टाय हीच मुळी क्रोएशियाने जगाला दिलेली देणगी आहे. सर्वात मोठा टायचा रेकॉर्डही त्यांच्याच नावावर आहे.

तिथून सेंट मार्क चर्च पहायला गेलो. मोठ्या चौकात हे तेराव्या शतकात उभारलेले अतिशय वैशिष्ट्यपूर्ण असं चर्च आहे. त्याच्या छपरावर दर्शनी भागावर निळी पांढरी लाल नक्षी आहे आणि एका बाजूला लाल पार्श्‍वभूमीवर व्हाईट कासल आहे तर दुसर्‍या बाजूला स्लोव्हेनिया, क्रोएशिया आणि डाल्मेशियाचं प्रतीक आहे. हेच चित्र आपल्याला सगळीकडे क्रोएशियाचं प्रतीक म्हणून दिसतं. त्याच्याच बाजूला त्यांची पार्लमेंट आहे आणि त्याच भागात त्यांच्या अन्य प्रशासकीय इमारती ही आहेत.

जरा पुढे आलो त्या ठिकाणाहून समोरअतिशय विहंगम दृश्य दिसत होतं. सूर्य अस्ताला गेलेला आणि मस्त संधीप्रकाश सगळीकडे पसरलेला. दिवे लुकलुकू लागलेले. त्यामुळं तर त्या सगळ्या दृश्याला एक सुन्दर रोमँटिक बाज चढलेला. हे अपर टाऊन म्हणजे कॅपिटॉल आणि समोर खाली दिसतं ते लोअर टाऊन म्हणजे डोनीग्राड. समोर दूरवर पसरलेलं झाग्रेब अतिशय सुंदर दिसत होतं. इथून खाली जाण्यासाठी आणि वर येण्यासाठी फेनिक्युलर आहे. अपर आणि लोअर टाऊनला जोडणारी हि फेनिक्युलर फक्त 66 मीटरची आहे. बहुदा जगातील सर्वात लहान असावी. १८९० साली बांधलेली पण नंतर काही वर्ष बंद होती पण 1974 साली पुन्हा दुरुस्त करून वापरात आणण्यात आली. तेव्हापासून ही व्यवस्थित माणसांची खाली वर ने आण करत आहे. एका मिनिटापेक्षा थोडा अधिक वेळ तीला यासाठी लागतो. साधारण 28 माणसं त्यातून प्रवास करू शकतात. अशा दोन फेनिक्युलर तिथे आहेत. आपल्याकडे हा प्रकार क्वचित कुठेतरी पाहायला मिळतो. अलीकडे सप्तशृंगी गडावर सुरू झाला आहे. लोकांच्या सोयीच्या गोष्टी त्यांना सहज उपलब्ध करून देण्याची नाही तरी आपल्याकडे वानवाच आहे, असो.

जरा पुढे लहान मुलांसाठी करमणुकीचा कार्यक्रम चालू होता. पपेट शो मुलं मजेत पाहत होती, चित्कारत होती. आम्ही आपले फिरत सारं पाहत पुढे जात होतो. पुढे एका भिंतीवर ग्राफिटी रेखाटलेली. निकोला टेसलाचं भव्य चित्र भिंतीवर रेखाटलेल. निकोला टेस्ला हा महान भौतिक शास्त्रज्ञ क्रोएशियाचा होता, त्याचा सार्थ अभिमान इतल्या लोकांना आहे.

अपर टाऊन मध्ये भटकून आम्ही परत खाली आलो. उद्या सकाळी आम्हाला व्हिएन्नाला जायचं असल्यामुळे नाश्त्यासाठी ब्रेड वगैरे काहीतरी घ्यायचं होतं, म्हणून सुपर मार्केटमध्ये गेलो. इथं सगळ्या वस्तू मोठ्या मोठ्या पॅकमध्येच मिळतात. जॅम, केचअप सारं मोठ्या बॉटल मध्येच. बाकीच्या साऱ्या गोष्टीही तशाच. आपल्यासारखं पाऊच ची भानगड नाही. त्यामुळं जरा पंचाईतच होते. मोठ्या पॅकेजमध्ये बटर होतं पण आम्हाला तेवढं नको होत. आणि बटरला त्यांच्या भाषेत काय म्हणतात तेही कळेना. इंग्लिश जरी लोकांना येत असलं तरी सगळ्यांना येतंच असं नाही. पण आमच्या नशिबाने तिथला एक कर्मचारी आमच्या मदतीला आला. आम्ही इंडियान आहोत ते कळलं त्याला, तो लंडनमध्ये असताना नमस्ते, शुक्रिया असे दोन हिंदी शब्द शिकला होता. ते त्यानं बोलून दाखवले. आम्हाला काय हवं तेही त्याला बरोबर कळलं. त्यानंच ते आम्हाला दाखवल आणि शुक्रिया नमस्ते करून तो निघून गेला. तेव्हढ्यानेही किती छान वाटलं आम्हाला. आम्हीही बटर,ब्रेड, बिस्किटं,ज्यूस इत्यादी घेऊन निघालो.

अपार्टमेंटच्या खालच्या एका रेस्टॉरंटमध्ये डिनर घ्यायचं ठरवलं. टीव्हीवर कोणतीतरी फुटबॉलची मॅच लागलेली. मोठया स्क्रीनवर बाहेर लावलेली. तिकडेच जाऊन बसलो. बाजूच्या टेबलवर काही लोक बसलेले होते बिअर, सिगरेट पीत होते. थोड्यावेळाने समोरच्या दुकानातून एक स्त्री बाहेर आली. तिने दुकानाचे काचेचे दार बंद केलं आणि त्यांना जॉईन झाली. ते काचेचे दार एवढीच काय ती सेक्युरिटी, बाकी लोखंडी शटर वगैरे भानगड नाही. आत डिम लाईटही चालू होता. मजा वाटते आपल्याला. तिकडे जेवण करून आम्ही आमच्या घरी आलो.

क्रोएशिया सफर समाप्त ..

 

झाग्रेब आणि प्लिटवित्से नॅशनल पार्क

दक्षिण पूर्व युरोपात भूमध्य समुद्राच्या किनारी वसलेला क्रोएशिया हा एक लहानसा देश. पूर्वाश्रमीच्या युगोस्लाव्हिया या देशाचे विभाजन होऊन निर्माण झालेल्या ३ देशांपैकी एक. इथले हवामान मुख्यत्वे समशीतोष्ण खंडीय आणि भूमध्य सागरी प्रकारचे. ४२ लाख लोकसंख्या असलेल्या या देशाच्या आर्थिक उत्पन्नाचा २०% स्रोत पर्यटन आहे. जवळपास ७०० किमी समुद्रकिनारा या देशाला लाभला आहे. पश्चिम युरोपपेक्षा स्वस्त सागरी पर्यटन असल्याने ऑस्ट्रिया, हंगेरी, सर्बिया यांसारख्या भूबंदिस्त देशांतून इथे पर्यटकांचा कायम ओघ असतो. उन्हाळ्याच्या दिवसांत तर किनाऱ्याजवळची सगळी शहरे पर्यटकांच्या गर्दीने फुलून जातात. त्यामुळे क्रोएशियाला जाण्याकरता मी एप्रिल मधली ईस्टरची सुट्टी निवडली. नशीबाने विमानाची तिकिटे फार महाग नव्हती. सहलीची रूपरेषा ठरवून आणि हॉस्टेल बुकिंग वगैरे सोपस्कार करून मी सहलीच्या दिवसाची वाट पाहू लागलो.

झाग्रेब येथील सेंट स्टीफन कॅथेड्रल 

अखेरीस तो दिवस उजाडला. स्टूटगार्ट हून थेट झाग्रेब (Zagreb) मध्ये उतरलो. झाग्रेब ही क्रोएशियाची राजधानी. हे शहर किनाऱ्यापासून सुमारे २०० किमी दूर, अंतर्गत भागात आहे. इथे वातावरण थंड, ढगाळ आणि पावसाळी, म्हणजे थोडक्यात पश्चिम युरोपीय देशांसारखे होते. हॉस्टेल वर थोडी विश्रांती घेऊन मी संध्याकाळी शहर बघायला बाहेर पडलो. राजाधानीचं शहर असलं तरी आजूबाजूला तसं शांतच वाटत होतं. शहराच्या मध्यवर्ती भागातही फारशी गर्दी नव्हती. गुड फ्रायडेची पूर्व संध्या असल्याने बहुतांश दुकाने बंद होती. जवळच्या चर्च मध्ये प्रार्थना सुरु होती. जणू काही सारे शहरच तिथे गुंतले असावे. आसपास थोडा फेरफटका मारून मी हॉस्टेलवर परतलो. झाग्रेब मध्ये पाहण्यासारखं विशेष काहीच नव्हतं. इथे येण्यामागचं कारण होतं प्लिटवित्से नॅशनल पार्क (Plitvice National Park).

हे पार्क त्यातल्या तलावांच्या आणि धबधब्यांचा स्वर्गीय सौंदर्यासाठी जगप्रसिद्ध आहे. झाग्रेबपासून साधारण १४० किमी दक्षिणेकडे वेलेबीट नामक डोंगराळ भागात हे पार्क वसले आहे आहे. इथे एकूण १६ लहानमोठे तलाव असून ते एकमेकांशी जोडले गेले आहेत. आसपासच्या पर्वतराजींमधून वाहत येणारे पाणी या तलावांत जमा होते व अखेरीस कोराना नदीस जाऊन मिळते. वाटेत या पाण्याचे असंख्य प्रवाह आणि धबधबे बनतात. त्याचे फार रमणीय दृश्य येथे पहावयास मिळते. प्रत्येक ऋतूत या जागेचे सौंदर्य वेगळे असते. हिवाळ्यात बर्फाची शुभ्रशाल पांघरलेले डोंगर आणि गोठलेले धबधबे तर उन्हाळ्यात हिरवेगार डोंगर आणि त्यातून वाहणारे निळेशार पाणी पर्यटकांना मंत्रमुग्ध करते.

