स्पेन

 सफर माद्रिदची--भाग १.

काहीतरी कारणाने वीकेंड ला जोडुन एका दिवसाची सुट्टी मिळाली होती. तसा थोडाफार ऑफ सीज़न असल्यामुळे विमानांची तिकिटे अगदी डर्ट चीप म्हणतात तशा दरात उपलब्ध होती. मग मॅड्रिडला जायचं का बार्सेलोनाला अशी तूफानी चर्चा घरात सुरू झाली. खरंतर आम्हाला काय दोन्ही बघितले नसल्यामुळे तसा काहीच फरक पडत नव्हता. शेवटी आम्ही हेड्स का टेल्स असा अत्यंत डोकेबाज उपाय वापरून निर्णय घेऊन टाकला. तिकिटे, होटेल बुकिंग वग़ैरे करुन शुक्रवारी रात्री उशिरा मॅड्रिड मधे येउन पोहचलो सुद्धा.

मॅड्रिड चा खरं म्हणजे स्थानिक लोकं माद्रिद असा उच्चार करतात. या शहरात हिंडतांना सर्वात प्रथम आपल्या डोळ्यात भरते ती येथील भव्यता. इथले रस्ते अतिशय प्रशस्त आहेत. रस्त्याच्या कडेला फूटपाथ पण अगदी ऐसपैस. सायकलिंगसाठी वेगळा मार्ग. लोकांना बसायला बेंचेस. त्यामुळे एखाद्या रस्त्याच्या कडेला तिथे बाकावर बसून कॉफी पीत त्या गर्दी, ट्रॅफिक चा जराही त्रास न होता आजूबाजूच्या ऊत्साही, आनंदी वातावरणाची मजा घेता येते.

भलेमोठे चौक....त्या चौकात भव्य देखणे पुतळे, कारंजे. आजूबाजूला इमारती तर नजर हटुच नये अशा. एखाद्या इमारती-कडे नजर जावी आणि तिचं रूप, तोरा बघून वाटावं की आत एखादं म्यूज़ीयम तरी असावं नाहीतरी एखादं महत्वाचं ठिकाण असावं. तर ही इमारत निघावी एखादे अपार्टमेंट. म्हणजे साध्या, टूरिस्ट मॅप वर नसलेल्या इमारती पण अतिदेखण्या.

या शहरात आणि पॅरिस मधे मला विलक्षण साम्य जाणवलं. तशीच थक्क करून सोडणारी सुंदरता. दोन्ही ठिकाणी उत्तम स्थापत्यशास्त्राचा नमूना असलेल्या इमारती. तसेच अतिभव्य राजवाडे. उत्तमोत्तम संग्रहालये, एकापेक्षा एक सुरेख उद्याने, कारंजी, कमानी, विस्तीर्ण प्लाझा, जागोजागी असलेले कॅफेस, बार्स, शॉपिंग.....आणि वेड लागेल असे रंगीबेरंगी सळसळतं वातवरण.

एक मात्र आहे ते म्हणजे पॅरिस ला मिळालेली प्रसिध्हि, ग्लॅमर, नाव, प्रतिष्ठा हे सर्व माद्रिद च्या नशिबी नाही. एकाच घरातले दोन भाऊ असावेत नं. दोघेही हुशार, कर्तबगार आणि देखणे. पण एकाला अपार यश-किर्ती मिळावी आणि एकाला जरा उपेक्षा असा हा प्रकार. थोडक्यात जगाच्या लाडक्या पॅरिस चा हा किंचितसा दोडका भाऊ. युरोपमधील एक अत्यंत सौंदर्यवान आणि राजबिंडं पण अतिशय अंडर-रेटेड शहर.

या शहरात फिरण्यासाठी हॉप ऑन हॉप ऑफ बसेस खूप सोयीच्या पडतात. बसच्या वरच्या खुल्या जागेत बसायला जागा मिळाली की आरामात माद्रिद दर्शन करता येते. कुठे उतरायचे असेल तर उतरा. आजूबाजूला जरा चक्कर मारा, फोटो काढा. कुठल्यातरी छानशा जागी बसून टॅॅपा खा, सन्ग्रिया प्या. टापा आणि सॅंग्रिया हे क्लॅसिक कॉंबिनेशन. थंडगार सॅंग्रिया चा तो चटकदार रंगाचा भलमोठा जार नुसता बघुनच जिवाला गारेगार वाटेल.

चुर्रोस हा सुद्धा खास स्पॅनिश पदार्थ. थोडाफार आपल्या चीरोट्या सारखा. आपल्यासमोर हे खुसखुशीत गोडसर चुर्रोस गरम गरम येतात. त्यांना चॉकलेट सॉस मधे बुडवून गपागप खा.

माद्रिदमधे फिरण्यांच्या महत्वाच्या जागांपैकी एक आहे Temple Of Debod. एकोणिसशे साठ मधे Egypt मधे आस्वान धरण बांधले जात होते. हजारो मंदिरे- देशाचा संस्कृतिक ठेवा पाण्याखाली जाण्याचा धोका होता. अशावेळी युनेसको ने जगाला मदतीची हाक दिली. जगातील स्पेन सकट अनेक देश पुढे सरसावले. या पाण्याखाली जाणार्‍या असंख्य प्राचीन देवालयांना, मुर्तींना, वस्तूंना तेथून हलवून सुरक्षित ठिकाणी त्यांचे पुनर्वसन करण्यात आले. या मदतीसाठी आभाराचे प्रतीक म्हणून इजीप्त सरकारने हे टेंपल ऑफ डेबोद स्पेनला भेट दिले. आज हे देऊळ माद्रिदच्या parque del oeste या सुंदर उद्यानात उभे आहे.

इसिस नावाच्या देवतेचे हे मंदिर साधारणपणे दोन अडीच हजार वर्षे जुने आहे. एका लहानशा जलाशयाला लागून याची उभारणी झाली आहे. मुख्य मंदिराच्या समोर दोन कमानी आहेत. आत छोट्या छोट्या खोल्या, दालने आहेत. काही ध्यानधारणे साठी, काही पूजार्यांसाठी. सगळे बांधकाम दगडाचे, एकावर एक शिळा ठेवल्यासारखे.

तेथील भितींवर वेगवेगळे देखावे कोरले आहेत त्यावरून त्यांच्या चालीरितींची, पूजा-अर्चेच्या विधींची थोडीफार कल्पना येते. काही चित्रांमधे तर मला आपल्या आणि प्राचीन इजिप्तीयन संस्कृती मधे थक्क होईल इतके साम्य जाणवले. त्यातील मुख्य भाग म्हणजे मूर्तिपूजा. देवळाच्या आत कोरीव खांब. देवाचे दर्शन घेण्यासाठी सभामंडप आणि मुर्तीचा मुख्य गाभारा. येथे फक्त प्रमुख पूजार्यालाच प्रवेश असे. देवाला वेगवेगळी फळे, अन्नपदार्थाचा नैवेद्य दाखविणे. इतकेच नाही तर आपल्यासारखेच देवाला फुले वाहणे, उद्बत्ति, धूपाने ओवळणे इत्यादी प्रकार सुद्धा.

दिवसभर फिरून पार दमायला झालं होतं. पण डोळ्यात झोप काही येत नव्हती कारण रात्री हॉटेलच्या खिडकीतून बाहेर मंद प्रकाशात उजळून निघालेला रॉयल पॅलेस आम्हाला खुणावत होता. उद्या तिथेच जायचे होते......

क्रमश:

 

सफर माद्रिदची--भाग २ आणि शेवट.

Palacio Real म्हणजे रॉयल पॅलेस ऑफ माद्रिद- येथील एक प्रमुख आकर्षण. युरोपातील प्रमुख राजवाड्यांपैकी याची गणना होते. याच्या सौंदर्याची तुलना फ्रांस च्या Versailles palace आणि विएन्ना च्या Schonbrunn बरोबर करतात. जवळजवळ तीन हजारहूनही अधिक खोल्या, दालने असलेला हा राजवाडा क्षेत्रफळामधे युरोपातील सर्वात मोठा समजला जातो.

