शरदातला स्वित्झर्लंड

 

आय्गरची उत्तरभिंत

इन्टरलाकेनच्या लेक थुनमधून दिसणारी बर्नीज आल्प्समधली ही डोंगररांग. डावीकडे आय्गर, मध्ये मॉन्ख आणि उजवीकडे युन्ग्फ़्राउ. मॉन्ख आणि युन्ग्फ़्राउला जोडणार्याग खिंडीपर्यंत रेल्वे नेलेली आहे. स्वित्झर्लंडला जाणार्‍या पर्यटकांमध्ये (अति)प्रसिद्ध युन्ग्फ़्राउयॉक रेल्वे स्टेशन इथेच आहे.

डावीकडे आकाशात घुसलेलं आय्गरचं शिखर आणि खाली ग्रिंडलवॉल्ड शहर.

आयगरचा नकाशा आणि युन्गफ़्राउबान ट्रेनचा मार्ग.

उत्तरभिंतीच्या पायथ्यापासून दिसणारा सरळ कडा

इन्टरलाकेन परिसरात बरेच साहसी ( ऊर्फ़ आचरट) खेळ खेळले जातात. आयगर शिखरावरून बेस जंपिंग, पॅरा ग्लायडिंग, हेलिकॉप्टरमधून पायाला स्कीज बांधून पर्वतावर उडी मारून घसरत खाली येणे, किंवा नुसतेच स्कीज लावून पॅरा ग्लायडर पाठीला अडकवून स्कीजने घसरता घसरता उत्तरभिंतीवरून उडी मारणे आणि ग्लायडरच्या सहाय्याने खाली येणे.... वगैरे वगैरे. एकसे एक भयंकर. आणि या सर्वांत अल्पाईन गिर्यारोहण हा प्रचंड लोकप्रिय साहसप्रकार.

गिर्यारोहकांना आयगरचे आव्हान
खरंतर आयगर म्हणजे काही सर्वांत उंच शिखर नाही. सुमारे चार हजार मीटर उंची म्हणजे फ़ार थोर नाही. ( एवरेस्टहून निम्मीच.. एवरेस्ट ८८४८ मीटर). युरोपामधलेही आय्गर हे सर्वांत उंच शिखर नाही. आल्प्समधले मॊंट ब्लांक शिखर सर्वात उंच. पण आयगर शिखर गिर्यारोहकांसाठी कायमच आव्हान होतं. पश्चिम बाजूने आयगर फ़ार पूर्वीच सर केलं गेलं होतं तरीही त्याची उत्तरभिंत मात्र १९३० च्या दशकापर्यंत अजिंक्य राहिलेली होती.

आय्गर शिखर उत्तरबाजूने चढणे म्हणजे एक शुद्ध वेडेपणा आहे किंवा आत्महत्या आहे, असं मानणारेही लोक होते.
याला काही कारणं होती. हा साधारण प्रचंड सरळसोट अठराशे मीटरचा लाईमस्टोनचा कडा आहे. कुशल तांत्रिक चढाईची इथे गरज पडते. आल्प्समधल्या बर्यांचशा उत्तरभिंती कायम सावलीत असतात. तिथपर्यंत सूर्यप्रकाश फ़ारसा पोचत नाही. हिमवादळे आणि हिमघसरण नेहमीचीच. हवामान अत्यंत बेभरवशाचं आहे. पश्चिम बाजूला हवामान चांगलं असलं तरी उत्तरभिंतीवर हिमवादळ आणि हिमघसरण असू शकते.या अडचणींमुळे एकदा चढाईला सुरुवात केली की माघार घेणं अत्यंत कठीण.
ग्रिंडेलवॉल्डमधून दिसणारा आयगर.

क्लाईनशायडेगच्या हॉटेलातून दिसणारा आयगर

पहिल्या यशस्वी चढाईचा “हैकमीर” ( १९३८) मार्ग... या प्रत्येक ठिकाणांचं चढाईच्या दृष्टीनं स्पेशल महत्त्व. विशेषत: दोन महत्त्वाचे ट्रॅवर्स आणि आईसफ़ील्ड्स..