झाग्रेबहून सकाळी साडेसातची बस घेऊन मी साडेदहाच्या सुमारास पार्कच्या प्रवेशद्वारापाशी उतरलो. तिकीट वगैरे सोपस्कार पूर्ण करून आतमध्ये शिरलो. ईस्टरची सुट्टी असल्याने पर्यटकांची बऱ्यापैकी वर्दळ होती. पार्कात फिरण्यासाठी बऱ्याच पायवाटा आहेत. तिकीटासोबत त्याचा एक नकाशा दिला होता. त्यातल्या त्यात जास्तीत जास्त तलाव पाहता येतील अशी ८ किमी लांबीची पायवाट मी निवडली. संपूर्ण दिवस हाताशी असल्याने वेळेची चिंता नव्हती. त्यात ही पायवाट संपूर्ण तलाव क्षेत्राला प्रदक्षिणा घालून पुन्हा मुख्य प्रवेशद्वारापाशी येत होती. मी कॅमेरा सरसावून मार्गस्थ झालो. आत शिरताच घनदाट वनराई दिसू लागली. वसंत ऋतूची नुकतीच सुरुवात झाली होती. गर्द पोपटी रंगाची पर्णबाळे फांद्यांमधून डोकावू लागली होती. मधूनच एखादे झाड फुलांनी बहरलेले दिसत होते. आकाशात ढगांचा सूर्यकिरणांशी लपंडाव सुरु होता. इतक्यात पहिला तलाव दृष्टीस पडला. आजूबाजूचे डोंगर त्या निश्चल सरोवरात आपले वसंत ऋतूतले राजस रूप न्याहाळत होते. हा तलाव पार्कमधला सर्वाधिक उंचीवरचा तलाव होता. इथून पाणी खळाळत उताराच्या दिशेने वाहत इतर तलावांत उतरत होते. निर्देशित मार्गाने मी पुढे जाऊ लागलो. आत्तापर्यंत शांत वाटणारे पाणी आता खळखळ करू लागले होते. वाटेच्या दोन्ही बाजूंनी असंख्य ओहोळ वाहत होते. परिक्षेचा शेवटचा पेपर देऊन सुट्टीची स्वप्नं बघत बागडत घरी निघालेल्या शाळकरी पोरांसारखे ते पाण्याचे प्रवाह इथेतिथे नाचत होते. इतक्यात पुढचा तलाव दृष्टीस पडला. वाटेत दिसलेले सारे प्रवाह या तलावाच्या पोटात गुडूप होत होते. तलावाच्या काठाकाठाने वाट पुढे जात होती. आजूबाजूच्या डोंगरांवरून असंख्य प्रवाहांना हा तलाव आपल्यात सामावून घेत होता. माझ्या कॅमेराला तर क्षणाचीही उसंत मिळत नव्हती. 

गर्द झाडीत दडलेला धबधबा 

इतक्यात पाण्याचा प्रचंड आवाज ऐकू येऊ लागला. एखादा प्रचंड जलप्रपात असावा. पण गर्द झाडीत काही दिसत नव्हते. पायवाट तर उताराच्या दिशेने जात होती. मी खाली उतरू लागलो. जवळपास वीसेक मिनिटे चालल्यावर दाट पर्णराजींतून कोसळणारा तो जलप्रपात दिसू लागला. मी क्षणभर थबकलोच. जवळपास ५० मीटर उंचीवरून पाणी रोरावत खाली येत होते. त्याचे तुषार सर्वत्र उडत होते. गर्द हिरव्या रानात हा शुभ्र प्रवाह फारच विलक्षण दिसत होता. धबधब्याच्या खाली पाण्याचे अगणित ओहोळ इतस्ततः वाहत होते. पुढच्या तलावात विसावा आधी कोणाला मिळतो याची चढाओढच लागली असावी. निर्देशित मार्गावरून मी पुढे चालू लागलो. तेवढ्यात ती पायवाट एका अर्धवर्तुळाकृती लाकडी पुलावर येऊन पोहोचली. पुलाच्या एका बाजूला एक अंतर्वक्र आकाराची टेकडी दिसत होती. या टेकडीच्या कड्यावरून पाण्याचे लहानमोठे प्रवाह मंद गतीने खाली झेपावत होते. एखाद्या वाद्यवृन्दातल्या सर्व वादकांनी एकाच लयीत ठेका धरावा तसे ते प्रवाह एकाच लयीत खळाळत होते. ही जागा अक्षरशः एखाद्या परीकथेतली वाटत होती. इथे मनसोक्त छायाचित्रण करून मी पुढे निघालो.

शेवटचा महाकाय धबधबा आणि
त्यावरचे इंद्रधनुष्य 

पुढचा एक तलाव बोटीने पार करून मी पायवाटेच्या अंतिम टप्प्यात दाखल झालो. ही वाट एका अरुंद घळईतून जात होती. वाटेच्या बाजूने निळे-हिरवे पाणी फेसाळत पुढे जात होते. पार्कमधील मुख्य आकर्षण असलेला सर्वात उंच धबधबा आता हाकेच्या अंतरावर होता. त्याचा ध्रोंकार कानात घुमत होता. इतक्यात आकाशातले ढग बाजूला जाऊन स्वच्छ उन पडले. त्या उन्हात तलावांचे पाणी पाचुसारखे चमकत होते. थोड्या वेळातच धबधब्याजवळ पोहोचलो. इथे पर्यटकांची बरीच गर्दी होती. निसरड्या खडकांवर बांधलेल्या डुगडुगणाऱ्या लाकडी पुलावर मी उभा होतो. उजव्या बाजूला खोल दरीत पाणी धबाबत होते. नुकतीच ढगांच्या दुलईतून जागी झालेली सूर्यकिरणे नव्या उत्साहात त्या जलप्रपाताभोवती सप्तरंगी फेर धरत होती. आजूबाजूचे चुनखडी डोंगरकडे आणि त्यावरचे वसंतपालवी ल्यालेले लतावृक्ष तो तुषार-किरणांचा खेळ मोठ्या कौतुकाने पाहत होते. ते दृश्य डोळ्यांत भरून घ्यावे तितके कमी होते. आजूबाजूच्या कोलाहलातही माझ्यातला निसर्गपूजक त्या रमणीय सोहळ्यात दंग झाला होता. तितक्यात पार्कमधल्या सुरक्षारक्षकाने शिटी वाजवली आणि पर्यटकांना तिथून हाकलायला सुरुवात केली. त्या डुगडुगणाऱ्या पुलाची भारवहन क्षमता संपत आली असावी बहुतेक. युरोपात हा असा अनुभव जरा नवीनच होता. आपण पूर्व युरोपात आलो आहोत याची जाणीव इथे पहिल्यांदा झाली. सगळी गर्दी मागे वळायच्या आत मी झटपट फोटो काढले आणि तिथून मागे वळलो.

यापुढचा मार्ग म्हणजे पार्कच्या प्रवेशद्वाराकडे जाणारा परतीचा मार्ग होता. धबधब्याची जागा म्हणजे पार्कमधल्या तलावांचा नीचतम बिंदू होता. अर्थातच उरलेला मार्ग चढणीचा होता. जवळपास अर्ध्या तासाची चढण चढून वाट सपाट झाली. इथे दरीच्या दिशेने एक सज्जा बांधलेला दिसला. सहज म्हणून तिथे आत शिरलो. इथून खालच्या घळईतले प्रवाह एका दृष्टीक्षेपात दिसत होते. सूर्यप्रकाशात चकाकणारे निळे-हिरवे पाणी उताराच्या दिशेने बेभानपणे झेपावत होते. मार्गातले खडक जणू पाण्याला थोपवू पाहत होते. पण नदीशी एकरूप होण्याच्या ओढीने निघालेले ते प्रवाह कधी खडकांवरून तर कधी त्यांच्या फटींतून वेगाने पुढे वाहत होते. दिवसभर दंगामस्ती करून रात्री आईच्या कुशीत शांतपणे झोपणाऱ्या बालकासारखे ते प्रवाह धबधब्यातून वाहत नदीत सामावून जात होते. त्या प्रवाहांच्या बाजूने वेटोळे घेत जाणारी लाकडी पायवाट भरल्या डोळ्यांनी त्या प्रवाहांना अलविदा करत होती. त्या सोहळ्याचे हे शेवटचे दर्शन डोळ्यांत भरून आणि कॅमेरात बंदिस्त करून मी परतीच्या वाटेला लागलो. एक स्वप्नवत वाटणारी जागा याचि देही याचि डोळा पाहिल्याचे समाधान मनात होते.

अर्धवर्तुळाकृती पायवाट आणि वाद्यवृंद भासणारे प्रवाह  

सज्ज्यावरून दिसलेले अवर्णनीय दृश्य 

झदार आणि कोर्नाती द्वीपसमूह

माझा क्रोएशिया सहलीतला पुढचा मुक्काम होता झदार. हे शहर एड्रीयाटिक समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसले आहे. रोमन साम्राज्यकालीन अवशेषांसाठी प्रसिद्ध असलेले हे शहर क्रोएशियातील आजतागायत लोकवस्ती असलेले सर्वात प्राचीन शहर आहे. प्लिटवित्से नॅशनल पार्कवरून बसने मी झदारच्या दिशेने निघालो. रस्ता डोंगराळ भागातून नागमोडी वळणे घेत पुढे जात होता. डोंगरमाथ्यावर अजूनही बर्फ दिसत होता. आसपासची झाडे वसंत ऋतूच्या आगमनासाठी सज्ज झालेली दिसत होती. तेवढ्यात एक बोगदा लागला. बोगद्यातून बाहेर पडताच आजूबाजूचे दृश्य एकदम पालटून गेल्यासारखे वाटू लागले. गर्द वनराईच्या जागी आता खोल दऱ्या दिसत होत्या. डोंगरकड्यांच्या फटींमधून समुद्र हळूच डोकावत होता. पश्चिमेकडे कललेल्या सूर्याची सोनेरी किरणे डोंगरांवरून काढता पाय घेत होती. वेलेबीट डोंगररांगांचा किनाऱ्याजवळचा तीव्र उताराचा हा प्रदेश होता. ते अनोखे सौंदर्य दिवसभराच्या थकव्यावर नाजूक फुंकर घालत होते. हळूहळू बस घाट उतरून सपाट किनारी प्रदेशात पोहोचली. शहर जवळ आल्याच्या खुणा दिसू लागल्या. मी हॉस्टेलवर पोहोचेपर्यंत गुडूप अंधार झाला होता.

थोडावेळ विश्रांती घेऊन मी शहरात फेरफटका मारायला बाहेर पडलो. रात्रीच्या भोजनाची सोयही करायची होती. झदार हे समुद्रकिनारी असल्याने इथे उष्ण व कोरडा उन्हाळा आणि ऊबदार पण पावसाळी हिवाळा असे भूमध्य सागरी प्रकारचे हवामान अनुभवास येते. यंदाचा वसंत जरा लवकरच सुरु झाला होता. तापमान साधारण १५ अंश सेल्सियस होते. मात्र समुद्रावरच्या वाऱ्यामुळे हुडहुडी भारत होती. थोडक्यात, हिवाळी कोट पासून सुटका नव्हतीच.