या सुप्रसिद्ध राजवाड्याच्या तिकिटांच्या भयानक रांगांची ख्याती ऐकून असल्यामुळे आम्ही सकाळी लवकर आवरून, कसबसा ब्रेकफास्ट संपवून हॉटेलवरून निघालो. सुदैवाने आमचे हॉटेल अगदी या पॅलेस हून जेमतेम दहा मिनिटाच्या चालत जाण्याच्या अंतरावर असल्यामुळे सकाळी उठून टॅक्सी घ्या, बस घ्या ही चिंता नव्हती.

तिथे पोहोचलो तर तिकीट खिडकी अजुन उघडायचीच होती आणि रांगेत आम्ही दुसरे. म्हणजे तेच आम्हाला हवं होतं. युरोपात फिरताना एक लक्षात आलंय की जर तुम्हाला म्यूज़ियम्स किंवा असे महत्वाचे पॅलेस बघायचे असतील तर तिकीट खिडकी उघडतांना पहिल्या वीस-पंचवीस लोकांमधे तुम्ही पाहिजे. कारण नंतर साधारण नऊ-दहा च्या सुमाराला मोठमोठ्या टूर बसेस यायला लागतात आणि मग तूफान गर्दी सुरू होते. त्यापेक्षा थोडं लवकर उठून तिथे पोहोचले तर पुढचा हा त्रास वाचतो आणि सगळं शांतपणे बघता येतं.

तिकिटे घेऊन आत गेलो. सगळ्यात पहिल्यांदा या पॅलेस ची एक गोष्ट नजरेत भरते ती म्हणजे याचा प्रचंड विस्तार. दोन मोठी आणि देखणी उद्याने, पूर्वेला प्लाज़ा डी ओरिएंते. ह्या प्लाज़ा मधे स्पेनच्या अनेक राजांचे पुतळे एका ओळीत उभे आहेत. एक लहानशी बाग आहे, मुलांसाठी उद्यान आहे. उद्यानाला लागून लोकांना फिरायला, बसायला मोकळी जागा आहे. जवळपास कॅफेस, बार्स ची रेलचेल आहे. अगदी समोर हॉप ऑन हॉप ऑफ चा बस स्टॉप देखील आहे.

आत गेल्यावर आधी येतो तो प्लाज़ा दे ला आल्मेरा. याच्या प्रान्गणात उभे राह्यल्यावर सबंध पॅलेस चा नजारा दिसतो. खरंतर अवाढव्य वास्‍तु सुद्धा किती सुबक, सुघड असु शकते. तो सगळा दिमाख पाहूनच छाती दडपते.

बहुतेक असे राजमहाल उभारण्याच्या मागे हाच विचार असावा. राजघराण्याशी संबधित असलेल्या सर्वच गोष्टी- मग ते महाल असो किल्ले असो की शासकीय इमारती असो. सामान्य जनता या राजप्रातिकांसमोर हडबडुनच गेली पाहिजे. मग उठाव वगैरे करायची गोष्ट दूरच.
किंवा मग दुसरे कारण असेही असेल की आपल्या राज्यकर्त्यांचे ते वैभव, त्या शक्तीप्रदर्शनाने जनतेमधे एक सुरक्षिततेची भावना पण येत असेल. आपला राजा सर्वशक्तिमान आहे आणि कुठल्याही परकीय अक्रमणापासुन तो आपलं रक्षण करू शकतो असे काहीतरी त्यांना वाटत असेल.

आत गेल्यावर निरनिराळी दालने आहेत. त्यामधे प्रमुख आहे-- रॉयल लाइब्ररी, शस्त्रागार- जिथे अनेक प्रकारच्या तलवारी, जुनी हत्यारे, चिलखते बरेच काही. खास राजघराण्यासाठी असलेले चॅपेल आहे. थ्रोन रूम हे दालन फक्त राजा आणि राणी च्या खास पाहूणे आणि समारंभांसाठी.

हे दोन फोटो राजवाड्याच्या प्रवेशद्वारातून आत गेल्या गेल्या काढले आहेत. आतल्या खोल्यांमधे मात्र फोटो काढू देत नाही.

या पॅलेस चा मला सर्वात आवडलेला भाग म्हणजे किंग चार्ल्स तिसरा याचे राहण्याचे कक्ष. याची झोपायची, कपडे बदलण्यासाठीची, जेवायचे कक्ष सगळेच अती राजेशाही. इथलं उंची, कोरीव जड फर्निचर, नक्षीदार फ्रेम असलेले भलेमोठे आरसे, क्रिस्टल ची झुंबरे, मेणबत्त्यांचे स्टँड्स, उंच भव्य छत. त्यावर आणि भिंतीवर केलेली कलाकुसर तर नजर ठरणार नाही इतकी सुंदर.

काही कक्षातील तर संपूर्ण भिंती च्या भिंती तलम वेल्वेट किंवा त्यासारख़्या सुरेख मलमलि कपड्याने साजविलेल्या. सगळीकडे लाल, निळा, सोनेरी या रंगांचा भरपूर उपयोग इथल्या सजावटी-वर दिसतो.

एकेका दालनात गेले की वेड लागेल असे सौंदर्य, ऐश्वर्य सगळं भरभरून. एका नजरेत तर मावतच नाही. प्रथम पूर्णपणे ब्लॅंक व्हायला होतं. तोंडाचा आ आणि डोळे एव्हडे मोठाले झालेले असतात. हळूहळू सर्व बारकावे, नक्षी, कलाकुसर, रंग, रूप झिरपायला लागतं. लांब रुंद अव्वल दर्जाचे गलिचे, उत्तमातील उत्तम तलम पडदे, अतिशय उंची पोर्सेलिन, एक से एक सुंदर चित्रे, नक्षीदार भांडी, बोन चायना चे डिनर सेट्स, ब्रॉंझ चे पुतळे सगळं बघता बघता अक्षरश: मानसिक दमणुक होते.

माद्रिद दर्शनाचा आमचा शेवटचा थांबा होता Retiro Park. तीनशे पन्नास एकरांचा हा पार्क माद्रिद शहराच्या मध्यवर्ती भागात आहे. दुपार किंवा संध्याकाळी म्यूज़ियम्स, पॅलेस बघून थकल्यावर इथे वेळ घालविणे फार छान वाटते. गरगर फिरल्यावर जरा रिलॅक्स करण्यासाठी हे उत्तम ठिकाण आहे. इथे लहान मुलांसाठी घसरगूंड्या, झोपाळे हे प्रकार आहेत. सायकली रेंट वर मिळू शकतात. आइस्क्रीम शॉप्स आहेत, एक आऊट-डोर जिम पण आहे. मधोमध एक अतिशय सुंदर निळा-शार तलाव आहे जिथे रो-बोट घेऊन मस्तॅंपैकी बोटिंग करू शकता.

माद्रिद मधे आमचे दोन-तीन दिवस अगदी छान मजेत गेले होते. बरेच बघितले होते पण खूप काही बघायचे राहूनही गेले. मुख्य म्हणजे येथील जगप्रसिद्ध Prado Museum. दूसरे म्हणजे माद्रिद हून एक तासांवर असलेले अतिशय सुंदर आणि संपन्न इतिहास असलेले शहर Toledo.

मला वाटतं की जगातील कुठल्याही प्रसिद्ध आणि प्रेक्षणीय शहरात जा आपल्याकडे असणारा वेळ कधीच पुरत नाही. नेहमी काहीतरी राहून गेल्याची भावना रहतेच. असो.

माद्रिद मधून निघतांना वाईट तर वाटत होतं पण मनात म्हणालो ठीक आहे, माद्रिद कुठे पळून जातंय? येऊ ना पुन्हा कधी ना कधी......उम्मीद पे दुनिया कायम है...

दक्षिण स्पेन ची सफर---भाग १.

नेमेची येतो.....दर वार्षिप्रमाणे, मुलांच्या सुट्टीत कुठे जायचे यावर घरी चर्चा सुरू झाली. नुकताच झोया अख्तर चा ZNMD तिसर्यांदा बघितला होता त्यामुळे कुठे जायचं हे लगेच ठरल्या गेलं----स्पेन!

स्पेन... अर्ध्या जगावर अधिराज्य गाजविलेलं एकेकाळचं एक बलाढ्य साम्राज्य. क्रिस्टोफर कोलमबस सारख्या अनेक खलाशांनी नवे जग शोधायला प्रस्थान ठेवले ते इथूनच. फुटबॉल, बूलफाइटस, फ्लेमिन्को नृत्य आणि पाब्लो पिकासो तसेच जगप्रसिद्ध वाइन्स आणि ऑलिव्स चा हा देश. इथे फिरायला जायची तर फारच उत्सुकता होती पण, हा देश तसा बराच पसरलेला असल्यामुळे आणि सुट्टी कमी असल्यामुळे आम्ही ठरवलंकी या वेळी या देशाच्या फक्त दक्षीण भागात फिरावं.
या दक्षीण स्पेन ला म्हणतात आंड्युलिशिया.