चढाईच्या तेरा टप्प्यांबद्दल इथे http://www.climbing.com/route/blank-check/ वाचता येईल

उत्तरभिंतीवरच्या चढाईचे प्रयत्न
१९३० च्या सुमारास युरोपातली इतर सर्व शिखरं सर झालेली होती. आणि हा प्रचंड कडा गिर्यारोहकांना आता खुणावू लागला होता. ब्रिटिश आरोहकांचं लक्ष हिमालयातल्या शिखरांकडं आणि एवरेस्टकडं लागलेलं असताना जर्मन ( आणि ऑस्ट्रियन) आरोहक युरोपातली आरोहणाची शेवटची कसोटी पार करण्यासाठी सज्ज झाले होते. हिटलर राज्यावर आल्यानंतर “ आपल्याला काहीही अशक्य नाही” अशा स्वरूपाचा तथाकथित जर्मन प्रोपोगंडा सुरू झाला होता. त्याच सुमारास बर्लिन ऑलिम्पिकचं आयोजन यशस्वी होत होतं आणि अशक्य ते शक्य करून दाखवायची जबाबदारी आता गिर्यारोहकांवरती येऊन पडणं स्वाभाविक होतं. या सार्‍या भानगडीत ही उत्तरभिंत सर करण्याचे अनेक प्रयत्न झाले. बरेचसे अयशस्वी. या सार्याह कथा शोकांतिका बनून आय्गर इतिहासात जाऊन बसल्या. आयगर उत्तरबाजूच्या आरोहणाच्या थरारक इतिहासाबद्दल सांगणारी ही http://www.youtube.com/watch?v=4Yxqy3WdxOk बीबीसीची एक महत्त्वाची तासाभराची चित्रफ़ीत तूनळीवर उपलब्ध आहे.

१९३५ मध्ये श्टेडलमायर आणि मेरिंगर असे दोन जर्मन गिर्यारोहक बरेच वरपर्यंत पोचले. मात्र त्यांनी पहिला मुक्काम केला तिथे हवामान बदलले, हिमवादळ झाले आणि त्यांचे मृतदेह त्या गुहेत सापडले. क्लाईनशायडेगहून त्यांना शेवटचं पाहिलं गेलं त्या छोट्याशा गुहेसारख्या मुक्कामाच्या जागेला नाव मिळाले “ मृत्युमुक्काम” Death bivouac .
तिथला सध्याचा फोटो

१९३६ ची शोकांतिका म्हणजे सर्वांत प्रसिद्ध. ऍन्डी हिंटरस्टॉयसर आणि टोनी कुर्झ हे दोघे जर्मन गिर्यारोहक.मित्र. दोघांनी एकत्र पुष्कळ शिखरं सर केली होती.

त्यांनी दोन ऑस्ट्रियन गिर्यारोहकांबरोबर चढाईला सुरुवात केली.हवामान सुरुवातीला खूप चांगले होते. त्यांनी वेगात चढाई केली. एका खडकाळ ओवरहॅन्गपाशी हिंटरस्टॉयसरने आरोहणातले विशिष्ट तंत्र वापरून सुमारे दीडशे फ़ुटाचा एक आडवा मार्ग शोधून काढला आणि तिथे दोर लावून त्याने बाकी तिघांना पुढे घेतले. त्या मार्गाला पुढे हिंटरस्टॉयसर ट्रॅवर्स असे नाव मिळाले. ( उत्तरबाजू सर करण्यातली महत्त्वाची अडचण हिंटरस्टॉयसरने दूर केली)
सध्याचा हिंटरस्टॉयसर ट्रॅवर्स.

या मोहीमेला बरीच प्रसिद्धी मिळत होती. क्लाईनशाय्डेगच्या हॉटेलात बसून दुर्बिणीतून उत्तरभिंतीवरचे हे नाट्य थेट बघता येत होते. अनेक पत्रकार , श्रीमंत लोक आणि एकूणच जर्मनीत या मोहीमेबद्दल बरीच उत्सुकता होती.