सेंट डोनाटसचे चर्च
(फोटो आंतरजाला वरून साभार) 

झदार चा मध्यवर्ती भाग एका लहानशा भूशिरावर वसला आहे. येथे अनेक ऐतिहासिक अवशेष दिसतात. सेंट डोनाटसचे चर्च (Church of St. Donatus) ही इथली विशेष महत्त्वाची वास्तू.  ईसवी सनाच्या नवव्या शतकात बांधले गेलेले हे चर्च प्री-रोमानेस्क (pre-Romanesque) स्थापत्यशैलीचे उत्तम उदाहरण आहे. झदार कॅथेड्रल (Zadar Cathedral) या नावाने ओळखले जाणारे सेंट अॅनास्टेशियाचे कॅथेड्रल  येथील प्रमुख आकर्षण आहे. हे जरी मूलतः ईसवी सनाच्या चौथ्या शतकात बांधले गेले असले तरी पुढच्या काळात झालेल्या अनेक रचनात्मक बदलांनी आणि वाढीव बांधकामांनी याचे मूळ स्वरूप पूर्णतः बदलले आहे. वेगवेगळ्या कालखंडांतील स्थापत्यशैलींचा प्रभाव या वास्तूवर दिसतो. संध्याकाळी उशिराची वेळ असल्याने दोन्ही चर्च बंदच होते. आसपास फेरफटका मारून मी जवळच्याच उपहारगृहात रात्रीचे भोजन उरकले आणि हॉस्टेलवर पोहोचलो.

झदार कॅथेड्रल
(फोटो आंतरजालावरून साभार) 

पुढचा दिवस ठरवला होता कोर्नाती कोर्नाती नॅशनल पार्कसाठी (Kornati  National Park) . झदारच्या नैऋत्येकडे एड्रीयाटिक समुद्रात स्तोमोर्स्की नामक द्वीपसमूह (Stomorski islands) आहे. यातील दक्षिणेकडची ८९ बेटे आणि त्याभोवतालचा सागरी प्रदेश नॅशनल पार्क म्हणून संरक्षित केला आहे. हा द्वीपसमूह त्यातील बेटांच्या रमणीय भूप्रदेशासाठी, पारदर्शक पाण्यासाठी, आणि सागरी जैव-विविधतेसाठी सुप्रसिद्ध आहे. झदारमधल्या अनेक बोट-कंपन्या पर्यटकांसाठी कोर्नातीची सहल आयोजित करतात. इस्टर च्या सुट्टीमुळे जवळपास सगळ्या कंपन्या बंद होत्या. Kornat Excusrions नामक एकमेव कंपनी त्या दिवशी ही सहल आयोजित करत होती. या सहलीचे आरक्षणही आगाऊ केल्याने मिळाले होते. नाहीतर तो दिवस नुसता हरी-हरी करण्यात गेला असता. ठरलेल्या वेळी झदारच्या धक्क्यावरून बोट सुटली. साधारण शंभर-एक लोक बसतील एवढी मोठी बोट होती. आतमध्ये खानपान, संगीत, पोहण्यासाठी लागणाऱ्या वस्तू वगैरे सुविधा होत्या. आजूबाजूच्या प्रदेशाची माहिती देणारी एक टेप चालू होती. सगळ्या वतावरणात एक उत्साह जाणवत होता. मी छानपैकी डेक वरची जागा पकडली आणि कॉफीचे घुटके घेत बाहेरचे दृश्य न्याहाळू लागलो. आकाशात तसे मळभ आले होते. गार वारा सुटला होता. तशा वातावरणात ती गरमागरम कॉफी वेगळाच आनंद देत होती.

हळूहळू झदारचा किनारा मागे पडला आणि दूरवर लहानमोठ्या बेटांचे समुद्रातून डोकावणारे आकार दिसू लागले. समुद्रपक्ष्यांचे थवे बोटीच्या बाजूने उडत होते. जसजसे बेटांच्या जवळ पोहोचू लागलो तसा समुद्र उथळ होऊ लागला. काचेसारख्या पारदर्शक पाण्यातून तळ दिसत होता. कोर्नाती द्वीपसमूहातली बेटे आता अगदी समोर दिसत होती. बहुतांश बेटे खडकाळ होती. काही बेटांवर तुरळक हिरवळ आणि लहान-मोठी झुडुपे दिसत होती. निळ्या-हिरव्या समुद्राच्या पार्श्वभूमीवर या बेटांचा कार्स्ट भूप्रदेश (karst – सातत्याने होत असलेल्या धुपीमुळे खडकांना प्राप्त झालेला विशिष्ट आकार) फारच सुंदर दिसत होता. या बेटांवर प्राचीन काळापासून अगदी एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धापर्यंत मनुष्यवस्ती होती. काही बेटांवर रोमन साम्राज्यकाळातले बांधकामांचे अवशेषही दिसत होते. मध्ययुगीन व्हेनिस साम्राज्याच्या (Republic of Venice) अधिपत्याखाली असताना झालेली बेसुमार वृक्षतोड, अनिर्बंध चराई आणि जमिनीची धूप यांमुळे या बेटांवरची लोकसंख्या उत्तरोत्तर कमी होत गेली. एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात काही धनाढ्य लोकांनी या बेटांवरचे भूखंड विकत घेतले. ते आजही त्यांच्या वंशजांच्या मालकीचे आहेत. आजच्या काळात गोड्या पाण्याची कमतरता आणि नापीक जमीन यांमुळे ही बेटे मनुष्य वस्तीसाठी अनुकूल नाहीत.

कोर्नाती द्वीप समूहातील एक बेट
व त्यावरचे रोमन कालीन अवशेष 

बेटाच्या सर्वोच्च जागेवरून दिसणारे दृश्य 

अशाच एका बेटाच्या किनाऱ्यावर आमची बोट थांबली. इथे २ तास मुक्काम आहे असे सांगण्यात आले. बेटावर उतरताच काही जणांनी पोहण्यासाठीची तयारी करायला सुरुवात केली. बेटाच्या किनाऱ्याजवळ उथळ पाण्याची डबकी तयार झाली होती. त्या अतिपारदर्शक पाण्यात उतरण्याचा मोह कुणालाही होईल. मी सहज पाण्यात हात घालून बघितला आणि पोहण्याचा विचार तिथेच सोडून दिला! त्या थंडगार पाण्यात उड्या मारणाऱ्या लोकांच्या धाडसाला मनोमन सलाम करत मी बेटावर फिरायला निघालो. इतर बेटांसारखे हेही बेट खडकाळ होते. बेटाच्या सर्वोच्च जागी काही बांधकामाचे अवशेष दिसत होते. एखादा रोमन काळातला निरीक्षण मनोरा असावा. मी इतर लोकांसोबत तिथे पोहोचलो. ती जागा भन्नाटच होती. कोर्नाती मधल्या अनेक बेटांचा नयनरम्य परिसर तिथून न्याहाळता येत होता. तीनही बाजूंनी खोल कडे समुद्रात उतरत होते. समुद्रावरचा वारा अंगाला झोंबत होता. मधेच एखादा समुद्रपक्षी वाऱ्याच्या झोतावर गिरक्या मारत पाण्यात सूर मारत होता. इथे थोडेफार छायाचित्रण करून मी किनाऱ्यावर परतलो. किनाऱ्यावर एक लहानसे उपहारगृह बांधले होते. तिथेच आमची जेवणाची सोय केली होती. जेवण उरकून थोडावेळ किनाऱ्यावर फेरफटका मारला आणि बोटीवर परतलो. आसपासच्या आणखी काही बेटांना प्रदक्षिणा घालून आम्ही परतीच्या वाटेला लागलो. आजच्या दिवशी कोर्नाती मध्ये आमची एकाच बोट असल्याने कुठेच पर्यटकांची गर्दी नव्हती. शांतता सोबतीला असल्याने तिथले सौंदर्य अधिकच खुलून येत होते.

रोमन काळातील निरीक्षण मनोरा 

काचेसारखा पारदर्शक समुद्र 

संध्याकाळी सहाच्या सुमारास बोट झदारला परतली. सह-प्रवाशांना अलविदा करून मी झदारच्या किनाऱ्याकडे वळलो. इथला किनारा निसर्गतः खडकाळ असल्याने इथे मुंबईच्या मरीन ड्राईव्ह सारखा बंधारा बांधला आहे. बाजूने फिरण्याची किंवा बसण्याची सोयही आहे. एव्हाना तिथे पर्यटकांची आणि स्थानिक रहिवाशांची लगबग सुरु झाली होती. या किनाऱ्यावरचे मुख्य आकर्षण म्हणजे सी-ऑर्गन. किनाऱ्यावरील बंधाऱ्याखाली ठराविक लांबी-रुंदीचे पाईप बसवलेले आहेत. या पाईपमधून लाटांचे पाणी जाते तेव्हा विशिष्ट तरंगलांबीचा आवाज निर्माण होतो. लाटांच्या वेगानुसार या आवाजाचे एक वेगळेच कर्णमधुर संगीत तयार होते. ते ऐकण्यास इथे पर्यटकांची कायम गर्दी असते. अशा समुद्र-संगीताचा आस्वाद घेत मी तिथच विसावलो. सूर्यास्ताची वेळ जवळ येत होती. मात्र पश्चिम क्षितिजावर दाटलेल्या मेघाराजांनी सूर्याला बंदिस्त करून ठेवले होते. तेवढ्यात दोन ढगांच्या फटीतून सूर्यबिंब बाहेर डोकावले. त्याच्या सोनेरी किरणांनी सारा आसमंत उजळून गेला. एखाद्या चित्रकाराने आपल्या चित्रावर एक शेवटचा कुंचला फिरवावा आणि निस्तेज वाटणारे ते चित्र अचानक सजीव व्हावे तसेच काहीसे त्या किनाऱ्यावर घडत होते. एखादा फोटो काढून होतोय तेवढ्यात दुसऱ्या एका बलदंड मेघराजाने बळेबळे त्या सूर्यबिंबास पुन्हा झाकून टाकले. अवघा आसमंत व्यापणारी ती सोनेरी प्रभा क्षणात नाहीशी झाली. मीही हताशपणे कॅमेरा बॅगेत ठेवला आणि हॉस्टेलवर परतलो. 

क्षणभरासाठी ढगांमागून बाहेर पडलेले सूर्यबिंब   

मोड्रिक गुहेतील थरारक सफर

कोर्नाती बेटांची नयनरम्य सहल आणि झदारच्या किनाऱ्यावरून दिसलेला अविस्मरणीय सूर्यास्त याची सुरस कथा हॉस्टेल मधल्या सहवाशांना सांगत आणि तिथले फोटो दाखवत मी हॉस्टेलच्या स्वागत कक्षात सुस्तावलो होतो. पुढचा दिवस इस्टर संडे चा होता. त्यामुळे जीवनावश्यक सोई-सुविधा वगळता बाकी सारेच बंद राहणार होते. नशिबाने सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था चालू राहणार होती. त्यामुळे तो दिवस मी झदार ते डुब्रोवनिक या १० तासांच्या प्रवासासाठी राखून ठेवला होता. क्रोएशियामध्ये रेल्वे नाही. त्यामुळे देशांतर्गत प्रवास बसने किंवा वैयक्तिक वाहनाने चालतो. रस्तेही यथा-तथाच आहेत. झदार ते डुब्रोवनिक या जेमतेम ३५० किमी अंतरासाठी तिथली बस १० तास लावते. हे गणितही पश्चिम युरोपच्या तुलनेत जरा आश्चर्यकारक होते. असो. माझी बस दुपारी दीडची होती. त्यामुळे सकाळचा वेळ मोकळाच होता. या वेळेचा विनियोग कसा करता येईल याच विवंचनेत मी होतो. तेवढ्यात माझी नजर हॉस्टेलच्या फलकावरील एका पत्रकावर पडली. Explore Modric cave with Zara Adventures असे काहीसे शीर्षक होते. ही कंपनी जवळच्याच एका गुहेत घेऊन जाणार होती. सफरीची एकूण वेळ ३ तासांची होती. चौकशी करायला फोन लावला. अनपेक्षितपणे ही कंपनी इस्टर संडेला चालू होती. कंपनी कसली, मारयान नामक एक साहसी क्रीडाप्रकार-तज्ञ ही गुहा-सफर आयोजित करत होता. मी लगेचच सकाळी ८ ची वेळ ठरवली. हॉस्टेल मधला आणखी एक भारतीय मुलगा, धर्मेश, सोबत येण्यास तयार झाला.