युरोप आणि आफ्रिका ह्या दोन खंडाना तसेच अट्लॅंटिक आणि भूमध्यासमुद्राला जोडणारा आंड्यूल्यूशिया हा भाग अतिशय निसर्गरम्यआहे. सियेरा मोरेना च्या पर्वतरांगा, कुठे राखरखीत वाळवंट तर कुठे ग्वाडॅल्क्विवियर नदीने सुजलाम् सुफलाम् झालेली हिरवागार झाडी, बारमहा स्वच्छ सूर्यप्रकाश, लांबलचक नितळ सागर किनारे आणि तिथे मिळणारा अप्रतिम सीफूड...त्यामुळे या भागात पर्यटकांची कायम वर्दळ असते.
सर्वप्रथम ग्रॅनडा या ठिकाणी आणि मग सेविला या गावी जाण्याचे ठरले.

एकदा कुठे जायचे हे ठरवले की मग पुढच्या गोष्टी पटापट होतात. विमानाची तिकिटे, हॉटेल्स चा बुकिंग इत्यादी प्रकार पार पडले आणि शेवटी जाण्याचा दिवस उजाडला.

सात एप्रिल ला सकाळी आम्ही मालागा च्या विमानतळावर येऊन पोहोचलो. मालागा हे स्पेन च्या किनारपट्टीवरील आतिशय लोकप्रिय बीच रिसॉर्ट आहे. वेळेच्या अभावी आम्ही मात्र तिथून लगेच टॅक्सी पकडून ग्रॅनडा कडे निघालो. मालागा ते ग्रॅनडा साधारण १.३० तासांचा रस्ता आहे. आमचा ड्राइवर अगदी हसतमुख होता मात्र त्याला इंग्रजी अजीबात समजत नव्हते म्हणून त्याच्याशी बोलायची मारामारी. आता आम्ही शांतपणे खिडकी बाहेर बघायला लागलो होतो.
बाहेर बघताना बाकी युरोप आणि स्पेन मधला फरक लगेच जाणवत होता. सर्वसाधारणतः युरोप मधे फिरताना वळणदार रस्ते, स्वच्छ निळसर तलाव, हिरवेगार डोंगर असा नजारा दिसतो. इथे मात्र सपाट कुरणे..अगदी हिरवीगार नाही, किंचित वाळलेली, दूरवर बुटक्या टेकड्या आणि त्यावर ऑलिव्स ची शेती....ऑलिव्स चे उत्पादन भरपूर.

ग्रॅनडा मधे पोहोचेपर्यंत दुपार झालेली होती. उशाशी सीएरा निवाडा डोंगर आणि पायाशी भूमध्यासागर असलेलं हे एक टुमदार गाव. या प्रदेशावर प्रथम रोमन, मग इस्लामी सुलतान आणि मग कॅथलिक अशा अनेक वेगवेगळ्या संस्कृती, धर्माच्या राजांनी आक्रमणे केली आणि आपली संस्कृती या प्रदेशात रूजवीली.
नॉर्थ आफ्रिकेतून इस्लामी टोळ्या जिब्रॉल्टर मार्गे स्पेन मधे शिरल्या आणि मग जवळजवळ पाचशे-सातशे वर्षं त्यांनी या देशात आपले बस्तान बसविले. साधारण चौदाशे नव्वद पर्यंत ही राजवट टिकून होती, मग मात्र ख्रिस्ती राज्यकर्त्यांनी त्यांचा पराभव करून त्यांना पार आफ्रिकेत हद्दपार केले.
पण अजूनही या गावात इस्लामी संस्कृतीचा प्रभाव ना चुकता जाणवतो, इथल्या भाषेमधे, इमारतींच्या अवशेषांमधे, खाद्यपदार्थांमधे आणि हो, अगदी अरेबियन नाइट्स च्या गोष्टींची आठवण येईल अशा बझारांमधे देखील.

हॉटेलात चेक इन केल्यानंतर सगळे थकून गेले होते त्यामुळे मुलांनी मस्तं ताणून दिली. संध्याकाळी गावात फेरफटका मारायला निघालो. हवेत किंचित गारवा होता तरीही एक स्वेटर पुरेसा होता.
आमचं हॉटेल ज्या भागात होतं त्या भागाला म्हणतात अल्बाइझीन. हा भाग उंच टेकडीवर असल्यामुळे अतिशय चढाईचे आणि वळणदार रस्ते. रुंदी इतकी की जेमेतेम एखादी लहानशी गाडी आत येऊ शकेल. इथे बाहेरच्या गाड्यांना तर बंदीच आहे. एकतर स्थानिकांच्या गाड्या किंवा टॅक्सी एवढीच रहदारि. रस्त्यांनी चालतांना एकदम चढाव, अचानक वळण आणि मग उतार. चालतांना आजूबाजूला नजर टाकावी तिथे लालसर पिवळ्या कौलांची घरे, हिरवीगार सूचीपर्णी झाडे, नागमोडी पण अतिशय सुबक वळणाचे रस्ते.

आणि कुठूनही आपल्याकडे नजर खेचून घेणारा, ग्रॅनडा ची शान, त्याचा मानबिंदू ...... Al Hambra....!!....हिरव्यागार पाचूमधे जडलेला मोतीच जणू!!

हा किल्ला म्हणजे फक्त ग्रॅनडा नव्हे तर संपूर्ण स्पेनच्या प्रेक्षणीय स्थळांच्या यादी मधे फार वरच्या क्रमांकावर आहे. खरतर, या गावातच रमत गमत चालायला मजा येत होती पण फार उशीर करून आम्हाला चालणार नव्हता. रात्री लवकर झोपून सकाळी किल्ला बघायला जायची उत्सुकता होती. रात्री झोपतांना खुणावत होता..किल्ले..Al Hambra...

क्रमश:

दक्षिण स्पेन ची सफर---भाग २.

Al Hambra .... अर्थात,' लाल किल्ला'.....

ग्रॅनडाच्या पश्चिमेला एका डोंगराच्या माथ्यावर बांधलेला हा किल्ला. उंचावर असल्याकरणाने खालच्या परिसरावर नजर ठेवण्याच्या दृष्टीने ह्याचे महत्व फार मोलाचे होते.
हा किल्ला ११व्या शतकात मोहम्मद बीन अल अहमेर या सुलतानाने बांधला. आणि मग पुढे या किल्ल्यात नंतर आलेल्या राज्यकर्त्यांनी हळूहळू राहण्यासाठी महाल, इतर इमारती, बगीचे इत्यादी बांधकाम केले.

आमच्या हॉटेल पासून हे ठिकाण खरंतर फक्तं दहा मिनिटांवरच होतं पण इथे पर्यटकांच्या होणार्‍या गर्दी बद्दल इतकं ऐकलेलं होतं की त्या भीतीने सकाळी जरा लवकरच उठून ब्रेकफास्ट आटपून ८ ला बाहेर पडलो. तिकिटं ऑनलाइन काढली होती त्यामुळे रांगेत उभे राहण्याचा प्रश्नच नव्हता. फक्त ती कलेक्ट करून लगेच आत शिरलो.

आत गेल्यावर या किल्ल्याचे तीन भाग आहेत. पहिला भाग म्हणजे इथली बाग Generalife. टेकडी च्या उतरंडीवर असलेली ही बाग खरंच खूप सुरेख आहे. रंगीबेरंगी फुलं, पाण्याची कारंजी, हे सगळं तर इथे आहेच, पण बागेची रचना ही चढ-उतारा वर केलेली आहे. सर्व बागेला आणि किल्याला मुबलक पाणीपुरवठा मिळतो. डोंगरांतल्या झर्यांचे पाणी वळवून या परिसरात ठिकठीकाणी पाणी खेळवत ठेवले आहे. कुठे कारंजी, कुठे लहानसहान जलाशय, तर कुठे वाहणारे कालवे. त्याकाळच्या कवी शायरांनी अल-हांबरा ला स्वर्गाची उपमा दिली होती. आफ्रिकेसारख्या कोरड्या प्रदेशामधून आलेल्या ह्या सुलतानांना अशी सुजलां सुफलां भुमी स्वर्गसुंदर वाटावी यात नवल काहीच नाही.

