सुट्टी आणि प्रवास..

 

सकाळ साप्ताहिक

6–8 minutes

---

लेखादिव्येश्वरी चंद्रात्रे

उन्हाळ्याची सुट्टी म्हणजे मोठी ट्रिप तर होतेच. बुकिंगचा टप्पा पार पडला की त्यापुढचा टप्पा असतो पॅकिंगचा. काय घेऊ? काय काय लागेल? काय नेले नाही तरी चालेल? आणि सगळ्यात महत्त्वाचे बॅगेत किती सामान बसेल? असे प्रश्न निघेनिघेपर्यंत पाठ सोडत नाहीत. आमच्याकडेही काही वेगळी परिस्थिती नसायची. प्रवासादरम्यान उपयुक्त, गरजेच्या आणि बॅगेत भरून नेण्यासाठी सोप्या काही गोष्टी आम्ही शोधल्या…

रणरणत्या उन्हात फिरताना अचानक एका दाट वृक्षाची शीतल छाया मिळाली किंवा गरम झळा जाणवत असताना वाऱ्याची थंड झुळूक आली की मन कसे सुखावते; अगदी तसेच ‘मला सुट्टी मिळाली बरं का आणि या सुट्टीत आपण मस्त फिरायला जाणार आहोत,’ हे बाबांचे वाक्य कानावर पडले की होत असे.

शाळेत असेपर्यंत उन्हाळ्याच्या सुट्टीने खूश होणाऱ्या मला; आता ऑफिसमधून ऑफिशियल सुट्टी मिळणार नसून रजा काढावी लागणार, हे समजल्यावर उन्हाळ्याच्या सुट्टीची खरी किंमत कळाली. सुट्टीचा अर्ज भरल्यापासून तो मंजूर होईपर्यंत मनात एक वेगळीच धाकधूक असते. त्यापेक्षा ‘परीक्षेच्या ताणानंतर सुट्टी मिळणार’ ही खात्री मला जास्त बरी वाटते. शाळा, कॉलेजच्या उन्हाळ्याच्या सुट्टीची वेळ साधारणतः ठरलेली असते आणि त्या दरम्यान पालकही सुट्टी घेऊन एखादी छानशी फॅमिली ट्रिप प्लॅन करण्याच्या तयारीत असतात.

जसजशा दळणवळणाच्या सोई वाढत गेल्या तसे पर्यटनाला उधाण आले हे जरी खरे असले, तरी प्रवास करण्याची आवड, प्रवास करताना अनुभवता येणाऱ्या सुखकर क्षणांना परत एकदा जगण्याची ओढ आणि हौस या गोष्टी मोठी सुट्टी काढून फिरायला जाण्यास भाग पाडतात.

मग सर्वात मोठा प्रश्न असतो कुठे जायचे? अर्थातच जिथे तप्त उन्हाळा नसेल तिथे. मग महाराष्ट्रातल्या माथेरान, महाबळेश्‍वर-पाचगणी, चिखलदऱ्यासह, लडाख, सिमला, मनाली, काश्मीर, गुलमर्ग, नैनीताल, माऊंट अबू, हरिद्वार, ऋषिकेश, चार धाम, मुक्तेश्वर, गंगटोक, दार्जिलिंग, म्हैसूर, उदगमंडलम, कुर्ग अशा देशभरातल्या काही ठिकाणी फॅमिली ट्रिपचे नियोजन होते. ट्रिपचे बुकिंग झाले असेल तर त्यापुढचा टप्पा असतो पॅकिंगचा. काय घेऊ? काय काय लागेल? काय नेले नाही तरी चालेल? आणि सगळ्यात महत्त्वाचे बॅगेत किती सामान बसेल? या विचारांनी पुरत्या गोंधळून गेलेली घराघरातली मंडळी निघेनिघेपर्यंत सामानच भरत असतात. माझ्याही घरी काही वेगळे नव्हते. आम्ही तीन बहिणी आणि आई अशा चौघीजणी असल्याने बॅगा भरण्याचा मोठाच कार्यक्रम रंगायचा! ‘आपल्याला उचलता येईल तेवढेच सामान घ्या,’ असे बाबांचे सांगणे असायचे. मग आम्ही प्रवासादरम्यान उपयुक्त, गरजेच्या आणि बॅगेत भरून नेण्यासाठी सोप्या काही गोष्टी शोधून त्यांची एक यादीच करून ठेवली.