रविवारचा दिवस उजाडला तोच पावसाळी हवेने. त्यात हॉस्टेल मधली वीज गायब! स्वागतकक्षात कोणीच उपलब्ध नव्हते. एकंदरीत परिस्थिती बघता गुहा-सफर आज होईल की नाही याची खात्री मला वाटेनाशी झाली. मात्र ठरल्या वेळेनुसार मारयान गाडी घेऊन हजार झाला. सगळी तयारी करून आम्ही निघालो. आत्तापर्यंत ट्रेकिंग बरेच झाले होते. त्यामुळे गिर्यारोहण आणि त्याच्याशी निगडीत क्रीडाप्रकार यांची बऱ्यापैकी तोंड-ओळख होती. मात्र caving शी कधी संबंध आला नव्हता. भारतात नैसर्गिक गुहा फारशा नाहीत. ईशान्येकडील मेघालय आणि मिझोराम राज्यांत काही गुहा आहेत. मात्र त्यांचाही सखोल अभ्यास अजून झालेला नाही. त्यामुळे caving हा प्रकार भारतात अजून तितकासा प्रचलित नाही. त्यास मराठीत आपण गुहावलोकन म्हणू. हा जरी साहसी क्रीडाप्रकार असला तरी यात गुहेतील परिसंस्थेचा शास्त्रशुद्ध अभ्यासही अंतर्भूत आहे. मी मोठ्या उत्साहाने माझ्या पहिल्या-वहिल्या गुहावलोकन-अनुभवाची वाट बघत होतो.

झदारमधल्या पॅक्लेन्शिया नॅशनल पार्कमध्ये (Paklencia National Park) मोड्रिक गावाजवळ ही गुहा (Modric cave) आहे. अर्ध्या तासातच आम्ही गावाजवळ पोहोचलो. मारयान हा एक प्रशिक्षित आणि अनुभवी गुहावलोकन तज्ञ होता. त्याने आम्हाला गुहेत जाण्यासाठीचे कपडे आणि उंच बूट दिले. शिवाय हेल्मेट, एक मजबूत दोरी वगैरे साधने दिली. हेल्मेटवर पुढच्या भागात एक छोटी ज्योत तेवत होती. हा होता आमचा हेड-लॅम्प! बाजारात स्वस्तात मिळणारे LED दिवे म्हणजे मारयानसाठी चेष्टेचा विषय होता. ज्योतीमुळे पडणारा पिवळसर प्रकाश गुहेत जो अनुभव देतो त्याची मजा LED दिव्याने येत नाही असं त्याचं मत होतं. ज्योत तेवत ठेवण्यासाठी लागणारं इंधन एका सिलिंडर मध्ये भरून आमच्या खांद्यावर अडकवलं होतं. एकंदरीतच हॉलीवूड सिनेमातल्या दुर्गम प्रदेशात खजिना शोधायला निघालेल्या नायकाप्रमाणे आमचा अवतार दिसत होता. मारयानने गुहेसंबंधी सर्व आवश्यक माहिती दिली. हेल्मेटवरची ज्योत आपला हात भाजू न देता चालू-बंद कशी करायची याचे प्रात्यक्षिकही आमच्याकडून करून घेतले. अखेरीस आमची वारी गुहेकडे निघाली.

मोड्रिक गुहेचे प्रवेशद्वार

रानातून थोडे अंतर जाताच एका माळरानावर आम्ही पोहचलो. तिथल्या एका उंचवट्याखाली एक गुहा दिसत होती. आत जायचा मार्ग लोखंडी जाळीने बंद केला होता. मारयानने त्याच्याजवळील चावीने ती जाळी उघडली आणि आम्ही आत शिरलो. आतमध्ये साधारण १० X १२ फूट आकाराची जागा होती. त्यातही नुसते खडक, चिखल आणि शेवाळे दिसत होते. ही एवढीच गुहा? आमच्या चेहऱ्यावरचे प्रश्नार्थक भाव पाहून मारयान हसू लागला आणि त्याने गुहेच्या एका कोपऱ्याकडे बोट दाखवले. जेमतेम दीडेक फूट लांबी-रुंदीचे एक भोक लोखंडी जाळीने बंद केलेले दिसले. ‘हा आहे गुहेत जाण्याचा रस्ता!’ मारयान हसत हसत म्हणाला. मला क्षणभर धडकीच भरली. उगीचच Sanctum चित्रपटातली नको ती दृश्ये आठवू लागली. धीर देत मारयान म्हणाला, ‘don’t worry, just follow my instructions’. ते भोक म्हणजे जेमतेम एक माणूस सरपटत जाऊ शकेल एवढा एक बोगदाच होता. मारयानच्या सूचनेप्रमाणे आम्ही रांगत रांगत त्या बोगद्यात शिरलो. दोनेक मिनिटांतच पलीकडच्या बाजूने बाहेर पडलो.

गुहेच्या आत घेऊन जाणारा बोगदा 

पहावं तर काय, एखाद्या सभागृहाएवढी प्रशस्त जागा इथे होती. आतमध्ये मिट्ट काळोख होता. केवळ आमच्या हेल्मेटवरील ज्योतींचा मिणमिणता प्रकाश त्या अंधाराला चिरत जात होता. तापमान १५ अंश सेल्सियसच्या आसपास असावं. एक कोंदट वास येत होता. गुहेच्या भिंती ओलसर आणि खडबडीत होत्या. सतत झिरपणाऱ्या पाण्यामुळे भिंतींवर विशिष्ट आकार तयार झाले होते. गुहेच्या छतावरून आणि जमिनीवरून असंख्य लवणस्तंभ तयार झालेले दिसत होते. एका वेगळ्याच दुनियेत आपण आलो आहोत असे वाटत होते. गुहेत झिरपणारे पाणी मातीतल्या अनेक क्षारांनी युक्त असते. असे क्षारयुक्त पाणी जेव्हा एकाच जागेवरून संथपणे ठिपकत राहते तेव्हा त्यातील कॅलशियमचे स्तंभ तयार होतात. छतावरून खालच्या दिशेने वाढणाऱ्या स्तंभांना stalacites तर जमिनीवर खालून वर वाढणाऱ्या स्तंभांना stalagmites असे संबोधले जाते. या स्तंभांच्या वाढीचा वेग सरासरी वर्षाला ०.१३ मिमी एवढा असतो. पाण्याचा प्रवाह-वेग, त्यातले क्षार, गुहेचे तापमान असे अनेक घटक त्यास कारणीभूत असतात. आत्तापर्यंत केवळ भूगोलाच्या पुस्तकात वाचलेल्या या गोष्टी मी पहिल्यांदाच प्रत्यक्षात बघत होतो. सूर्यप्रकाशाचा अभाव, कमी प्रमाणात असलेला प्राणवायू आणि थंड तापमान अशा परिस्थितीतही गुहांमध्ये काही सजीव सापडतात. सूर्यप्रकाशावर अवलंबून नसणारे काही जीवाणू, बुरशीच्या काही जाती, कीटक व सरीसृप असे वैविध्यपूर्ण प्राणीजीवन तिथे आढळते. त्यांचा अभ्यास हा जीवशास्त्राच्या दृष्टीने फार महत्त्वाचा आहे. 

गुहेतील लवणस्तंभ

गुहावलोकन पोशाख आणि
हेल्मेटवरील ज्योत

मारयान हळूहळू पुढे घेऊन जात होता. कधी प्रशस्त खोल्या तर कधी चिंचोळी पायवाट, कधी खडी चढण तर कधी हलकासा उतार असे गुहेचे अंतरंग सतत बदलत होते. मार्गात दिसणारे लवणस्तंभांचे चित्र-विचित्र आकार मारयान दाखवत होता. एका स्तंभाचा आकार जेलीफिश सारखा तर एकाचा आकार फुलदाणीसारखा होता. काही अगदी लहान स्तंभांच्या टोकाशी पांढऱ्या रंगाचे नव-निर्मित स्तंभ दिसत होते. गुहेतल्या एका सपाट मोकळ्या जागी आम्ही थांबलो. तिथे छताचा आकार एखाद्या घुमटासारखा भासत होता. लहानग्या लवणस्तंभांनी त्यावर सुरेख नक्षीकाम केले होते. त्याच्या बरोबर खाली एक सपाट दगड बसायच्या बाकासारखा वाटत होता. “ही जागा माझ्यासाठी खास महत्त्वाची आहे” मारयान म्हणाला. “माझे लग्न इथे झाले होते.” आम्ही आश्चर्याने त्याच्याकडे पाहू लागलो. विमानात, डोंगरमाथ्यावर, बोटीवर वगैरे लग्न करणाऱ्या लोकांविषयी ऐकले होते. पण गुहेत? ते पण अशा गुहेत जिथे सरपटत आत यावे लागते? आमचा विश्वास बसत नाही हे पाहून मारयानने खिशातून एक फोटोच काढून दाखवला. खरोखर त्या सपाट दगडावर बसलेले वधू-वर आणि इतर काही मंडळी त्यात दिसत होती. मग त्याच्या लग्ना-दरम्यान घडलेल्या गमती-जमती सांगून मारयानने आमचे चांगलेच मनोरंजन केले. बिचारी त्याची बायको, लग्नाचा सुंदर पांढरा पोशाख घालून इथे कशी आली असेल याचा विचार करत आम्हीही हसत होतो.

जेलीफिशसारखे दिसणारे
लवणस्तंभ 

एव्हाना आम्ही गुहेच्या बरेच आत आलो होतो. गुहेची एकूण लांबी ८५० मीटर होती. पण अंधार आणि खडकाळ वाट यांमुळे ते अंतर बरेच जास्त वाटत होते. पुढचा टप्पा जरा अवघड होता. एका अरुंद भेगेतून हळूहळू सरकत पुढे जायचे होते. मारयानच्या सूचनेप्रमाणे आधी हात, मग डोके, आणि मग पाय त्या भेगेतून बाहेर काढत आम्ही पुढच्या भागात पोहोचलो. हा गुहेचा शेवटचा भाग होता. तिथे आम्ही थोडा वेळ विसावलो. मारयान म्हणाला, ‘तुमच्या ज्योती विझवा’. आम्ही ज्योती विझवाताच तिथला मिट्ट काळोख जणू अंगावरच धावून आला. डोळे उघडले काय नि मिटले काय काही फरकच कळत नव्हता. असा काळोख कधीच अनुभवला नव्हता. त्या काळोखाची काही क्षण अनुभूती घेऊन आम्ही परतीच्या वाटेला लागलो. गुहेतून बाहेर पडताच एका प्रचंड दडपणातून बाहेर पडल्यासारखे वाटले. अशा थरारक अनुभवासाठी मारयान चे आभार मानून आम्ही हॉस्टेल वर परतलो.