किल्ल्याचा सर्वात प्राचीन भाग म्हणजे Alcazaba - अर्थात मूळ किल्ला. याचे काही अवशेष बर्‍यापैकी शाबूत आहेत, त्यात लष्कराचे ठाणे, सैनिकांची राहती घरे, टेहळणी बुरूज, बाजारपेठ आणि बरंच काही. पण अल्काझबाचे वैशिष्ट म्हणजे याच्या बुरुजावरून गडाखलचा संपूर्ण ग्रॅनडा अगदी सुंदर चित्रासारखा दिसतो.

आता इथलं सर्वात प्रमुख आकर्षण म्हणजे Nasrid Palaces. हे शाही निवासस्थान Nasrid घराण्यातील राजांनी बांधले. आत शिरल्यावर अनेक महाल, खोल्या आहेत. वाड्याच्या प्रत्येक खोलीत भिंतींवर, खांबावर अतिशय नाजूक नक्षीकाम. इस्लामी चित्रकलेमधे मनुष्य, प्राणी याच्या आकृती काढणे निषिद्ध. म्हणून सगळी नक्षी फुलपानांची आणि उर्दू लिपीची. इतकी बारीक आणि अप्रतिम कलाकुसर फार कमी ठिकाणी पाहायला मिळेल.

यामधे महत्वाची काही ठिकाणे. एक म्हणजे Mexuar म्हणजे न्यायालय. ही जागा तशी साधी आहे. त्याला लागूनच एक सुबक चौक, त्या चौकात मधोमध पाण्याने भरलेला हौद. भिंतीवर सुंदर नक्षीकाम हे आता वेगळं सांगायलाच नको.

नंतर येतो Cuarto ed comares. जे काही उच्च श्रेणीचे सरदार, राजदूत, उमराव, या लोकांसाठी ही जागा राखीव होती. हा महाल बराच मोठा असून आत बराच पसरलेला आहे, अर्थात बराचसा भाग पर्यटकांसाठी बंदच असतो.

इथला सगळ्यात देखणा भाग आहे Court of Lions. ह्या भागात सुलतान आणि त्याच्या परिवारसाठी राहण्याची व्यवस्था होती. इथे शाही स्थापत्याशस्त्राकारांनी आपल्या रसिकतेचा, कलेचा अगदी जीव ओतून उपयोग केलेला दिसतो. चारही बाजूंनी बंदिस्त चौक, चौकाच्या सर्व बाजूंनी सुरेख कमानी, खांब, सिंहांनी आपल्या पाठीवर उचललेलं पाण्याचा हौद, त्यापासून थेट बेगमांच्या महालांच्या ओसरी पर्यंत काढलेले चिमुकले निर्झर.

त्या सुलतानांनी आपल्या नाजूक साजूक बेगमांचा हा सोन्याचा पिंजरा अगदी मनापासून सजवला होता.

असा हा Al Hambra बघून डोळे अगदी तृप्त झाले होते. चालून चालून पायहि दुखायला लागले होते. म्हणून थेट हॉटेल गाठले. उद्या निघण्याची तयारी करायची होती....कारण आता वेध लागले होते....Sevilla....

क्रमश:

 

दक्षिण स्पेन ची सफर---भाग ३.

Sevilla ...स्थानिकांच्या शब्दात सेविया.
आंड्यूल्यूशियाच्या राजधानिचे हे शहर Guadalquivir या नदीच्या तीरावर वसलेले आहे. स्पेनच्या इतिहास आणि संकृतीचं एक मानचिन्हं म्हणून याची ओळख आहे.
साधारण 206 B.C. रोमन राज्यकर्त्यांंनी याचं Hispalis हे नाव ठेवलं. रोमन काळात हे शहर वैभवाच्या शिखरावरती पोहोचले होते. मग नंतर इ.स.७०० नंतर अरबांनी याचा कब्जा घेतला आणि नाव ठेवलं Isbiliah. त्यानंतर जवळजवळ पाचशे वर्षं इथे इस्लामी सत्ता होती. या काळात पण हे शहर समृद्धशाली होते. तेराव्या शतकाच्या मधे फर्डिनॅंड-तिसरा याने सेविला जिंकून घेतले आणि तिथे ख्रिस्ती धर्माची स्थापना केली.
आताच्या सेविला मधे सुद्धा गत वैभवाच्या खुणा स्पष्टपणे दिसून येतात.

ग्रॅनडा पासून सेविला ला जायला अडीच ते तीन तास लागतात. आधी बस आणि मग ट्रेन, अगदी आरामदायी प्रवास आहे. इथे पोहोचताच मात्र जे धो धो पाऊस सुरू झाला, इतका जबरदस्त की टॅक्सी मधून आमच्या अपार्टमेंट मधे दारात पोहोचेपर्यंत आम्ही आमच्या समानासकट पार भिजून गेलो होतो. अपार्टमेंट मात्र सुरेख होते. दोन बेडरूम्स, स्वयंपाकघर आणि घरात वॉशिंग मशीन सुद्धा होते.
स्पेन मधे आमच्या लक्षात आले की बाकी सर्व युरोप च्या मानाने इथे किमती फार कमी आहेत. हॉटेल, टॅक्सी, रेस्टोरेंट्स, ट्रेन तिकिटे, अगदी सर्व स्वस्त आणि मस्तं...

पाऊस थांबल्यावर आम्ही बाहेर पडलो तर स्वच्छ उन पडलेले होते. आमच्या घरापासून चालत Plaza Nueva ला गेलो. हवा मस्तं होती मग जरा तिथेच रेंगाळलो.
ह्या चौकाच्या चारी बाजूने निरनिराळी दुकाने आहेत, सगळ्या टॉप ब्रॅण्ड्स ची..आणि गाड्यांना वाहतुक बंद! फक्तं केवळ पायी चालणार्‍यांसाठीच रस्ता खुला आहे. त्यामुळे लहान मुलं बिनधास्त खेळत होती आणि त्यांचे आईबाप तिथेच घोळका करून गप्पा करत होते. कोणी कुत्र्याला फिरवत होते, कोणी आजी आजोबा बाकावर निवांत बसले होते.....कोणाला काही घाई ना काही गडबड....छान लाइफ! अगदी आरामशीर! हा सेविला चा अगदी मध्यवर्ती भाग. इथून पुढे चालत गेलं की गावाचा मुख्य रस्ता लागतो. रस्त्याच्या कडेनी लागून अनेक कॉफी शॉप्स, दुकानांची रेलचेल आहे. डावीकडे येथील जगप्रसिद्ध सेविला कॅथेड्रलची भव्य इमारत दिसते. या रस्त्याने नुसतं चालत जरी गेलात तरी अगदी छान वेळ जातो.

दुसरा दिवस- सकाळी आम्ही कालच्याच चौकाच्या पुढून ट्राम पकडली. ही ट्राम गावाच्या अगदी मध्यभागातून धावते आणि सगळ्या प्रमुख प्रेक्षणीय ठिकाणांना घेऊन जाते, हि फार सोयीची आहे. ट्राम मधून आम्ही मारिया लूयीसा पार्क मधे गेलो.

पार्क तर छान आहेच पण या पार्कचा मुख्य भाग आहे, Plaza de Espana. आतिभव्य आणि अतिशय सुंदर असा हा अर्धगोलाकार चौक आहे. मधोमध कारंजे आहे, बसायला बेन्चेस आहेत आणि अर्धगोलाकार असलेल्या या प्लाज़ा ला खेटून वाहणारी एक मोट आहे. याच्यामधे नौकाविहाराची पण सोय आहे. बोट आपणच वल्हावायची आणि पाण्यावर अलगद तरंगत शांतपणे आसपासचा हा सुंदर परिसर अनुभवायचा.
भरपूर वेळ असेल तर संध्याकाळी अंधार होईपर्यंत तिथे जरूर थांबा. रात्री हा सगळा भाग दिव्याच्या रोषणाई ने उजळून जातो. इथल्या इमारतींवर, पाण्यावर वेगवेगळ्या रंगाचे अगदी मंद प्रकाशझोत सोडलेले असतात...सगळा माहौल अगदी मन्तरलेला झालेला असतो...