गुहेत रात्री मुक्काम करून त्यांनी दुसर्यात दिवशी पुढे चढाई सुरू केली परंतु एका ऑस्ट्रियन गिर्यारोहकाला डोक्याला दगड लागून तो जखमी झाला. त्यामुळे वेग मंदावला. हवामान बिघडले. त्यामुळे सार्याल टीमने परत उतरायचा निर्णय घेतला. खाली येऊन परत गुहेत मुक्काम केला. मात्र तिसर्या दिवशी सकाळी ट्रॅवर्सपाशी सारे अडले. त्यांनी तिथे फ़िक्स्ड दोर ठेवले नव्हते. आणि निसरड्या खडकावर पुन्हा आधीसारखा ट्रॅवर्स मारणं हिंटरस्टॉयसर ला शक्य झालं नाही. अनेक तास खटपट करूनही यशस्वी न झाल्यामुळे नाईलाजाने सार्यांनी अवघड मार्गाने खाली उतरायचा निर्णय घेतला. मग हिमवादळ सुरू झाले , त्यात हिंटरस्टॉयसर दोरापासून अलग होऊन पडून मेला आणि दोघे ऑस्ट्रियन खडकावर आपटून मेले. टोनी कुर्झ एकटा लटकत राहिला. दूरवरून त्याच्या हाका ऐकून आय्गरच्या गॅलरी खिडकीतून काही स्विस्स वाटाड्यांनी त्याची सुटका करण्यासाठी त्याच्यापर्यंत जायचा प्रयत्न सुरू केला.
( युंगफ़्राउबान ही रेल्वे आयगर पर्वताच्या आतून जाते. तिथे आत एक छोटेसे रेल्वेस्टेशन आहे. पर्यटकांसाठी बनवलेली आयगरच्या उत्तरभिंतीवर उघडणारी खिडकी आहे. तिथून थेट उत्तरभिंतीवर जाता येते. या गोष्टीचा वापर गिर्यारोहकांच्या सुटकेसाठी केला जातो). पण प्रतिकूल हवामानामुळे हे स्विस गाईड्स त्या रात्री टोनीपर्यंत पोचू शकले नाहीत. प्रचंड थंडीत रात्रभर टोनी कुर्झ दोराला लटकत राहिला. ही त्याची आयगरवरची तिसरी रात्र. सकाळी वाटाड्ये त्याच्याजवळ पोचले परंतु त्यांच्याकडे दोर कमी पडत होता म्हणून त्यांनी टोनीला जास्तीचा दोर जोडून अजून खाली उतरायला सांगितले. हाताला हिमदंश झालेला टोनी पुन्हा वर गेला. त्याने जास्तीचा दोर गाठी मारून मारून तयार केला आणि उतरू लागला. पण वाटाड्यांपाशी पंधरा वीस फ़ुटांपर्यंत आल्यावर त्याच्या दोराची गाठ कॅरिबीनरमध्ये अडकली आणि त्याला खाली येता येइना. तशाही स्थितीत त्याने प्रचंड प्रयत्न केला पण तो खाली येऊ शकला नाही. अखेर सुटकेच्या इतक्या जवळ पोचूनही टोनी थंडीने गारठून गेला.
टोनी कुर्झची दुर्दैवी अखेर

या संपूर्ण मोहिमेला प्रचंड नकारात्मक प्रसिद्धी मिळाली. आय्गर उत्तरबाजूला मृत्युभिंत असे नाव पडले. बर्नच्या तत्कालीन सरकारने उत्तरभिंतीच्या मोहिमांवर बंदी घातली. तरीही आरोहकांचं या भिंतीबद्दलचे आकर्षण कमी झाले नाही. (ही बंदी लगेच काही महिन्यातच उठवली गेली).
या घटनेवर आधारित अनेक पुस्तके लिहिली गेली. चित्रफ़िती निघाल्या. सिनेमे निघाले.
२००८ चा नॉर्डवॉन्ड नावाच्या जर्मन सिनेमाचे छायाचित्रण छान आहे. http://www.youtube.com/watch?v=xbbXWyI2AqE

( त्यात थोड्या फ़िल्मी सूट घेऊन टोनीचे एक पत्रकार प्रेमपात्र दाखवले आहे ते असो)
शिवाय बेकनिंग सायलेन्स नावाची ही http://www.youtube.com/watch?v=zVkJBsUSdGs सव्वातासाची डॉक्युमेन्टरी तूनळीवर उपलब्ध आहे. त्यात या सार्‍या घटनेचे तपशीलवार वर्णन आहे. त्या त्या ठिकाणी जाऊन आरोहक कलाकारांकडून चौघांची कामं करून घेतलीय्त. अप्रतिम छायाचित्रण आणि प्रत्यक्ष त्या त्या जागी केलेलं शूटिंग हे या डॉक्युमेन्टरीचं वैशिष्ट्य.