चित्तवेधक डुब्रोवनिक

क्रोएशियाच्या दक्षिण टोकावरचे डुब्रोवनिक (Dubrovnik) हे एक महत्त्वाचे शहर. साधारण ४२००० लोकवस्ती असलेले हे शहर तेथील मध्ययुगीन स्थापत्यकलेसाठी प्रसिद्ध आहे. झदारमधील थरारक गुहावलोकन आटोपून दुपारी दीड वाजता मी डुब्रोवनिक कडे जाणारी बस पकडली. प्रवासाला एकूण १० तास लागणार होते. मी छानपैकी खिडकीची जागा पकडून विसावलो. झदार शहर मागे पडले आणि समुद्र आणि पर्वतरांगा यांच्या मध्यातून जाणारा प्रशस्त महामार्ग सुरु झाला. एव्हाना सकाळपासून ठिय्या देऊन राहिलेले पावसाळी ढग पसार झाले होते. दुपारची प्रखर सूर्यकिरणे युद्ध जिंकल्याच्या आविर्भावात मागे राहिलेल्या ढगांना हाकलू पहात होती. उजव्या बाजूने निळाशार एड्रियाटिक समुद्र दुपारच्या उन्हात चकाकत होता. तर डावीकडे निश्चल पर्वतरांगा त्यांच्या पायथ्याशी चाललेली वाहनांची लगबग न्याहाळत होत्या. मधेच दिसणाऱ्या लहानशा सपाट भूभागावर कौलारू छपरांची घरे दाटीवाटीने वसली होती. डोंगरांवर पाईन व ओक वृक्षांची गर्द वनराई दिसत होती. ते गोंडस दृश्य पाहता पाहता काही तास कसे गेले कळलेच नाही.

समुद्रकिनाऱ्यावर वसलेले डुब्रोवनिक शहर 

डुब्रोवनिक शहर क्रोएशियाच्या मुख्य भूमीपासून भू-राजकीय दृष्ट्या वेगळे आहे. हा मधला दहा किलोमीटर एवढा भूभाग बोस्निया-हर्जेगोविना या देशात येतो. हा देश शेंघेन समुदायाचा भाग नसल्याने येथे पासपोर्ट-व्हिसाची तपासणी होणार होती. त्यासाठी आम्ही बसमधले सर्व प्रवासी खाली उतरलो. तपासणी नंतर मी जवळच्याच कॅफेमध्ये शिरलो. कॅफेमधले लोक काहीशा वेगळ्याच नजरेने माझ्याकडे पाहत होते. जणू काही माझ्या डोक्यावर शिंगं आली असावीत किंवा मी काही विचित्र वेश परिधान केला असावा. मला हा प्रकार काही कळेनाच. मग लक्षात आलं, त्या बसमध्ये मी एकटाच भारतीय, किंबहुना युरोपियनेतर वंशाचा होतो. या देशातल्या लोकांनी गोरा नसलेला माणूस कधी फारसा पहिला नसावा. म्हणूनच सगळे टक लावून पाहत होते माझ्याकडे. आपल्या देशात गोऱ्या पर्यटकांकडे लोक जेव्हा टक लावून पाहतात तेव्हा त्यांना कसं वाटत असेल याचा अनुभव मला तेव्हा आला. मी नुसते स्मितहास्य केले आणि खाण्यासाठी काही शाकाहारी पदार्थ आहे का असे विचारू लागलो. पण इथे इंग्रजीचे अवाक्षरही कोणाला काळात नव्हते. त्यात माझे भारतीय अवरोहाचे इंग्रजी म्हणजे तर काही समजण्याची शक्यताच नाही. शेवटी हातवारे करून मी एक केक विकत घेतला आणि बसमध्ये जाऊन बसलो. आत्तापर्यत युरोपात असा अनुभव कधीच आला नव्हता. शामवर्णीयांच्या देशात गोरा माणूस exotic असेल तर गोऱ्या लोकांच्या देशात शामवर्णीय exotic असणारच! असो.

अखेरीस रात्री अकरा वाजता डुब्रोवनिकला पोहोचलो. शहराच्या जुन्या मध्यवर्ती भागात एक bed and breakfast सुविधा असलेली खोली आरक्षित केली होती. तिथला घरमालक अगदीच आगत्यशील होता. मोठ्या उत्साहाने त्याने त्याच्या बायकोची आणि मुलीची, आणि शिवाय मांजराची ओळख करून दिली. शहराचे नकाशे व माहितीपुस्तिका तर दिलीच, शिवाय स्वस्त आणि मस्त अशा उपहारगृहांची एक यादीसुद्धा दिली. आपल्या मोडक्या-तोडक्या इंग्रजीतून तो त्याच्या घरातल्या सुविधांविषयी भरभरून सांगत होता. एरवी जेवढ्यास तेवढं बोलणाऱ्या पश्चिम युरोपियन लोकांच्या तुलनेत इथले आदरातिथ्य फारच सुखावह होते. एव्हाना फारच उशीर झाला होता. यजमानाला शुभरात्री म्हणून मी निद्राधीन झालो.

मध्यवर्ती मार्गिका आणि घड्याळी मनोरा 

दुसरा दिवस उजाडला तो काळे ढग घेऊनच. मी आन्हिकं आवरेपर्यंत पावसाला सुरुवातही झाली. तसा युरोपातला पाऊस म्हणजे नुसतीच रिमझिम. पण इथला पाऊस अगदी मुंबईतल्या मान्सूनच्या पावसाची आठवण करून देत होता. आपण पश्चिम युरोपपासून बरेच लांब आलो आहोत याची जाणीव पदोपदी होत होती. पावसाचा जोर ओसरेपर्यंत मी खोलीवरच थांबायचं ठरवलं. बसल्या बसल्या उद्योग म्हणून यजमानाने दिलेली माहितीपुस्तिका चाळू लागलो. डुब्रोवनिक शहराला फारच रंजक इतिहास लाभला आहे. या शहराची मुहूर्तमेढ इसवी सनाच्या सातव्या शतकात रोवली गेली. त्या वेळी क्रोएशियाचा भूभाग रोमन समाज्र्याचा भाग होता. त्यातील एका शहरावर रानटी टोळ्यांचा हल्ला झाला आणि हजारो नागरिकांना परागंदा व्हावे लागले. त्या निर्वासितांनी मुख्य भूमीपासून जवळच असलेल्या एका लाउस नामक खडकाळ बेटावर आश्रय घेतला. पुढे त्याच्या शेजारील बेटावर स्लाव वंशीय लोकांनी वस्ती केली. तत्कालीन क्रोट भाषेत डूब्रावा चा अर्थ होता ओक वृक्षांची वनराई. त्या बेटाच्या आसपास दाटीने वाढलेल्या ओक वृक्षांमुळे शहराला नाव पडले डुब्रोवनिक. कालांतराने या दोन बेटांच्या मधली पाणथळ जागा बुजवण्यात आली व त्यावर शहरातली मध्यवर्ती मार्गिका उभारण्यात आली. हीच ती सुप्रसिद्ध स्त्रादन मार्गिका (Stradon street). क्रोएशियन साहित्यातील अनेक कलाकृतींमध्ये या घटनेचा उल्लेख आहे. मध्ययुगीन व्यापार मार्गांच्या मधोमध असलेले भौगोलिक स्थान, ओक वृक्षांच्या उत्तम लाकडाची उपलब्धता व त्यामुळे भरभराटीस आलेला जहाजबांधणी उद्योग, आणि येथील राज्यकर्त्यांची मुत्सद्देगिरी यांमुळे १३ व्या शतकात डुब्रोवनिकचे रगुसा प्रजासत्ताक (Republic of Ragusa) एक समृद्ध व्यापारी केंद्र बनले. या शहरात क्रोएशियन कला आणि साहित्य यांचाही विकास झाला. पुढे अनेक सत्तांतरे झाली. दुसऱ्या महायुद्धानंतर युगोस्लाव्हिया देश प्रस्थापित झाला व डुब्रोवनिक त्यातील एक महत्त्वाचे शहर बनले. मात्र १९९९ मध्ये युगोस्लाव्हियाचे विघटन होऊन क्रोएशिया हा स्वतंत्र देश अस्तित्त्वात आला. सद्यस्थितीत डुब्रोवनिक हे क्रोएशियाचे अत्यंत महत्त्वाचे राजकीय, आर्थिक आणि सांस्कृतिक केंद्र आहे.

रेक्टरचा महाल (Rector's palace)

दुपारनंतर पावसाचा जोर ओसरला. तरीही रिमझिम सुरूच होती. भले-थोरले काळे ढग आकाशात जणू दबा धरून बसले होते. थोडक्यात, बाहेर फिरण्यासाठी आजची ग्रहस्थिती काही अनुकूल नव्हती. त्यामुळे आजचा दिवस मी वस्तुसंग्रहालय पाहण्यासाठी ठरवला. डुब्रोवनिक मधील रेक्टरचा महाल (Rector’s palace) बराच प्रसिद्ध आहे. डुब्रोवनिकच्या प्रजासत्ताकाचा प्रशासक येथून आपला कारभार चालवत असे. मुळात गॉथिक (Gothic) शैलीमध्ये बांधलेल्या या महालाच्या रचनेत काही बारोक (Baroque) व प्रबोधनकालीन (Renaissance) शैलींचे बेमालूम मिश्रण केलेले आहे. या महालाचे सध्या सांस्कृतिक वस्तुसंग्रहालय बनवले गेले आहे. नशिबाने तिकिटासाठी फारशी रांग नव्हती. आतमधले मध्ययुगीन बांधकाम फारच सुंदर प्रकारे जतन केलेले होते. आतील दालनांमध्ये डुब्रोवनिकचा इतिहास अतिशय कल्पकतेने मांडला होता. तिथून बाहेर पडलो आणि पावसाची पर्वा न करता सरळ मुख्य चौकाकडे वळलो. इथला घड्याळी मनोरा (Clock tower) डुब्रोवनिकचे एक प्रमुख आकर्षण आहे. मुख्य चौकाच्या पश्चिम टोकावर दिमाखात उभा असलेला हा मनोरा १५५६ मध्ये बांधला गेला. त्याच्यावरच्या घंटेशेजारी मारो आणि बारो नावाचे दोन घंटावादकांचे कांस्यपुतळे उभारण्यात आले. कालांतराने समुद्रावरच्या खाऱ्या वाऱ्यामुळे हे पुतळे हिरवे पडले आणि त्यांना झेलेंची (Zelenci – green twins) असे संबोधण्यात येऊ लागले. काळाच्या ओघात या मनोऱ्याची बरीच पडझड झाली. मात्र आज त्याचा पूर्ण जीर्णोद्धार करण्यात आला आहे. त्याच्यावरचे कांस्यपुतळे वस्तुसंग्रहालयात जतन करून ठेवले आहेत.