स्पेन मधे येऊन Flamenco चा एखादा कार्यक्रम बघितला नाही असे कसे होणार? जवळच एका ठिकाणी त्याच रात्री Flamenco Dance Show होता तेव्हा तिथे जाऊन पोहोचलो. तिकिटे काढून आत गेलो.

थियेटर ची इमारत बाहेरून साधारणच होती. आत गेल्यावर आपल्याकडे जुन्या वाड्यांची कशी रचना असते नं तशी काहीशी होती. म्हणजेतिन्ही-चारी बाजूंनी ओसर्या, वरती सज्जे आणि मधे लहानसे आंगण किंवा चौक. या चौकात एक रंगमंच आणि त्याच्या तीन बाजूंनी खुर्च्या, साधारण एका वेळेस चाळीस माणसे बसतील इतक्याच.
कलाकार तीन चार होते. त्यामधे दोन तीन नर्तक, गिटार वादक, आणि गायक.

सुरुवातीला अगदी शांत गतीने नृत्य सुरू झाले. हळूहळू गायकाचा सूर चढा व्हायला लागला तसा नृत्याचा ठेकाही. सर्व नृत्याला, गाण्याला साथ होति फक्त पायाच्या आणि टाळ्याच्या ठेक्यांची. नाचणार्यांच्या पायात टॅप डान्सिंग चे शूज होते. त्या टॅप चा, गिटार चा आणि टाळ्यांचा असा तो सरमिसळ झालेला ठेका कानाला अगदी मस्तं वाटत होता. त्यांचे गाण्याचे शब्द तर समजत नव्हते पण त्या संगीतावर असलेला अरेबिक प्रभाव मात्र नक्की जाणवत होता.

कार्यक्रम झाल्यावर बाहेर आलो तेव्हा शो चा मॅनेजर स्वत: दाराशी उभा राहून प्रक्षकांना निरोप देत होता. आमचे भारतीय चेहेरे बघून आम्हाला तो आमच्याकडे आला. त्याने आम्हाला माहिती दिली जी माहिती दिली की अशी की कित्येक शतकापूर्वी भारतातून भटके, दरवेशी जेव्हा मजल दरमजल करीत स्पेन मधे गेले त्यांच्याबरोबर त्यानी अर्थातच त्यांची कला, नृत्य हे ही आणले. त्यानीच कथक या नृत्यप्रकाराची स्पेन ला ओळख करून दिली. त्यामुळे Flamenco चं मूळ हे कथक मधे आहे असे इथले लोक मानतात.
आता ही माहिती किती खरी किंवा खोटी माहीत नाही पण त्याने हे सांगितल्यावर माझ्याही लक्षात आलं की खरंच या दोन प्रकारात खूप समानता आहे...तशीच पायाचा ठेका आणि तशाच हाताच्या बोटांच्या मुद्रा... असो, पण एक सुंदर अनुभव घेऊन आम्ही बाहेर पडलो.

क्रमश:

 

दक्षिण स्पेन ची सफर---भाग ४ आणि शेवट.

सेविलाच्या अनेक पर्यटन-स्थानांमधे प्रमुख दोन आकर्षणे आहेत. त्यातील एक म्हणजे Royal Alcazar Palace. साधारण बाराव्या शतकात बांधल्या गेलेला हा पॅलेस इस्लामी स्थापत्यशास्त्राचा उत्तम नमूना म्हणून गणल्या जातो. हा राजवाडा युरोप मधील राहत्या राजवाड्यांपैकी सर्वात प्राचीन आहे. स्पॅनिश राजघराण्याचं सेविला मधील हे निवासस्थान...अर्थातच काही भाग, बाकीचा भाग आम जनतेसाठी खुला आहे. ही शाही इमारत आणि बाग म्हणतात की अप्रतिम सुरेख आहे. पण वेळेच्या अभावी आम्ही तिथे जाऊ शकलो नाही. वेळेच्या अभावी खरंतर म्हणायला नको कारण तसा वेळ होता. पण म्हणतात ना की too much of a good thing is bad! नुकताच अल हंबरा बघून आलो होतो. त्याच्यामुळे इतकं भारावून गेलो होतो की परत त्याच प्रकारची दुसरी इमारत पाहणे जिवावर आले होते. पण आता मात्र ते न बघितल्याची रुखरुख लागून राहयली आहे.

आकर्षण नं. दोन- Sevilla Cathedral. हे जगातील सर्वात मोठे कॅथेड्रल आहे. इस्लामी राजवटीच्या काळात अल्काझार च्या अगदी लागून एक शाही मशीद होती. इस्लामी राजांचा पराभव केल्यानंतर तिथे आलेल्या ख्रिस्ती राज्यकर्त्यांनी आपल्या विजयाचे प्रतीक म्हणून त्या शाही मस्जीदीच्या जागी या कॅथेड्रल ची स्थापना केली. मग पुढचे जवळजवळ शंभर वर्षे याचे बांधकाम चालले. या बांधकामात मूळ मस्जिदीच्या बर्‍याच गोष्टी-- खांब, मिनार वगैरेंचा फार कलात्मकतेने उपयोग केलेला आहे. त्यापैकीच एक मिनार म्हणजे आताचा Giralda Tower....या कॅथेड्रल चा सर्वात सुप्रसिद्ध भाग.

या कॅथेड्रल चं एक वैशिष्ठ असे की अमेरिका शोधून काढणारा Christopher Columbus- याला मरणानंतर याच जागी मूठमाती देण्यात आली. त्याची इथे एक सुबक समाधी पण आहे.
बाहेरून अतिशय भव्य असलेली ही इमारत आतुनही तेवढीच मोठी आणि सुरेख आहे.

आतला मुख्य गाभारा- altarpiece

बाहेर छान स्वच्छ उन पडले होते. आज इथला आमचा शेवटला दिवस होता त्यामुळे किती फिरू आणि किती नाही अशी अवस्था झालेली...आता आम्ही जवळच असलेल्या Santa Cruz ह्या भागात फेरफटका मारायला निघालो.

Santa Cruz- सेविला चा हा अत्यंत देखणा भाग. या भागात लहान, निमूळत्या वाटा, रस्त्यांच्या कडेने जागोजागी छोटेसे कॅफे, मधेच एखादा चिमुकला चौक, चौकात संत्र्यांनी लगडलेली झाडे, फुलांचे वाफे आणि अतिशय हसतमुख स्पॅनिश लोकं. अगदी पाय दुखेपर्यंत फिरा मग एखाद्या रस्त्यावरील कॅफेत कॉफी चा आस्वाद घ्या. मुलांना समोरच्या चौकात खेळू द्या. जरा ताजेतवाने झालात की मग पुन्हा फिरायला सुरूवात करा...प्रत्येक रस्ता निराळा, एखाद्या वाटेने गेल्यावर वाटावं की अरे, रस्ता संपलाय की काय?...पण जरा डावी-उजवी कडे बघा, एखादी लहानशी वाट दिसलेच....तिथून बाहेर पडा की समोर पुन्हा वेगळाच नजारा..एखादी लहानशी बाग तरी, एखादा चौक आणि चौकात कारंजे तरी नक्कीच.

स्पेन ची अजुन एक खासियत लक्षात आली ती म्हणजे इथे जागोजागी असलेले Tapas Bar. हे Tapas म्हणजे सोप्या भाषेत सांगायचे म्हणजे स्नॅक्स- यामधे मुखयत: ऑलिव्स आणि चीज़ चा समावेश असतो. मग त्यात निरनिराळे ब्रेडस, हॅम, चिप्स इत्यादी प्रकार असतातच. संध्याकाळी मित्रांबरोबर, परिवाराबरोबर बाहेर जाऊन निवांत बसून वाइन पीत, tapas खात बसणे म्हणजे स्पॅनिश लोकांची अगदी सुखाची कल्पना.

तसे हे लोक तब्बेतीने आरामशीर...दुपारची आरामाची वेळ..यांच्या भाषेत siesta यांना अगदी प्रिय. अर्थात मोठमोठ्या स्पॅनिश शहरांमधे चित्र वेगळे असेल, हे मी सांगतेय ते लहान शहरांमधे.