१९३८ मध्ये हैक्मीर आणि इतर तीन गिर्यारोहकांच्या टीमने उत्तरभिंत सर केली. चारही वाचले. जर्मनीत त्यांची प्रचंड मिरवणूक काढण्यात आली. ऑलिम्पिक स्टेडिअममध्ये त्यांना खास पदके देऊन गौरवण्यात आले. ( त्यातल्या हॅररवर नाझी असल्याचा आरोप वगैरे झालाच आणि त्याने आपल्याबरोबर स्वस्तिक निशाण नेले होते वगैरे वगैरे)

यशस्वी आरोहण आणि तेव्हाचा हिंटरट्रॉयसर ट्रॅवर्स ( ब्रिटिश वर्तमानपत्रातली बातमी )

त्यानंतरही अनेक वर्षे विविध मार्गाने उत्तरभिंत सर करण्याचे प्रयत्न झाले. अजूनही होतात. पण आता तंत्रात पुष्कळ बदल झालाय. गिर्यारोहण पुष्कळ सुरक्षित झालंय., हेल्मेट्स, बूट ,दोर , हारनेस आणि पुष्कळ साहित्य हलकं आणि सुरक्षित झालंय.. हवामानाचा बराचसा अचूक अंदाज वर्तवता येतो. रेडियो संदेशांची देवाणघेवाण करता येते. सुटकेसाठी हेलिकॉप्टर उपलब्ध होऊ शकते.

आयगर चढाईची अलिकडच्या काळातली काही छायाचित्रे
ट्रॅवर्स ऑफ़ गॉड्स


व्हाईट स्पायडरवरती

समिट

आयगर उत्तरभिंतीबद्दल सांगताना अल्पाईन स्टाईल सोलो क्लाईम्बिंगबद्दल सांगायला पाहिजे.
Extreme alpine style solo speed climbing म्हणजे फ़िक्स्ड दोर न लावता ,जोडीदाराविना एकट्याने केलेली ऑक्सिजनविना चढाई. हे लोक अंगावर जास्ती वजन घेत नाहीत.आणि प्रचंड वेगाने चढाई करतात.. ऊली स्टेक नावाचा हा स्विस गिर्यारोहक या सोलो अल्पाईन पद्धतीच्या आरोहरणात पटाईत.

पटाईत म्हणजे इतका की याने ही आयगरची अठराशे मीटरची उत्तरभिंत एकट्याने २००७ मध्ये तीन तास चोपन्न मिनिटात पार केली. मग स्वत:चा विक्रम २००८ मध्ये मोडला पावणेतीन तासात. उगीच नाही याला स्विस मशीन म्हणत. http://www.youtube.com/watch?v=VUWBbepsdmY हा विडीओ हाय क्वॉलिटीत बघा.
http://www.alpinist.com/doc/web07-08w/newswire-steck-eiger-record-again

दुसर्‍या वेळच्या विक्रमासाठी त्याने कॅमेरा क्रू, हेलिकॉप्टर वगैरे शूटिंगसाठी बरोबर घेतले. २ तास सत्तेचाळीस मिनिटे हे त्याचे आयगर उत्तरभिंत आरोहणाचे रेकॉर्ड. पहिल्या विक्रमानंतर ऊलीने पुन्हा वर्षभर ट्रेन केलं स्वत:ला. स्विस ऑलिम्पिक धावकांबरोबर प्रशिक्षण घेतलं. स्वत:चं वजन कमी केलं. अंगावर घेतलेलं वजनही अजून कमी केलं. ( त्याच्या पहिल्या सोलो क्लाईंबच्या वेळी त्याने २५० मीटरचे दोन दोर बरोबर घेतले होते. आणि शेवटच्या विक्रमाच्या वेळी पस्तीस मीटरचा एक दोर .. परत उतरावं लागलं तर तेवढा दोर आता पुरेसा आहे असं त्याला वाटतं. :) ).. ऊलीच्या या
http://www.uelisteck.ch/en/stories/117-eiger-speedrekord-2008.html साईटवरती त्याची इतरही अनेक रेकॉर्ड्स पहायला मिळतील.