सगळ्यात आधी तर तुमच्याकडे उत्तम ट्रॅव्हलिंग बॅग हवी. बॅगचे स्वतःचे वजन जास्त असले की त्यात सामान भरल्यावर ती अधिकच जड होते. त्यामुळे अल्ट्रालाइट बॅग सोयीच्या असतात. तुम्हाला लागणाऱ्या वस्तू जागच्या जागी हव्या असतील, तर सुटकेस आणि व्हील बॅग मला अतिशय सुटसुटीत वाटतात. त्यात आपले सामान व्यवस्थित बसवता येते. शिवाय ट्रॅव्हल स्पेस बॅग वापरल्यास कपड्यांमध्ये अकारण जाणारी जागा वाचवता येते. यात चप्पल किंवा बूट ठेवण्यासाठी वेगळी जागा नसली, तरी स्वतंत्र ट्रॅव्हल शू बॅग घेऊन ती मोठ्या बॅगमध्ये ठेवता येते. सहसा ट्रिपदरम्यान आपण कपडे धुण्याच्या भानगडीत पडत नाही. पण वापरलेले व मळलेले कपडे आणि न वापरलेले कपडे एकत्र ठेवायला नको वाटतात. त्यासाठी छोट्या ट्रॅव्हल फ्रेंडली लाँड्री बॅगाही मिळतात. यामुळे बॅगेतल्या बॅगेत कपडे सॉर्ट करून ठेवता येतात.

ट्रॅव्हल पिलो आणि बसून प्रवास करणाऱ्यांनी नेक पिलोही सोबत ठेवावी. उन्हाळा असला तरी काही भागांमध्ये थंडी आणि पाऊस असतो. तुम्ही ठरवलेल्या ठिकाणच्या वातावरणाचा अंदाज घेऊन कपड्यांची निवड करावी. ‘मिनी ट्रॅव्हल अंब्रेला’ किंवा फोल्डेबल छत्री यांना खूप छोटी जागा लागते. त्याचबरोबर पॉकेट ब्लँकेट, सोबत लहान मुले असतील लहान मुलांसाठीची स्लिपिंग सॅक आणि पोर्टेबल मॉस्किटो नेट असेही काही पर्याय उपलब्ध आहेत.

सगळ्यात महत्त्वाचे म्हणजे टॉयलेटरी बॅग ही तर कोणत्याही प्रवासातील ‘मस्ट हॅव’ आहे. आपला टुथब्रश कुठे आणि कशात ठेवायचा, हा प्रश्न अनेकांना पडतो. यासाठी तुम्ही फोल्डेबल टूथब्रश घेऊ शकता. साबणासाठी वेगळा डबा करण्यापेक्षा शॉवरजेलच्या पॉकेट फ्रेंडली बाटल्या सोईस्कर असतात. प्रत्येक गावचे पाणी तुमच्या केसांना सूट करेलच असे नाही; मग तुम्ही ड्राय शाम्पू वापरू शकता. प्रवासात वेट वाइप आणि छोटे कापडी ड्राय टिशू पेपर होल्डर बरोबर ठेवावेत. प्रत्येक ठिकाणचे स्वच्छतागृह स्वच्छ असेलच असे नाही आणि सार्वजनिक स्वच्छतागृहाचा वापर अनेक जण करत असल्याने त्यातून संसर्ग होण्याची शक्यता टाळता येत नाही. ही गोष्ट लक्षात घेता पेपर टॉयलेट सीट कव्हर, स्टँड अँड पी होल्डर, टॉयलेट सीट सॅनिटायझर, पेपर सोप या गोष्टी सोबत असणे उपयुक्त ठरते. बाळासाठी फोल्डेबल पॉटी सीटसुद्धा नेता येतात; ते अगदी छोट्या डबीच्या आकाराचे करून बॅगेत सहज बसते. यासोबतच छोटी कात्री, छोटे नेलकटर आणि तुमची फर्स्ट एड किट सोबत असायलाच हवी.