आता फक्तं संध्याकाळ हातात होती तेव्हा नदीकिनारी फिरायला गेलो. Guadalquivir ही नदी Cazorla च्या पर्वतरांगांमधून उगम पावते आणि पुढे अट्लॅंटिक महासागराला जाउन मिळते. क्रिस्टोफर कोलंबस सारख्या अनेक दर्यावर्दिंनी आपल्या सागर प्रवासाची सुरूवात याच नदीतून केली.

नदीकिनारी फिरता फिरता समोर बोट उभी असलेली दिसली. तिकीट काढून आत गेलो आणि घाईघाईने वरच्या डेक वर मोक्याची जागा पकडायला वरती गेलो तर बघितले की बोटिवर फक्त आम्ही चौघंच! म्हटलं आता टूर कॅन्सल करतात की काय? पण नाही, ठरल्या वेळी बोट निघाली. तोपर्यंत थोडेफार लोकही बोटीत चढले होते. नदीवर एक तास फेरफटका मारुन खाली उतरलो. नदी किनारी एकेकाळचा दिमाख अजूनही मिरवणारा Tower Of Gold. नवीन जगाचा शोध लागल्यावर तिथून लुटलेली धन-दौलत सुरक्षीत ठेवायला या tower चा उपयोग होत असे- म्हणून हे अतिशय समर्पक नाव याला मिळाले.

काही जागा, काही गावं आपल्याला मनापासून आवडतात तसंच आमचं सेविला च्या बाबतीत घडलं. पहिल्या दिवसापासूनच याच्या जणू आम्ही प्रेमातच पडलो होतो. तसं म्हटलं तर ह्या गावाला काही लंडन सारखा दिमाख नाही किंवा पॅरिस सारखी भारून टाकणारी भव्यताही नाही पण काहीतरी आहे इथे...चार्म आहे, सुबक पणा आहे, इतिहास तर आहेच पण इथल्या वातावरणात अजुन काहीतरी....एक शांत, निवांतपणा आहे म्हणूनच कदाचित इथून आमचा पाय काही केल्या निघत नव्हता.....

दुसर्या दिवशीची फ्लाइट होती. Take off करतांना अगदी मनापासून म्हटलं------ पुनरागमनायच:.......!!!

 http://misalpav.com/node/41195

La Ruta del Cares

 अटलांटिक महासागराला पायाशी घेऊन उभा असणारा उत्तर स्पेन! लाखो वर्षांपूर्वी नष्ट झालेल्या डायनोसॉरच्या खर्‍याखुर्‍या पाऊलखुणा इथे पाहायला मिळतात, तशीच पस्तीस ते चाळीस हजार वर्षांपूर्वी मानवाने रंगवलेली गुफाचित्रंही. पण सोळाव्या शतकात अमेरिका खंडाहून युरोपला परतणार्‍या खलाश्यांसाठी या भागाचं वेगळंच महत्त्व होतं. जिवावर उदार होऊन केलेल्या सागरसफरीनंतर युरोपच्या भूमीचं प्रथमदर्शन त्यांना होत असे उत्तर स्पेनच्या एका पर्वतरांगेमुळे. तेव्हापासून Los Picos de Europa अर्थात युरोपची शिखरे असं नाव मिळालेली ही पर्वतरांग किनारपट्टीला साधारण समांतर आहे. सागराकडे पाठ करावी, तर एखाद्या अभेद्य तटासारखे हे पर्वत उभे ठाकलेले दिसतात.

स्पेनच्या अस्तुरियाज, कांताब्रिया आणि लिऑन प्रांतांमध्ये पसरलेले हे पर्वत कांताब्रियन पर्वतराजीचा एक भाग आहेत. याच कांताब्रियन पर्वतांमुळे उत्तर भागात उर्वरित स्पेनच नव्हे, तर बहुतांश युरोपपेक्षा जास्त पर्जनमान्य आहे. उन्हाळ्यात बाकीचा देश भाजून निघत असताना इथे मात्र २० ते २५°C तापमान असतं. इथल्या वैशिष्ट्यपूर्ण हवामानामुळे आणि जीववैविध्यामुळे हा भाग España Verde (हरित स्पेन) म्हणून ओळखला जातो.

कांताब्रियन पर्वत, विशेषतः पिकोज हे स्पेनच्या इतिहासाच्या दृष्टीनेही अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. आफ्रिकेहून आलेल्या मुसलमान मूर आक्रमकांनी आठव्या शतकात स्पेन आणि पोर्तुगालवर ताबा मिळविला. फक्त उत्तरेचा काही पर्वतीय भाग त्यांना जिंकता आला नाही. राजकीय आणि धार्मिक आक्रमणात या पर्वतांनी लोकांना आसरा दिला. तिथे राहणारे लोक धर्मांतरापासून वाचले, म्हणून ते शुद्ध आहेत असा विचार प्रचलित आहे. म्हणूनच स्पेनच्या युवराजाला वा युवराज्ञीला Príncipe / Princesa de Asturias (Prince / Princess of Asturias) म्हणतात असे वाचले होते. पण या नावामागे स्पेनच्या Reconquistaचा (पुनर्विजयाचा) इतिहास आहे. मूर शासकांकडून ख्रिश्चनांनी स्पेन पुन्हा जिंकून घ्यायला सुरुवात झाली पिकोजमध्ये असलेल्या कोवाडोंगा येथील लढाईपासून. या Battle of Covadonga म्हणून प्रसिद्ध लढाईत लहानश्या ख्रिश्चन सेनेचा नेता होता सरदार पेलायो. त्याने जिंकलेल्या भूभागातून पुढे अस्तुरियाज हे राज्य स्थापन केलं आणि कांगास (Cangas de Onís) या गावातून राज्यकारभार पाहिला. एका आख्यायिकेनुसार कोवाडोंगा येथील एका गुहेत लपवून ठेवलेल्या व्हर्जिन मेरीच्या मूर्तीसमोर पेलायोने प्रार्थना केली, तिच्या आशीर्वादाने पेलायोने मूर सैन्याचा पराभव केला. पेलायोच्या घराण्याचा इतिहास, मेरीचा आशीर्वाद, लढाईसाठी डोंगराळ भागाचा वापर अशा अनेक गोष्टींमुळे शिवाजी महाराजांची आठवण आल्याशिवाय राहत नाही.

त्या गुहेत नंतरच्या राजांनी Our Lady of Covadongaचं देऊळ बांधलं. गुहेच्या समोर असलेल्या टेकडीवर एक बॅसिलिकाही आहे. कोवाडोंगा हे अस्तुरियन लोकांसाठी आजही पवित्र क्षेत्र आहे.

डॉन पेलायोच्या लढ्याला पार्श्वभूमी म्हणून लाभलेल्या पिकोज पर्वतराजीत स्पेनचं पहिलं नॅशनल पार्क १९१८ साली निर्माण करण्यात आलं. नव्वदच्या दशकात त्याचा विस्तार करून Picos de Europa National Park हे नाव देण्यात आलं. आता हे पार्क युनेस्कोच्या Biosphere Reserve मध्ये येतं. मध्य, पूर्व आणि पश्चिम असे तीन massifs असलेले पिकोज गिर्यारोहणासाठी आणि प्रस्तरारोहणासाठी उत्तम आहेत. परंतु दुर्गमता, माहितीचा आणि सार्वजनिक वाहतुकीचा अभाव, पाऊस या कारणांमुळे काही त्यातल्या त्यात प्रसिद्ध ठिकाणं सोडल्यास इकडे पर्यटकांचा ओघ कमी आहे. अशा प्रसिद्ध जागांपैकी एक आहे La Ruta del Cares.
डोंगरांत पडणार्‍या पावसाचं आणि बर्फाचं पाणी जवळच असलेल्या सागराकडे नेणार्‍या इथल्या उत्तरवाहिनी नद्यांमध्ये देवा (Deva) ही एक महत्त्वाची नदी. एका ब्रिजवरून गाडीने ही नदी पार करताना नावाची पाटी वाचल्यावर ही नदी एकदम आपली वाटली होती. देवाची उपनदी असलेली कारेस (Cares) नदी पिकोजच्या मध्य आणि पश्चिम massifsच्या मध्ये असलेल्या घळीतून वाहते. सुमारे शंभर वर्षांपूर्वी तिच्यावर जलविद्युत प्रकल्प उभारण्यात आला. या प्रकल्पाच्या देखभालीसाठी कारेसच्या घळीत एक पायवाट खोदण्यात आली. ती वाट म्हणजेच La Ruta del Cares (Cares Trail) आता पिकोज नॅशनल पार्कचं आकर्षण ठरली आहे. इथे भटकायला जसे गिर्यारोहक येतात, तसेच हौशी पर्यटकही येतात. मूळचा सुमारे २१ कि.मी.चा मार्ग लिऑन प्रांतातील पोसाडा (Posada de Valdeón) या गावापासून सुरू होऊन काइन (Caín) ला येऊन अस्तुरियास प्रांतातील पोंसेबोस (Poncebos) ला पोहोचतो. त्याचा काइन ते पोंसेबोस हा १३ कि.मी.चा ट्रेक जास्त लोकप्रिय आहे.