उत्तरभिंत सुमारे १८०० मीटर उंचीची असली तरी चढाईच्या वेळेस कधी तिरकी आणि आडवी चढाई करावी लागते आणि अंतर दुपटीने वाढतं... म्हणजे सुमारे २४ मीटर दर मिनिटाला या वेगाने तो चढला. (मी सपाट रस्त्यावर या वेगाने चालू शकतो.).. ऊलीच्या या मोहिमेचा छोटा थरारक विडीओ तूनळीवर उपलब्ध आहे. फ़क्त तीन अवघड ठिकाणी त्याने दोर वापरला , बाकी सारा फ़्री सोलो क्लाईम्ब. स्पायडरमॅनच जणू.. घरात बसून हा विडीओ पाहतानाही काही ठिकाणी पाय थरथरतात.
http://www.youtube.com/watch?v=d-U6enHvEUA

त्यात शेवटी समिट जवळ आल्यावर मिटलेगी रिजवर बर्फ़ात तो अशक्य वेगात धावतो तेव्हा विश्वास बसत नाही. दोघा किंवा तिघांच्या टीमने आयगर उत्तरभिंत चढायचा विक्रम आहे ६ तास पन्नास मिनिटांचा... आणि हा एकटा माणूस पावणेतीन तास घेतो फ़क्त.

त्यानंतर ऊलीचं लक्ष हिमालयाकडे गेलं. २०१२ मध्ये त्याने एवरेस्ट सोलो विना ऑक्सिजन केला.
ऊलीला आयगर आता घरासमोरच्या अंगणाइतका माहिती झालाय.डिसेंबर २०१२ पर्यन्त त्याचा ३५ वेळा आय्गर नॉर्थफ़ेस चढून झालाय.. ३५ वेळा. ( त्याचं लग्न एका स्विस गिर्यारोहक मुलीशी झालंय आणि गेस व्हॉट त्यांनी हनीमून दोन दिवस आयगरची उत्तरभिंत चढून साजरा केला. !!!!)
http://www.markhorrell.com/blog/2012/ueli-stecks-ridiculous-mountaineeri...

२००८ मध्ये ऊलीला आयगर ऍवॉर्ड दिलं गेलं. ग्रिंडलवॉल्डमध्ये ब्रेकफ़ास्ट आणि लंच समिटवर असं म्हणताना तो हेही मान्य करतो , “मी काही हैकमीर किंवा हिंटरस्टॉयसरपेक्षा भारी आरोहक नाही. आता फ़क्त काळ बदललाय, आयुधं बदललेली आहेत इतकंच.” ऊली आता मोठा हीरो गिर्यारोहक झालाय. तो अल्पिनिझमवर लेक्चर्स देतो, टीवी शो करतो, मुलाखती देतो. पण त्याचं ट्रेनिग शेड्यूल भन्नाट असतं.. त्याच्याबरोबर दोन दिवस घालवून केलेलं फोटोशूट इथे http://patitucciphoto.com/2011/02/09/training-with-ueli-steck/ पहायला मिळेल.

( डानी अर्नोल्ड नावाचा अजून एक स्विस सोलो अल्पाईन आरोहक.. त्याने २ तास अठ्ठावीस मिनिटात आयगरवरती चढाई केली पण तो हिवाळ्यात न गेल्याने त्याने हिन्टरट्रोयसर ट्रॅवर्सवरती फ़िक्स्ड दोर वापरले त्यामुळे त्याचा विक्रम एक्स्ट्रीम सोलो आरोहणाप्रमाणे विक्रम म्हणून धरत नाहीत .. आयगरवरचे सोलो स्पीड क्लाईम्ब सामान्यपणे हिवाळ्यात केले जातात. जेव्हा भरपूर बर्फ़ असतो तेव्हा ट्रॅवर्सवरती फ़िक्स्ड दोर वापरावे लागत नाहीत)

तीसच्या दशकात तीन तीन दिवस घेणारी ही भिंत आता लोक अडीच पावणेतीन तासात चढायला लागले आहेत. अर्थात सारेच नाहीत. आजही दोन रात्री भिंतीवर मुक्काम करत सावकाश चढणारे आरोहकही आहेत. पण ऊली ष्टेक सारखा अचाट आणि भन्नाट माणूस जगात एखादाच. अत्यंत कुशल गिर्यारोहकसुद्धा ऊली स्टेक लैच उच्च आहे हे मान्य करतात.