ऐतिहासिक तटबंदी

दुपारनंतर पाऊस कमी झाल्याचे दिसताच मी डुब्रोवनिकची सुप्रसिद्ध तटबंदी (city wall) बघायला निघालो. ही तटबंदी इसवी सनाच्या नवव्या शतकात बांधली गेली. उत्तरोत्तर त्यात सुधारणा करत ती अधिक भक्कम बनवण्यात आली. तिचे आजचे स्वरूप हे सोळाव्या शतकात तुर्की आक्रमकांपासून संरक्षणासाठी केल्या गेलेल्या योजनेचा भाग आहे. २ किमी परीघ आणि २५ मीटर पर्यंत उंच असलेल्या या तटबंदीवरून फिरणे हे डुब्रोवनिक मधले सर्वात लोकप्रिय आकर्षण आहे. मी कॅमेरा सरसावून तटबंदीवर चढलो. नुकताच पाऊस पडून गेल्याने वातावरणात एक सुखद गारवा होता. इतक्या उंचीवरून शहरातली घरे, रस्ते, चर्च, घड्याळी मनोरा वगैरे सारे फारच मोहक दिसत होते. मी निर्देशित मार्गावरून पुढे जायला लागलो. काही अंतरावरच एक बुरुजवजा सज्जा दिसला. तिथून संपूर्ण शहराचे, समुद्राचे आणि लोवरीयेनाक किल्ल्याचे  (Lovrijenac fortress) अवर्णनीय दृश्य दिसत होते. व्हेनिसच्या आक्रमकांना प्रत्युत्तर देण्यासाठी बांधलेल्या या किल्ल्याचे ऐतिहासिक महत्त्व वादातीत आहे. आज या किल्ल्याचा वापर नाट्यगृह म्हणून केला जातो. जगभरात प्रसिद्ध असलेल्या Game of Thrones या मालिकेचे चित्रीकरण या किल्ल्याच्या आसपास झाले आहे. शहराचे आणि समुद्राचे वेगवेगळ्या दृष्टिक्षेपातून फोटो काढत मी तटबंदीवरची प्रदक्षिणा पूर्ण केली.

टेकडीच्या माथ्यावरून दिसणारे
विहंगम दृश्य 

तिथून जवळच डुब्रोवनिकच्या सुप्रसिद्ध रोप-वे चे स्थानक होते. हा रोप-वे शहराला लागून असलेल्या एका टेकडीवर घेऊन जातो. उंचीवरच्या जागांचे मुळातच आकर्षण असल्याने मी मोठ्या उत्साहात रोप-वे ने वर गेलो. संध्याकाळची वेळ आणि पावसाची शक्यता यांमुळे वर जास्त गर्दी नव्हती. तिथे एक लहानसे उपहारगृह आणि बसण्यासाठी एक सज्जा बांधला होता. मी एक कॉफी घेतली आणि सज्जावर बसून समोरच्या नितांतसुंदर दृश्याचा आस्वाद घेऊ लागलो. शहराभोवतालची तटबंदी इथून एका बारीक रेघेसारखी दिसत होती. त्या खडकाळ किनाऱ्यावर पिवळसर दगडात बांधलेले टुमदार डुब्रोवनिक फारच सुंदर दिसत होते. किनाऱ्यालगतची इतर बेटे आणि लहानमोठी गावे डुब्रोवनिकचे राजस रूप मोठ्या कौतुकाने पाहत होती. टेकडीमागचे डोंगर घनदाट वनराईने नटले होते. आकाशात कृष्णमेघांची वर्दळ पुन्हा सुरु झाली होती. समुद्रावरचा वारा जणू काही त्या ढगांना पुन्हा कामाला लागायची आज्ञा देत होता. आता थोड्याच वेळात पाऊस कोसळणार याचा अंदाज बांधून मी रोप-वे ने खाली आलो.

एव्हाना अंधार पडत आला होता. माझ्या यजमानाने दिलेल्या यादीतून एक छानसे भोजनालय मी निवडले आणि रात्रीचे जेवण उरकून खोलीवर परतलो. दुसऱ्या दिवशी पहाटे परतीचे विमान होते. एक अनोखा अनुभव देणाऱ्या क्रोएशिया देशाला मनोमन अलविदा करून मी निद्रधीन झालो. 

तटबंदीवरून दिसणारे रम्य दृश्य - लोवरीयेनाक किल्ला आणि फेसाळता समुद्र  

 http://misalpav.com/node/39674

प्लीट्विच्का जेझेरा (Plitvice Lakes) भाग १

युरोपातील पर्वतराजींत केलेल्या भटकंतीबद्दल, आवडलेल्या काही जागा आणि ट्रेक्सबद्दल लिहायचं बर्‍याच दिवसांपासून मनात होतं. मला ट्रेकिंगचा विशेष अनुभव नाही, तांत्रिक कौशल्य लागणारे ट्रेक्स करत नाही. पण पायी भटकायची आवड आहे. त्यात युरोप म्हटलं कि आल्प्स, डोलोमाईट्स, पिरेनीज या लोकप्रिय पर्वतरांगा पर्यटकांना खुणावत असतात. पायी भटकण्यासाठी असलेल्या सोयीसुविधा, नकाशे, इतर माहिती यांच्या उपलब्धतेमुळे आपल्या क्षमतांनुसार स्वतंत्र फिरता येऊ शकतं.

अगदी अर्ध्याएक तासाच्या बाबागाडी नेता येईल अशा रूट्पासून ते एकदोन आठवडे चालणारे hut to hut hikes असे अनेक पर्याय आपल्याला निवडता येतात. अर्थात सार्वजनिक वाहतूक सगळीकडेच चांगली किंवा सोयीची असेल असं नाही. पण ऑस्ट्रियासारख्या देशात उन्हाळ्यात त्यासाठीही विशेष व्यवस्था केली जाते.

नमनाला एवढं तेल पुरे. जमेल आणि वेळ मिळेल तसं लिहायचं ठरवलंय. वाचकांच्या सूचनांचे स्वागत आहे!

प्लीट्विच्का जेझेरा (Plitvice Lakes)

ऑस्ट्रिया आणि आल्प्स वगैरे बाजूला ठेवून आपण जाऊ या थोडं आग्नेय दिशेला. क्रोएशिया (Croatia) हा आग्नेय युरोपातील एक देश. युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांंमधील क्रोएशियाचं एकमेव नैसर्गिक वारसा स्थळ म्हणजे प्लीट्विच्का जेझेरा (क्रोएशिअन Plitvička jezera, इंग्रजीत Plitvice Lakes) हे राष्ट्रीय उद्यान. झाग्रेब या क्रोएशियाच्या राजधानीपासून दक्षिणेला सुमारे दिडशे किलोमीटर अंतरावर हे उद्यान आहे. इथे झाग्रेब तसेच झडर या ठिकाणांहून बसने जाता येते. त्याशिवाय खाजगी टूर कंपन्याही एक दिवसाच्या सहली आयोजित करतात. पण स्वतःचे वाहन असेल तर एकदोन दिवस तिथे राहून निवांतपणे फिरणे जास्त सोयीचे पडते.

प्लीट्विच्का हे क्रोएशियातील सगळ्यांत प्रसिद्ध पर्यटनस्थळ. त्यात भेट देणार्‍या पर्यटकांच्या संख्येवर बंधन नाही. त्यामुळे विशेषतः जुलै आणि ऑगस्ट महिन्यांत इथे खूप गर्दी होते. त्यामानाने आम्ही एप्रिल महिन्यात भेट दिली तेव्हा तुरळक पर्यटक होते. वसंत ऋतूला नुकतीच सुरुवात होत असल्याने झाडांचा राखाडी रंग गेला नव्हता. त्यामुळे हिरवंगार रान काही बघता आलं नाही. पण गर्दी नसेल तेव्हा जायचं हे आमचं आधीच ठरलं असल्याने ते अपेक्षितच होतं. ऋतूप्रमाणे आणि सूर्यप्रकाशाबरोबर प्लीट्विच्का उद्यानाचं रूप बदलत असतं. तसेच प्रवेशशुल्क आणि भेटीच्या वेळाही बदलतात. हिवाळ्यात उद्यानाचा काही भाग बंद ठेवला जातो. त्यामुळे भेट देण्याआधी सगळी माहिती काढणं उत्तम!

मध्य क्रोएशियातील Karst प्रकारचे डोंगर, त्यातून वाहणार्‍या नद्या, भौगोलिक आणि जैविक क्रियांमुळे तयार झालेले बंधारे व तलाव हे या राष्ट्रीय उद्यानाचं स्वरूप. पण या उद्यानात जावं ते बालकवींच्या 'निर्झरास' या कवितेतील बालझर्‍याचं बोट धरून...

गिरिशिखरे, वनमालाही दरीदरी घुमवित येई
कड्यावरुनि घेऊन उड्या खेळ लतावलयी फुगड्या

घे लोळण खडकावरती, फिर गरगर अंगाभवती,
जा हळूहळू वळसे घेत लपतछपत हिरवाळीत

डोंगरउतारावर पायर्‍यांसारखी रचना असलेले सोळा लहानमोठे तलाव आणि त्यांना जोडणारे असंख्य ओहोळ, झरे आणि जलप्रपात. हे जलवैभव आपल्याला स्तिमित करतंच, पण ते पाहण्यासाठी तयार केलेलं लाकडाच्या ओंडक्यांनी बनविलेल्या पाऊलवाटांचं जाळंही चकित करतं. या पाऊलवाटा आपल्याला कधी एखाद्या शांत तळ्याच्या कडेने मोरपंखी पाण्याचं अंतरंग दाखवितात, तर कधी कड्यावरून कोसळणार्‍या पाण्यापाशी नेतात; पण हे सगळं मात्र पाण्यापासून अंतर राखून. क्वचित कुठे एखादी वाट बुटाच्या तळाला लागेल न लागेल एवढ्या पाण्यात बुडालेली असते. वसंत ऋतूत पाणी कधी वाढलंच तर मात्र उद्यानाचा तेवढा भाग बंद ठेवला जातो.