जुलै २०१५च्या उत्तर स्पेनच्या भटकंतीत हा ट्रेक करायचाच असं नवर्‍याने आणि मी ठरवलं होतं. या ट्रेकसाठी काही गोष्टींचं पूर्वनियोजन करणं आवश्यक आहे. काइन वा पोंसेबोसला राहण्याखाण्याच्या मर्यादित सोयी आहेत. त्यामुळे कांगास किंवा अरेनास (Arenas de Cabrales) ला राहणं बरं पडतं. स्वतःच्या गाडीने प्रवास करायचा तर पोंसेबोसहून अरेनास जवळ आहे. पण स्वतः ड्राइव्ह केल्यास २६ कि.मी.चा परतीचा ट्रेक करणं किंवा थोडाच भाग पाहून परत फिरणं हे पर्याय आहेत. तसेच पोंसेबोसहून सुरुवातीला जवळजवळ ३०० मीटरचा खडा चढ आहे. कांगासला जास्त सुविधा आहेत, तिथून आसपासचा परिसर पाहणं सोपं आहे. शिवाय जुलै आणि ऑगस्ट महिन्यांत कांगासहून काइनसाठी रोज सकाळी दोन बसेस असतात. दुपारनंतर काइन आणि पोंसेबोसहून कांगासला परतीच्या बसेस असतात. कांगासला राहून बसने काइनला येऊन ट्रेक करून पोंसेबोसहून परत यायचं, असं आम्ही ठरवलं. नकाशात कांगास वरच्या बाजूला आहे आणि बसचा मार्ग निळ्या रंगात दाखविलेला आहे.




या ट्रेकमध्ये काइन आणि पोंसेबोस सोडल्यास खाणंपिणं, अगदी प्यायचं पाणीही मिळत नाही. त्यामुळे हे सगळं बरोबर नेणं भाग आहे. १३ कि.मी.त कुठेही स्वच्छतागृहं नाहीत. कुठेही फारशी सावली किंवा बसायला जागाही नाही. ही एक वाट सोडली तर इतर वाटा नाहीत, कोणतेही shortcuts नाहीत. उन्हाळ्यात गर्दीचाही त्रास होऊ शकतो. बराचसा ट्रेक कड्याच्या बाजूने आहे. वाट बहुतेक ठिकाणी किमान दीड मीटर रुंद आहे, पण कुठेही संरक्षक कठडे नाहीत. तरीही पोंसेबोसकडचे ३ कि.मी. वगळता उंचीची भीती नसेल तर हा ट्रेक कठीण नाही.

कांगासला आमचा दोन दिवस मुक्काम होता. पाऊस पडणार हे सांगायला हवामान खात्याची गरज नव्हती. तसंही लख्ख ऊन असेल, तर सावली नसल्याने आणि चुनखडीच्या डोंगरांमुळे परावर्तनाने वाढणारा उष्मा यामुळे ट्रेक करणं कठीण होतं. त्या मानाने ढगाळ वातावरण सुसह्य असतं. अर्थात जोरदार पाऊस किंवा धुकंही वाईट!

दोनच बस आहेत, भरल्या तर काय असा विचार करून आदल्या दिवशी संध्याकाळी कांगासला पोहोचल्यावर तिकिट काढायला बस स्टँडला गेलो. पण तिकिट खिडकी बंद झाली होती. बस स्टँड उचलून कोकणात कुठेही ठेवावा असा होता. तसेच नंबर असलेले तिरके समांतर फलाट, गाडी कुठे लागणार माहीत नसलेले प्रवासी आणि एक अंधारं कँटीन. प्रवाश्यांची संख्या आणि बसेसची अवस्था हेच फरक होते फक्त.

दुसर्‍या दिवशी सकाळी ८च्या बससाठी अर्धा तास आधी जाऊन परतीचं तिकिट काढलं. कँटीनला बटाटा घातलेलं ऑम्लेट आणि पाव अशी न्याहारी केली आणि बसमध्ये पुढच्या जागा पटकावल्या. बस रिकामी होती, आमचा गर्दीचा अंदाज सपशेल चुकला होता. बस सुटायच्या आधी एक तरुण जोडपं फक्त चढलं. प्रवास सुरू झाला आणि पाच मिनिटांत ढग आणि धुक्यामुळे बाहेर काही दिसेनासं झालं. अडीच तासाचा प्रवास होता. घाटाच्या रस्त्यावर ड्रायवर गाडी कशी चालवणार हा विचार करत बसण्यापेक्षा झोप काढली.

काइनला पोहोचलो, तर थंडी आणि मुसळधार पाऊस! तीच बस किती वेळाने परत जाणार ते ड्रायव्हरला विचारून ठेवलं. एक कॅफे दिसला, त्यात शिरलो. आत मस्त ऊबदार होतं. हॉट चॉकोलेट्ची ऑर्डर दिली. आमच्यामागोमाग बसमधलं जोडपंही आलं. मुलाच्या पाठीवर मोठ्ठं बॅकपॅक आणि त्यावर स्लीपिंग बॅग्ज बांधलेल्या. आणि मुलीकडे एक छोटीशी पर्स फक्त, आत अर्धा लीटर पाण्याची बाटलीही राहिली नसती. दोघांनाही मनातल्या मनात कोपरापासून नमस्कार केला.

सुदैवाने अर्ध्या तासाने पाऊस थांबला. बाहेर पडून थोडा वेळ चालून धुक्याचा वगैरे अंदाज घेऊ म्हणून निघालो. तर मागोमाग ते दोघंही आले. आणखी एक वयस्कर जोडपंही आमच्यापुढे दिसलं. चला, सोबत तर होती. कारेस नदीच्या बाजूने चालायला सुरुवात केली. नदीला पाणी खूप कमी होतं.

लगेच कारेसवर बांधलेला छोटा बंधारा लागला. बंधार्‍याआधी ट्रेकचा नकाशा आणि profileचा बोर्ड होता. पुढचे १० कि.मी. हलका उतार किंवा सपाट रस्ता होता. शेवटी एक तीव्र चढ आणि मग पोंसेबोसपर्यंत उतार होता.

बंधार्‍याचं आरस्पानी पाणी बघून बंधारा पार केला. वाटेत एक बोगदा आहे. तिथे बरोबर आणलेल्या टॉर्चचा उपयोग झाला. बोगद्यातून बाहेर आलो, तर उलट्या दिशेने एक तरुण धावत येताना दिसला. (काही अ‍ॅथलीट इथे सरावासाठी धावायला येतात असं वाचलं होतं.) बोगद्याआधी तो थांबला. तो परत धावत जाणार होता. त्याला इंग्लिश येत होतं. त्याच्या म्हणण्याप्रमाणे धुकं नव्हतं. ढगही एका ठरावीक उंचीवर अडकतात. त्यामुळे visibilityचा प्रश्न नव्हता. शिवाय पावसामुळे गर्दीही कमी होती. (नाहीतर उन्हाळ्यात बर्‍याचदा गर्दीमुळे चालणं मुश्कील होतं.) त्याचे आभार मानले. आता आम्हाला काहीही शंका नव्हत्या; कांगासला परत फिरण्याची गरज नव्हती. त्या अरुंद खिंडीसारख्या भागातून बाहेर आलो, तर आजूबाजूला कडे आणि वर ढग. एका अविस्मरणीय ट्रेकची ती सुरुवात होती.

कारेसच्या पात्राची खोली हळूहळू वाढत होती, पात्रात पाणी असं नव्हतंच. मध्येच वाट गुहेतून जात होती. वाटेत दोन पूल लागले.

आतापर्यंत पात्र तसं अरुंद होतं. अचानक झाडं कमी झाली, दरी रुंदावली आणि वेगळाच नजारा दिसला.