२०१२ च्या सप्टेंबरात माझे युन्ग्फ़्रौयॉक रेल्वे पर्यटन करून झाले. त्या वेळी आयगरबद्दल प्रथम ऐकले. पण त्याबद्दल इतक्या गोष्टी नंतर वाचल्या. आधी वाचल्या असत्या तर जरा क्लाईनशायडेगला उतरून थोडावेळ थांबून शांतपणे पुन्हा ती उत्तरभिंत पाहिली असती. आय्गरग्लेशर स्टेशनवरून थोडा चालत फ़िरलो असतो. असो.. आता पुन्हा कधीतरी...

आय्गर वॉक

डोंगराच्या पोटात शिरणारी युंग्फ़्रौबान.. मागे आयगर

आय्गर्ग्लेशर स्टेशनजवळ...

( सर्व छायाचित्रे जालावरून साभार)

कामाच्या जागी जरा बऱ्यापैकी जम बसला आणि आपल्या वाट्याच्या कामावर ताबा आला की मग स्वतःसाठी बऱ्यापैकी मोकळा वेळ मिळतो. काही काळ (माझ्या आवडत्या) आळसात घालवला की मग तोच रिकामा वेळ खायला उठतो... आणि मी काहीतरी उपद्व्याप डोक्यावर घेऊन बसतो. अश्याच एका बेसावध क्षणी, मोकळा वेळ जाण्याचे उत्तम साधन म्हणून, मी एका पदव्युत्तर अभ्यासक्रमात प्रवेश घेतला. अनेक उत्तम अमेरिकन विद्यापीठांच्या अभ्यासक्रमांतून घेतलेले अभ्यास-संच (मोड्युल्स), ब्रिटिश शिक्षणपद्धती आणि कामाच्या जागेपासून तुलनेने जवळ असलेल्या स्वित्झर्लंडमधले महाविद्यालय असा दुर्मिळ संगम जालाच्या संशोधनात आढळून आल्याने त्वरित फी भरून प्रवेश तर घेतला... आणि नंतर महिनाभर काय नसते लोढणे गळ्यात बांधून घेतले असा स्वतःच्या नावाने ठणाणाही केला ! मात्र काही काळ त्या नवीनं शिक्षणपद्धतीतून गेल्यावर या साहसाच्या मी मनापासून प्रेमात पडलो ते वेगळे. त्यासाठी उत्तम अभ्यासक्रम आणि उत्तम शिक्षणपद्धती ही जेवढी महत्त्वाची कारणे होती तेवढ्याच त्या निमित्ताने झालेल्या स्वित्झर्लंडच्या फेर्‍या हे पण महत्त्वाचे कारणही होते. असो. एका असावध क्षणी घेतलेल्या एका निर्णयामुळे मला स्वित्झर्लंडचे वर्षातल्या सर्व ऋतूंमधले सुंदर रूप पहायला मिळाले, हे ही नसे थोडके !

स्वित्झर्लंड हा देश एक बारमाही पर्यटक आकर्षण असले तरी त्याचे शरद ऋतूंमधले (Autumn / fall / पानगळी / ऑक्टोबर-नोव्हेंबर) रुपडे सर्वात आकर्षक असते यात दुमत नसावे. पानगळी (deciduous) वृक्षांची सर्व पाने शरद ऋतूत गळून पडतात आणि वसंत ऋतूत त्यांना नवी पालवी फुटते हे सर्वांना माहिती आहेच. तशी काही पानगळी झाडे उष्ण कटिबंधात (म्हणून आपल्या आजूबाजूला) असतात. पण समशीतोष्ण कटिबंधात (temperate zone) मुख्यतः पानगळी प्रकारची झाडे आहेत आणि मुख्य म्हणजे पाने गळून पडण्यापूर्वी त्यातल्या काही झाडांची पाने आपला हिरवा रंग बदलून पिवळा-नारिंगी-लाल रंगाची जी पखरण करतात, ती झाडांवर आणि जमिनीवरही पाहण्यासारखी असते. योगायोगाने माझी स्वित्झर्लंडची पहिली फेरी ऑक्टोबरमध्ये म्हणजे पानगळीच्या अथवा शिशिर ऋतूमध्ये जमून आली.