खास प्रवासासाठी उपयुक्त अशा पोर्टेबल ट्रॅव्हल कटलरी मिळतात, ज्या एकात एक बसतात, दुमडून ठेवता येतात आणि कमी जागा घेतात. लहान बाळ सोबत असेल तर ‘स्पिल प्रूफ कप’ उपयुक्त ठरतो, म्हणजे खेळायच्या नादात ते भांडे वाकडेतिकडे झाले तरी काही सांडत नाही. कागदाच्या आणि झाडांच्या पानापासून तयार केलेल्या डिस्पोजेबल ताटल्या, वाट्या, चमचे आणि ग्लास यामध्येही भरपूर वैविध्य बघायला मिळते.

मोठ्या बॅगव्यतिरिक्त तुम्ही पाठीवरची एक छोटी बॅग घेऊ शकता. याचे दोन फायदे आहेत. एक म्हणजे, वारंवार लागणाऱ्या गोष्टी तुम्ही त्यात ठेवू शकता आणि दुसरा फायदा म्हणजे, जिथे फिरायला जाणार आहात तिथे फिरताना तुम्हाला ही छोटी बॅग सोबत ठेवता येऊ शकते. यासाठी छोट्या, भरपूर कप्पे असलेल्या बॅकपॅक घ्याव्यात. गॅजेट चार्ज करता येतील अशाही बॅकपॅक उपलब्ध आहेत, त्याही नेता येतील. याशिवाय तुम्ही पोर्टेबल चार्जर बॉक्स घेऊ शकता. एका वेळेस सगळ्यांचे फोन चार्ज करणे, कॅमेरा, स्मार्ट वॉच, ब्लूटूथ इयरबड अशा सगळ्याच गोष्टी एकावेळी चार्ज करता येऊ शकतात.

प्रवासात खेळण्यासाठी अनेक गेम आहेत. आपले साधे पत्ते सोडून अनेक वेगवेगळे कार्ड गेमही मिळतात. फोल्डेबल चेस आणि छोटे बोर्ड गेम, ट्रॅव्हल स्क्रॅबल गेम यांसारखे बरेच पर्याय उपलब्ध आहे. अंताक्षरी आणि डम्ब शराड्स या ठरलेल्या खेळांव्यतिरिक्त वेगळ्या काही मनोरंजक खेळांची यादी गूगलवर पाहायला मिळते. लहान बाळ सोबत असेल, तर त्याच्यासाठी काही खेळणी बरोबर ठेवावीच लागतात. तुम्ही सहज कुठेही घेऊन जाऊ शकाल अशा बाळांसाठीच्या खेळण्यांमध्ये चिक्कार विविधता आहे.

प्रवासादरम्यान आईच्या बॅगेबद्दल मला नेहमी कुतूहल असायचे. हॅरी पॉटरमधल्या हर्मायनीच्या बॅगेसारखीच बॅग वाटायची ती, कारण कुणालाही काहीही लागले, तरी आई एका झटक्यात बागेतून ते काढायची. बडीशेप, ओवा, सुपारी, लवंग, चॉकलेट गोळ्या, चिक्की, सुकामेवा अशा काही गोष्टी आई आवर्जून सोबत ठेवत असे. लहानपणी मला बाटलीने पाणी प्यायला अवघड जायचे, त्यामुळे माझ्यासाठी आई नेहमी एक छोटा पेला सोबत ठेवत असे आणि अचानक आजारी पडल्यावर लागणाऱ्या नेहमीच्या औषध-गोळ्यांचा डबा बाबांकडे असायचाच.

कुटुंबासोबत प्रवास केल्याने एकमेकांबद्दलचा विश्वास, जिव्हाळा, प्रेम अजून अजून वाढत जाते, मला असे वाटते. त्याशिवाय त्या सहलींच्या अनेक गोड आठवणींची पुंजीही आपल्याजवळ कायम राहते. कुटुंबासोबत असेच काही गोड अनुभव घेत फिरायला जाणाऱ्या सर्वांचा प्रवास सुखकर होवो!