पार्कचा आवाका लक्षात यावा यासाठी हा नकाशा:

नकाशाच्या मध्यभागी आहे Kozjak हा सगळ्यांत मोठा तलाव. हा तलाव आणि त्याच्या डाव्या बाजूच्या तलावांना मिळून Upper Lakes म्हणतात. हे तलाव आकाराने मोठे आहेत. अप्पर लेक्सपाशी पार्कचे दक्षिण प्रवेशद्वार (Entrance 2) आहे. Kozjak च्या उजव्या बाजूला Veliki slap (“Great Waterfall”) हा धबधबा आणि canyon मध्ये Lower lakes आहेत. इथे उत्तर प्रवेशद्वार (Entrance 1) आहे. सार्वजनिक बस तसेच राहण्यासाठी guest houses च्या दॄष्टीने Entrance 2 सोयीचे आहे. तिथून सुमारे दोन किमीवर प्लीट्विच्का जेझेरा याच नावाच्या गावात राहता येते. त्याशिवाय पार्कमध्येही काही हॉटेल्स आहेत. आम्ही प्लीट्विच्का जेझेरा गावात आदल्या रात्री मुक्काम केला होता.

एवढे सगळे तलाव असले तरी या उद्यानात पोहायला वा पाण्यात जायला बंदी आहे.

Upper आणि Lower lakes ला जोडणारा Kozjak तलाव बोटीने पार करता येतो. परंतु ही सोय दिवसातून एकदाच वापरता येते. बोटीवर चढताना तिकिटावर तशी नोंद केली जाते.

Kozjak तलाव

खालच्या फोटोत दिसतात तशा मार्गदर्शक खुणा जागोजागी आहेत. St1 आणि St2 हे पार्कमध्ये चालणार्‍या बसचे थांबे आहेत. तर P1, P2, P3 हे बोटीचे धक्के. बोटी तसेच बसेस नोव्हेंबर ते मार्च या काळात बंद असतात; त्यामुळे फिरण्यावर मर्यादा येतात. इतर वेळी दर अर्ध्या तासाने चालतात.

फोटोतील A, B, C, K आणि F,H हे पार्कमधील काही routes आहेत. साडेतीन किमी पासून साडेअठरा किमीपर्यंत (चालण्याच्या) अंतराचे Entrance 1 किंवा Entrance 2 पासून सुरू होणारे वेगवेगळे मार्ग आहेत. त्यात बस आणि/किंवा बोटीचा प्रवास येतो. A, B हे Entrance 1 पासून सुरू होऊन Lower lakes ची सफर घडवितात. Entrance 2 पासून सुरू होणारे E, F हे Upper Lakes कडे नेतात. C आणि H या मार्गांनी दोन्ही भाग बघता येतात.

आम्ही H हा Entrance 2 पासून सुरू होणारा ९किमीचा, ४ ते ६ तास लागणारा मार्ग निवडला होता.यात बसने अप्पर लेक्सच्या टोकाला जाऊन अप्पर लेक्स बघतबघत Kozjak ला येऊन बोटीने Kozjak पार करून मग मोठा धबधबा आणि लोअर लेक बघतात. हा मार्ग बहुतांशी उतरणीचा आहे. फक्त अगदी शेवटी मोठा चढ आहे.

अर्थात आपल्या आवडी वा सोयीप्रमाणे आपण route मध्ये फेरफार करू शकतो. फक्त बस व बोटीच्या वेळा आणि बोटीने एकच प्रवास करायचा, हे सांभाळलं कि झालं. त्याचप्रमाणे पार्कच्या बहुतेक भागांमधून परत आपल्या Entrance ला यायला तंगडतोड करण्याशिवाय पर्याय नाही. आणि आराम करायला किंवा बसायलाही जागा खूप कमी ठिकाणी आहे. बहुतेक ठिकाणी बूड टेकवायलाही जागा नाही. हा सगळा विचार करून आपला मार्ग ठरवावा हे बरं! या routes विषयी तसेच पार्कची अधिक माहिती इथे मिळू शकेल. हे सगळं वाचताना कठिण वाटलं तर ती माझी लेखनमर्यादा असेल. प्रत्यक्षात तिथे फिरताना बर्‍याच गोष्टी सोप्या होतात आणि खळखळ वाहणार्‍या पाण्यासंगे आपणही एक थेंब होऊन वाहत जातो.

Entrance 2 ला ४ एप्रिलला सकाळी आम्ही पोहोचलो तेव्हा संततधार पाऊस पडतच होता. खरंतर सकाळी लवकर निघून दिवसभर फिरून संध्याकाळी पाचपर्यंत तिथून निघून झाग्रेबला जायचं होतं. अंधार पडायच्या आत रस्त्याचा घाटाचा भाग पार करायचा होता. पण सकाळी पाऊस जोरदार होता. दुपारनंतर सूर्यदर्शन होण्याची आशा होती. पावसाचा जोर कमी व्हायला अकरा वाजून गेले. Entrance 2 ला प्रत्येकी ११० कुना (सुमारे १५ युरो) देवून एक दिवसाचं तिकीट काढलं. हे तिकिट हिवाळ्यात ५५ कुना आणि जुलैऑगस्टमध्ये १८० कुना आहे. युरोपातील इतर पर्यटनस्थळांच्या तुलनेत तसेच क्रोएशियातील स्वस्ताई बघता प्रवेशशुल्क जास्त वाटलं. तिथे बरेच कर्मचारी होते, पण माहिती देण्याची इच्छा कुणालाच नव्हती! काही विचारल्यावर तिकिटावर नकाशा आहे तसं जा, एवढंच सांगण्यात आलं. गर्दी नसताना ही कथा! असो.

थंडीमुळे गरम चहा किंवा कॉफी प्यायची होती. पण तिथली खाऊची दुकानं बंद दिसत होती. प्रवेशद्वाराहून बसच्या St2 या थांब्यापर्यंत पायवाटेने जायला १५ मिनिटं लागतात. हा उताराचा रस्ता परत येताना चढून यायचा होता. रस्त्यात लावलेली ही मस्त पाटी...

वाटेत एक पार्कचं हॉटेल लागलं. तिथे टेकअवे कॉफीच्या नावाचं गरम पाणी घेतलं. St3 ला जाणारी बस निघायला वेळ होता. तोवर ते पाणी पितापिता तिथे लावलेला तपशीलवार नकाशा बघितला. या नकाशात प्रत्येक छोट्या भागाचं अंतरही दिलं होतं. हा नकाशा आधी बघायला मिळाला असता तर बरं झालं असतं. H route मध्ये सुरुवातीला १० नंबरच्या वाटेने शेवटच्या लेक पर्यंत जायचं होतं. उशिर झाल्याने अंतर वाचविण्यासाठी आम्ही या नकाश्याप्रमाणे St3 हून ११ चा थोडा भाग, मग १५, मग १०, त्यानंतर १४, १३ आणि पुन्हा १० ने P2 ला जायचं ठरवलं. अप्पर लेक्स व्यवस्थित पाहून मग वेळ उरेल त्याप्रमाणे लोअर लेक्स बघू असा विचार होता. तिथे असलेल्या रेंजर्सनीही नीट माहिती दिली. पण पुरामुळे १४ क्रमांकाची वाट बंद आहे हे कोणीही सांगितलं नाही. ते आम्हाला तिथे गेल्यावरच कळलं. त्यामुळे मार्ग पुन्हा बदलावा लागला. खरंतर कोणत्या वाटा बंद आहेत हे पर्यटकांना सुरुवातीलाच सांगायला हवं आणि पर्यायी मार्ग सुचवायला हवे. पण अश्या बाबतीत बरीच अनास्था दिसली.

ढग, भुरभुरणारा पाऊस आणि क्वचित डोकावणारा सूर्य अश्या वातावरणात केलेली अप्पर लेक्सची भटकंती:

काही क्षणांसाठीही ढगांचा पडदा हलला तरी तोवर काळसर दिसणारं पाणी सूर्यप्रकाश पिऊन निळ्याहिरव्या अनंत रंगच्छटा उधळत असे. तो पाण्याचा खेळ पाहायला मिळावा म्हणून ऊनपाऊसाचा खेळ सुरू राहू दे असं वाटून गेलं.

कुठे शुभ्र जलधारा तर कुठे चमचमणारे नीलमणी! डोळ्यांचं पारणं फिटणं म्हणजे काय ते आम्ही अक्षरशः अनुभवत होतो. अप्पर लेक्सचा निरोप घ्यावासा वाटत नव्हता, पण जाणं भाग होतं. Lower Lakes were calling...

 

पूर्व युरोपातील नैसर्गिक सौंदर्य काही काळापूर्वीपासून जवळ जवळ अनाघ्रात होते. तो भाग हळू हळू आंतरराष्ट्रीय पर्यटनाला खुला होतोय. त्यामुळे त्याचे एक वेगळेच आकर्षण आहे.

निसर्गाच्या अप्रतिम रुपड्यातून फिरताना होणार्‍या मनःस्थितीचे, "खळखळ वाहणार्‍या पाण्यासंगे आपणही एक थेंब होऊन वाहत जातो." याहून चपखल व सुंदर वर्णन करणे कठीण आहे ! त्यासाठी खास टाळ्या !

 

पूर्व युरोपाबद्दल सहमत आहे. निसर्गसौंदर्याबरोबर इथल्या भाषा, संस्कृती, वास्तुकला हे सगळं वेगळं आणि आकर्षक आहे. त्यात आधुनिकतेचा स्पर्श आता कुठे होतोय! क्रोएशियावर तर ग्रीक, इटालियन, ऑस्ट्रो-हंगेरियन, पूर्व युरोपीय असे अनेक प्रभाव आहेत. क्रोएशिया स्वतंत्र होऊन जेमतेम पंचवीस वर्षं होत आहेत. एवढ्या छोट्या कालावधीत प्रचंड वेगाने बदललेल्या जगाशी जुळवून घेत पुढे जायचा प्रयत्न करणं कौतुकास्पद आहे.

ट्रिपअड्वायझरवर वाचून झडरजवळ अंतर्गत भागात आम्ही एक दिवस भटकलो होतो. पर्यटकांच्या वाटेवरून थोडं दूर गेल्यावर अजूनही तिथे युद्धाच्या खुणा दिसतात. पण त्याचबरोबर लोकांची आपुलकी, मदतीची वृत्ती, इंग्रजी बोलणं, कष्टाची तयारी; तरीही स्वतःचा आब राखणं यांनी भारावायला होतं. (म्हणूनच कदाचित एखादा वाईट अनुभव जास्त खुपतो.) भारताविषयीही तिथे खूप कुतूहल आणि आदर आहे.

 क्रोएशियाला पर्यटनासाठी म्हणून जायचे असे ठरवले होते का? काय तयारी केलीत? व्हिसा वगैरे सगळी माहितीही टाकाल शेवटी, प्लीज.

 

हो, पर्यटनासाठीच गेलो होतो. क्रोएशियाला गेलं की प्लीट्विच्काला जायचं हे आधीच ठरलं होतं. प्लीट्विच्कासारखा करका (Krka) हा नॅशनल पार्क आहे. तिथेही जाणार होतो. पण शेवटच्या क्षणी रद्द करावं लागलं.

क्रोएशियाबद्दल आणखी लिहिण्याचा सध्यातरी मानस नाही. त्यामुळे इथेच थोडक्यात माहिती देत आहे. आणखी नेमकी माहिती हवी असल्यास अवश्य विचारा.