हातचे न राखता उधळलेल्या निसर्गसौंदर्यामुळे मी त्या देशाच्या प्रेमात पडलो हे जरी खरे असले तरी; तिथे दिसणार्‍या छोट्या छोट्या गोष्टींच्या बारकाव्याने केलेल्या व्यवस्थापनामुळे (आणि त्यामुळे झालेल्या सर्वसामान्य नागरिकांच्या आणि पर्यटकांच्या आनंददायक जीवनशैलीमुळे) काकणभर जास्तच प्रभावित झालो. फारच थोड्या गोष्टी मला प्रभावित करू शकतात असा माझा (गोड) समज आहे आणि माझ्या समीक्षकांचा दावा आहे. स्वित्झर्लंडमध्ये देशभर दिसणारे सर्वांगीण, काटेकोर, पण तरीही लोकाभिमुख (लोकांचा आनंद वाढविणारे) व्यवस्थापन ही एक गोष्ट त्या मोजक्या गोष्टींच्या यादीत बर्‍याच वरच्या स्तरावर आहे. त्यामुळे, सुंदर स्वित्झर्लंडचे अत्यंत आकर्षक पर्यटनस्थळात रूपांतर करणार्‍या या व्यवस्थापकीय उघड-गुपितांचा पुढे प्रसंगोचित आणि सढळ हाताने उल्लेख आला तर आश्चर्य वाटून घेऊ नका.

व्हिसा प्रकरण

माझ्या स्वित्झर्लंडच्या पहिल्या भेटीचा पहिला दिवस जरा गडबडीतच पक्का झाला. ठरवल्यापासून केवळ दोन आठवड्यात झ्युरिकला हजर व्हायचे होते. झ्युरिकला पोचल्यावर तीन दिवस आणि परतण्यापूर्वी दोन दिवस असे पाच दिवस अलाहिदा हातात होते. पहिलीच फेरी असल्याने आणि भटकंतीच्या तयारीला पुरेसा वेळ नसल्याने, हिंडण्या-फिरण्याचे काय करायचे ते तेथे पोचल्यावरच ठरवू असा विचार केला होता. मात्र, योगायोगाने ही भेट शरद ऋतूत जमून आल्याने कामाच्या पुढेमागे मिळालेल्या मोकळ्या वेळेचा पुरेपूर उपयोग करायचा एवढे मात्र नक्की केले होते.

त्या काळात स्वित्झर्लंड शेंगेन व्हिसा समूहात नव्हता. व्हिसासाठी त्या देशाच्या वकिलातीत जाऊन हाताचे ठसे देणे, फोटो काढणे असे सोपस्कार सुरू झालेले नव्हते. व्हिसा एक आठवड्यात हातात येईल असे व्हिसा एजंटने सांगितले. त्यामुळे, आंतरजालावरून निर्धास्तपणे विमानाचे तिकीट, हॉटेल वगैरे राखीव केले आणि इतर तयारी करत व्हिसाची वाट पाहत बसलो.

निघण्याच्या साधारण एक आठवडा अगोदर एक फोन आला. पलिकडचा माणूस म्हणाला "मी स्विस वकिलातीतून बोलतोय." व्हिसा काढणे मला नवीनं नव्हते, पण कोणत्याही वकिलातीतून फोन येणे हे पहिल्यांदाच झाले होते. तेव्हा आश्चर्याचा धक्काच बसला. प्रथम व्हिसा करिता अर्ज दाखल केलेला माणुस मीच आहे हे अनेक प्रश्न विचारून झाल्यावर पलिकडून धाडकन प्रश्न आला, "तुमचे अगोदरचे शिक्षण आणि आताचे पद पाहता तुम्हाला अजून एका पदव्युत्तर शिक्षणाची गरज काय ?" प्रश्न इतका अनपेक्षित होता की, पहिल्यांदा त्याला काय म्हणायचे आहे हेच मला समजले नाही. त्याला परत एकदा बोल म्हणालो तर त्याने तेच शब्द परत म्हटले. "याला हे विचारण्याचे कारण काय ?" हे मनात येऊन, 'आता माझी सटकली'. पण व्हिसा सेक्शनच्या माणसाशी बोलतो आहे आणि जाणे आठवड्यावर आले होते. तेव्हा आवाज शक्य तेवढा ताब्यात ठेवत विचारले, "मी कोणतेही शिक्षण आता घेईन किंवा अजून दहा वर्षांनी घेईन. जर मला आणि माझ्या विद्यापीठाला काही समस्या नाही तर मग तुम्हाला काय समस्या आहे हे मला कळले नाही." अशीच अजून थोडी 'चर्चा' झाल्यावर पलिकडून सांगितले गेले, "असं करा. तुम्ही आज उद्या फोन करून माझ्या वरिष्ठ अधिकार्‍याशी बोला. तोच काय तो निर्णय देईल."