वाट मध्येच डोंगराच्या पोटातून जात होती. कुठे Aqueductही दिसत होतं. अधूनमधून मागे वळून पाहायचा मोह होत होता.

नदी आता दरीत खोल कुठेतरी होती. पुढे दिसणारी वाट पाण्यापासून खूप उंचावर होती. याआधी पाहिलेल्या gorgesपेक्षा इथलं दृश्य खूप वेगळं होतं.

एका जागी कोवाडोंगाकडे जाणारा फाटा फुटला होता. तिथे लावलेल्या बोर्डनुसार कोवाडोंगाला चालत जायला ९ तास लागतात. अशी वाट आहे ही माहिती नवीन होती. बोर्डनुसार आमचा साधारण अर्धा ट्रेक झाला होता. तिथे फक्त लागणारा वेळ दिला होता, अंतर नव्हतं. अर्धा ट्रेक झाला असेल असं आम्हाला तरी वाटलं नाही.

कारेस रूट ज्याच्यासाठी प्रसिद्ध आहे तसं 'खाली खोल दरी, वर उंच कडा' दृश्य दिसत होतं. आणि त्या कड्याला वेटोळं घालून बसलेली पायवाट! दगडात एखादं लेणं कोरावं तशी ती वाट कोरून काढणार्‍या मानवाच्या जिद्दीला काय म्हणावं!!

ट्रेलवर अजूनतरी तुरळकच माणसं होती. पोंसेबोसहून जास्त लोक ट्रेक सुरू करतात. त्यामुळे इथून पुढे विरुद्ध दिशेने येणारे लोक भेटण्याची शक्यता होती. एका ठिकाणी वाटेच्या बाजूला थांबण्यासारखी जागा दिसली. भूकही लागली होती. मग बरोबर आणलेले तिकडचे रसाळ पीच आणि आलुबुखार खाल्ले. तहान आणि भूक दोन्ही भागले. १५ मिनिटं थांबलो असू. आमच्यासारखेच जागा शोधणारे आल्यावर आम्ही मुक्काम आवरता घेतला.
वाटेत हे रावसाहेब दिसले. गळ्यात मस्त घंटा बांधलेली होती. तोरा त्या कडेकपारींचा राजा असल्यासारखा होता. उन्हाळ्यात चरण्यासाठी बकर्‍यांना वगैरे डोंगरांत आणतात. तिथे असलेल्या गुहांमध्ये हे प्राणी रात्री जाऊन राहतात.

या वाटेवर आम्ही एकाच दिशेने जाणार होतो. त्यामुळे पुन्हा पुन्हा मागे वळून पाहत होतो. विरुद्ध दिशेने चालताना परिसर कसा दिसत असेल याची कल्पना येत होती. लोकांची गर्दी असती तर असं थांबून पाहणं, फोटो काढणं शक्य झालं नसतं. एका ठिकाणी बाजूला खडीची लांबलचक घसरगुंडी होती. कुठे गुहेतून वाट जात होती. अधूनमधून हलका पाऊस पडत होता. आजूबाजूची उंचच उंच शिखरं अजूनही ढगांच्या पडद्याआड होती. त्यांच्या उंचीचाही अंदाज येत नव्हता.

आणखी एकदोन वळणं घेतली आणि एवढा वेळ मागे पाहिल्यावर दिसणारी वाट डोंगराच्या आड दिसेनाशी झाली. आता डोंगराला उतार असा नव्हताच. उजवीकडे सरळसोट कडा आणि डोक्यावर दगडांचा overhang. त्या फत्तरांतल्या भेगा बघून इथे दरड कोसळायचा किती धोका आहे हे अचानक जाणवलं. त्यात नवीन काही नव्हतं. अश्या धोक्याचा इशारा देणारे फलकही दिसले होते. पण आपण डोंगराच्या पोटात आहोत आणि हजारो टन वजनाच्या दगडांखालून जातोय, यातला धोका त्या क्षणी जाणवला खरा. त्यात मोबाईलला रेंज नाही हेही आठवलं. अशी भीती दाखविणारा निसर्गच लगेच मंत्रमुग्धही करत होता. खरं तर तेच चुनखडीचे डोंगर, त्यांची एका साच्यातून काढल्यासारखी वळणं, थोडीफार हिरवळ आणि खोल कुठेतरी तळाशी आहे की नाही अशी शंका यावी इतकं पाणी! पण पावलागणिक आपण पुढे जावं आणि मधूनच मागे सोडलेल्या वाटेसाठी उदास वाटावं, असं होत होतं.

हा भाग पार केला आणि अचानक पुढची पुसटशी वाट समोर आली. समुद्रसपाटीपासून एवढ्या कमी उंचीवर असा निसर्ग प्रथमच पाहायला मिळत होता.

आपण सृष्टिसौंदर्य पाहण्यात दंग असावं आणि एखाद्या चळवळ्या माणसाला ती शांतता सहन न होऊन त्याने एखादा वाईट विनोद करावा असं थोडंफार ही पाटी पाहून झालं.

या पंपानंतर पुढचा पेट्रोल पंप किती अंतरावर आहे हे सांगणारी पाटी बघितली आहे. पण तिथे कचरापेटी नसताना कचरा किती अंतरावर टाका हे सांगण्यात काय हंशील? (अंतरही चुकलंय?!) बरं, काइनला अशा सूचनेसकट कचरापेटी ठेवलेली काही दिसली नव्हती. यावरून आठवलं, स्पेनला कचरापेट्यांवरही सरकारचं चिन्ह म्हणून राजमुकुट असतो. पहिल्यांदा पाहिल्यावर गंमत वाटली होती.
आता चढ सुरू होणार होता. जसजसं पुढे जावं, तसा निसर्गाचा पट बदलत होता.

कड्याच्या टोकाशी पाण्याकडे उतरणारी एक वाट दिसत होती. ही वाटही पुढे पोंसेबोसला जाते. तिकडून ट्रेकला सुरुवात केली, तर पाण्याच्या बाजूने जात असल्याने चुकून ही वाट धरण्याची शक्यता असते. पण या वाटेने कडा चढणं येरागबाळ्याचे काम नोहे!

काही जागांबद्दल कितीही वाचलं, फोटो बघितले तरी प्रत्यक्ष तिथे गेल्यावर होणारा परिणाम काही वेगळाच असतो. निसर्गाचं रौद्रभीषण सौंदर्य आपल्या क्षुद्रतेची जाणीव करून देतं, पण ही जाणीव आपल्याला निसर्गाच्या जवळही घेऊन जाते. तर दुसरीकडे कुणा अनाम लोकांच्या कष्टांमुळे आपण हे सृष्टीचं रूप किती सहज पाहू शकतो, याची मनाला टोचणीही लागते.

चढ संपल्यावर थोडी सपाटी लागली. चालायला सुरुवात केल्यापासून प्रथमच एवढी मोकळी जागा लागली होती. दोन्ही दिशांनी येणारे लोक इथे थांबत होते. आम्हीही थोडे दमलो होतो. त्यामुळे १०-१५ मिनिटं विश्रांती घेतली. इथे सगळ्यांचीच फोटोग्राफी सुरू होती. पण कोणीही त्या नादात अतिसाहस करताना दिसलं नाही. उंचावर आल्याने मागचा मार्ग लांबवर दिसत होता.

सपाटीला वळसा घालून पुढे गेल्यावर मागचं दृश्य पूर्ण बदलून गेलं.

आता पोंसेबोसला पोहोचेपर्यंत उतार होता. एकदोन जागी दगडात पायर्‍याही खोदलेल्या होत्या.

या वाटेची कोणे एकेकाळी देखभाल करणार्‍यांसाठी बांधलेलं घर असावं.

थोडं चालल्यावर वाट खूप अरुंद झाली. उतार संपायचं नाव घेत नव्हता. इथे दगडधोंडेही खूप होते. त्यामुळे उतरताना लक्ष देणं भाग होतं.

उतार संपतासंपता तळाशी पार्क केलेल्या गाड्या दिसू लागल्या. पायवाटेचा शेवटचा टप्पा दगडात बांधलेला आहे. वाट गाडीरस्त्याशी येऊन थांबली. रस्त्यापलीकडे कारेस नदी तिच्या लयीत वाहत होती. काही क्षणांसाठी ढग बाजूला झाले आणि आम्हाला भोवती असलेल्या शिखरांचं प्रथमच दर्शन झालं.