क्रोएशिया युरोपिअन युनिअनमध्ये आहे, पण शेंगेन एरियात नाही. परंतु multiple entry शेंगेन विजा वा रेसिडेंस परमिट असल्यास पर्यटनासाठी तिथे जाता येते. अर्थात १८० दिवसांच्या कालावधीत एकूण ९० दिवसांपेक्षा जास्त राहता येत नाही. आम्ही शेंगेनमध्ये राहत असल्याने विजाचा प्रश्न नव्हता. त्याशिवाय EU आणि इतर काही देशांच्या नागरिकांना विजा लागत नाही. पण त्यात भारत देश येत नाही. शेंगेन विजा नसलेल्या भारतीय नागरिकांना विजासाठी काय करावं लागेल, हे मी सांगू शकत नाही. क्रोएशिया आणि जवळपासचे इतर देश, जसे स्लोवेनिया, ऑस्ट्रिया, इटली (फेरी आहेत); अशीही सहल होऊ शकेल. पण त्यासाठी क्रोएशिया आणि शेंगेन असे दोन्ही विजा घ्यावे लागतील किंवा कसे, याबद्दल कल्पना नाही. विजाबद्दलच्या माहितीत चूकभूल द्यावी घ्यावी.

आम्ही शेंगेन मधून गेलो तरीही क्रोएशिया शेंगेनमध्ये नसल्याने जाताना आणि येताना इमिग्रेशन चेक झाला. क्रोएशियात किती दिवस, काय करणार असे जुजबी प्रश्न विचारले गेले.

झाग्रेबसाठी विमानाची स्वस्त तिकिटे मिळाल्याने महिनाभर आधी सहलीचं ठरलं. एप्रिल महिन्यात कमी पर्यटक जातात त्यामुळे राहायला जागा शोधणं सोपं होतं. तिथे हॉटेल्स खूप कमी आहेत. अगदी झाग्रेबलाही राहायला गेस्ट हाउसेस किंवा अपार्टमेंटस् आहेत. त्यामुळे बर्‍याचदा सकाळच्या न्याहारीचीही सोय आपल्याला करावी लागू शकते. अपार्टमेंटमध्ये स्वयंपाकाची सोय असते, विशेषतः शाकाहार्‍यांना उपयोग होऊ शकतो. जागा शोधायला आम्ही बुकिंग.कॉम आणि ट्रिपअडवायझर वापरलं. झाग्रेब आणि झडरला मध्यवर्ती ठिकाणी राहिल्यास पायी फिरता येतं.

कुठे जायचंय आणि तिथे काय बघण्यात रस आहे यावरून किती दिवसांसाठी हे ठरवलं. त्यासाठी ट्रिपअडवाझर या साइटची मदत घेतली. देशांतर्गत प्रवासासाठी बसची चांगली सोय आहे. बसने झाग्रेब, झडर आणि प्लीट्विच्का असं आधी ठरवलं होतं. पण शेवटी दिड दिवस झाग्रेब, एक दिवस झडर, एक दिवस शिबेनिक आणि करका, एक दिवस प्लीट्विच्का असा भरगच्च प्लॅन झाल्याने गाडी भाड्याने घेतली. झाग्रेब पाहून परत विमानतळावर जाऊन गाडी घेऊन बाकीचा प्रवास केला. करकाऐवजी जवळचा एक तलाव पाहिला. प्लीट्विच्का पाहून झाग्रेब विमानतळावर गाडी परत केली आणि दुसर्‍या दिवशी सकाळी विमान असल्याने विमानतळाजवळ ती रात्र राहिलो.

क्रोएशिया समुद्रकिनारा आणि बेटांसाठीही प्रसिद्ध आहे. स्प्लिट, डुब्रोव्निक, पुला, रोविंज ही काही प्रसिद्ध पर्यटनस्थळे आहेत. त्याशिवाय उत्तरेला किल्ले आहेत. झडरजवळ पाक्लेनिका गॉर्ज (प्रस्तरारोहण) आणि टेलाश्चिका पार्क आहेत. पुन्हा जायला नक्कीच आवडेल.

आम्ही फिरलो त्या भागात रस्ते उत्तम आहेत. सगळीकडे खूप स्वच्छता आहे, त्याबाबतीत काही प्रगत युरोपियन देशही मागे पडतील. EU पेक्षा थोडी स्वस्ताई आहे. शाकाहार्‍यांचीही जेवणाची गैरसोय होऊ नये. भारतीय जेवण मिळण्याची अपेक्षा ठेऊ नये. मत्स्याहार महाग आहे. स्थानिक वाईन्स उत्तम आहेत. Bijela kava हा कॉफीचा प्रकार आपल्या भरपूर दूध घातलेल्या कॉफीच्या जवळ जातो. स्थानिक चीझही आवडलं.

पर्यटकांशी संबंध येणार्‍यांना बर्‍यापैकी इंग्रजी येतं. अर्थात अंतर्भागाबद्दल कल्पना नाही. उत्तरेला जर्मनही चालत असावं. लोक मदत करणारे वाटले. पण नॅशनल पार्कच्या व्यवस्थापनात (प्लीट्विच्का, करका आणि टेलाश्चिका) थोडी अनास्था दिसली. हा लो सीझनमध्ये गेल्याचाही परिणाम असू शकतो.

 http://misalpav.com/node/39677

प्लीट्विच्का जेझेरा (Plitvice Lakes) उर्वरित भाग

 अप्पर लेक्सचा निरोप घ्यावासा वाटत नव्हता, पण जाणं भाग होतं. Lower Lakes were calling...

बोटीच्या धक्क्याशी आलो तर पुढची बोट निघणारच होती. पार्कमध्ये प्रवेश करून साडेतीन तास होत आले होते. एकदाच पाच मिनिटं बसून विश्रांती घेतली होती आणि झाग्रेबच्या बाजारात घेतलेले सुके अंजीर खाल्ले होते. आता पाय थकले होते आणि भूकही लागली होती. पोटपूजेची सोय 'उस पार'च होणार होती. तोपर्यंत निवांत बसलो.

'उस पार' कॅफेत खाण्यासाठी बर्गर, फ्राईज किंवा थंड सँड्विच एवढंच होतं. सँड्विच गरम करून देणार नाही, हे ही सांगण्यात आलं. क्रोएशियात एवढी गैरसोय कुठे झाली नव्हती. स्थानमाहात्म्य, दुसरे काय? सँड्विच खाऊन पुन्हा कॉफी नामे गरम पाणी प्यायल्यावर तरतरी आली. थोडा वेळ आराम केला.

लोअर लेक्ससाठी पुरेसा वेळ हातात नव्हता. H रूट हा बोटीच्या धक्क्यानंतर थोड्याच अंतरानंतर canyon च्या सुरुवातीला पाणी ओलांडून बराचसा canyon च्या वरून पूर्व बाजूने जातो, मग Veliki slap (“Great Waterfall”) च्या आधी पुन्हा पाणी ओलांडून धबधब्याशी जाऊन शेवटी परत पूर्व बाजूने St1 बस थांब्याशी येतो.

आम्हाला शॉर्टकट शोधणं भाग होतं. तिथल्या एका रेंजरला विचारलं. त्याने नेहमीच्या पायवाटेऐवजी दोन्ही बाजूंना पायर्‍या कुठे आहेत ते सांगितलं. तसं गेलो तर अंतर खूप कमी होणार होतं. एक ते दीड तासात तर बहुतेक सगळं पाहता येणार होतं. परत येताना एका गुहेतून पायर्‍या आहेत असं आधीही एका ठिकाणी वाचलं होतं. पण खडा चढ, आणि पावसात चिखलही असणार. या पायर्‍या नकाशातही नाहीत. रेंजरने व्यवस्थित माहिती दिली. मग त्याने सांगितल्याप्रमाणेच निघालो. आम्हाला canyon क्रॉस न करता वरून पश्चिम बाजूनेच जायचं होतं. शेवटी पायर्‍या उतरून Veliki slap पाहून मग पाण्यापर्यंत उतरून दरीतून काठाने थोडं चालल्यावर पाणी ओलांडून गेल्यावर लगेच गुहेतून डोंगर चढायचा होता.

पार्कच्या या भागाचं वैशिष्ट्य म्हणजे वरून दिसणारा एकात एक मिसळणार्‍या तलावांचा नजारा. सुरूवातीलाच एका view point ला उजवीकडे बघितल्यावर प्लीट्विच्काचा सगळ्यांत प्रसिद्ध देखावा दिसला.

डावीकडे canyon आणि छोटीमोठी तळी होती. पुढे जावं तसं समोरचं दृश्यही बदलत होतं.

वरच्या फोटोत दिसणार्‍या गुहेतून आम्हाला नंतर जायचं होतं! त्यामुळे खालच्या फोटोतील नागमोडी रस्त्याचं अंतर आणि नंतर गुहेच्या वरच्या भागापर्यंत येण्यासाठीचा वळसा वाचणार होता.

पायर्‍या उतरताना धबधबा दिसत तर नव्हता, पण आवाज येत होता. चिखल नसला तरी पालापाचोळा खूप होता. बाकीच्या वाटांसारखी इथे देखभाल करत नसावेत.

एकदाचे धबधब्याचे दर्शन झाले. आतापर्यंत बघितलेल्या पाण्यापुढे हा धबधबा नावालाच “Great Waterfall” वाटला.

आता पुन्हा पाण्याच्या जवळून भटकंती सुरू झाली.

गुहेच्या तोंडाशी हा बोर्ड होता. गुहेच्या आतल्या भागात वटवाघुळं असतात, तसेच छोटे लवणस्तंभही आहेत. पण त्यासाठी दिवसाउजेडी यावं लागतं.

गुहेत शिरल्यावर परत मागे वळून पाणी आणि झरे डोळे भरून पाहिले. पायर्‍या चढायला लागल्यावर The Lord of the Rings आणि गोल्लमची आठवण येणं साहजिक होतं!

गुहेतून बाहेर येऊन पुन्हा पायर्‍या आणि पायवाटेने चढून St1 बस स्टॉपशी आलो. वाटेत दुसर्‍या बाजूने लोअर लेक्स दिसले आणि थकवा पळून गेला.

पार्कच्या या भागासाठी सव्वा तास लागला होता. बसची थोडा वेळ वाट पाहावी लागली. एकदाचे बसने St2 ला आलो. तिथून परत प्रवेशद्वारापर्यंत जाताना मात्र पाय बंड पुकारत होते.

दोन्ही भागातील भटकंती मिळून अकरा किमी चालणं झालं होतं. विश्रांतीचा वेळ सोडून बसबोट प्रवासासकट पाच तास लागले होते. तरीही लोअर लेक्स घाईत बघितल्यासारखं वाटत होतं. पण पुन्हा कधीतरी नक्की जायचंय प्लीट्विच्का जेझेराला... फक्त हिरवाई असताना कि बर्फ असताना ते ठरत नाहीये...