नशिबाने त्याने फोन खाली ठेवण्याआधी माझ्या ध्यानात आले की माझ्याकडे वेळ फार कमी आहे. लगेच त्याला म्हणालो, "असं करा, आताच तुमच्या वरिष्ठ अधिकार्‍याकडे हा फोनकॉल ट्रन्सफर करून त्यांच्याशी माझे बोलणे करवा. आजपासून फक्त एका आठवड्यात मला महाविद्यालयात हजर व्हायचे आहे." माझा आवाज कडक झाला होता की आर्जवी हे आता आठवत नाही, पण त्याला माझे म्हणणे पटले आणि चार-पाच मिनिटांच्या असह्य प्रतीक्षेनंतर तिकडून एक जराश्या करड्या युरोपियन स्वरात आवाज आला. नमस्कार चमत्कार झाल्यावर त्यानेही साधारण तेच अगोदरचे प्रश्न परत विचारले आणि मीही साधारण तशीच उत्तरे दिली. या वेळेस धक्का सरून जरा भानावर आल्याने आणि अंतिम निर्णय घेणार्‍या वरिष्ठ अधिकार्‍याशी बोलत असल्याने माझा आवाज बराच व्यावसायिक झाला होता. शेवटी बोलता बोलता मी बोलून गेलो की, "व्हिसासाठी माझ्या संबंधीची सगळी कागदपत्रे तुमच्या समोर आहेतच. जर मी पर्यटक म्हणून अर्ज केला असता तर तो मान्य झाला असता असे तुमच्या संस्थळावरच्या माहितीवरून मला वाटले होते. तरीही मी प्रामाणिकपणे शिक्षण हे कारण देऊन अर्ज केला आहे. महाविद्यालयाच्या आमंत्रणाचे मूळ पत्रही जोडले आहे. आता तुमचा काय तो निर्णय मला शक्य तेवढ्या लवकर कळवा म्हणजे अभ्यासक्रमासाठी येता येणार आहे की नाही ते मला महाविद्यालयाला वेळेत कळविणे शक्य येईल." शेवटी "विचार करून काय ते कळवतो" असा मला 'हँगिंग गार्डनमध्ये' ठेवणारा निर्णय मिळून आमचे संभाषण संपले.

अर्थातच, पुढचे दोन दिवस अत्यंत विचित्र मन:स्थितीत गेले. आतापर्यंत व्हिसाचा असा काही अडथळा होऊ शकेल असे स्वप्नातही वाटले नव्हते. सगळा बेत रद्द करण्याची मनाची तयारी झाली होती आणि इतर कुठल्या देशातल्या महाविद्यालयांचा पर्याय आहे ते पाहून झाले होते. त्यामुळे दुसर्‍या दिवशी संध्याकाळी जेव्हा व्हिसा एजन्सीचा फोन आला तेव्हा त्यात फारसा रस उरला नव्हता. पलिकडून "सर, तुमचा व्हिसा आला आहे. कधीही तुमच्या सोयीने पासपोर्ट घेऊन जा." असे शब्द ऐकले आणि त्याला परत एकदा सांग असे म्हणावे लागले ! त्वरीत एजंसीत जावून पासपोर्ट हातात घेऊन व्हिसा स्वतःच्या डोळ्यांनी पाहिला आणि मगच सुटकेचा निःश्वास सोडला.

त्यानंतर मात्र काही गडबड न होता एमिरेट्स एअरलाईन्सने दुबईमार्गे शिशिरातल्या एका प्रसन्न गुरुवारी सकाळी १० च्या सुमारास झ्युरिकच्या हॉटेलवर पोहोचलो.

===================================================================

झ्युरिककडे जाताना केलेल्या प्रवासातली काही प्रकाशचित्रे...

दुबई सिटी सेंटर मॉल ०१

.

दुबई सिटी सेंटर मॉल ०२

.

दुबई सिटी सेंटर मॉल ०३

.

दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ ०१

.

दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ ०२

.

दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ ०३

.

दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ ०४

(क्रमशः )

 

हॉटेलवर पोहोचल्यावर सर्वप्रथम गरमागरम शॉवर घेऊन दोन तास ताणून दिली. साडेबाराच्या आसपास रिसेप्शनवर पोहोचून चौकश्या करायला सुरुवात केली. हॉटेल आणि महाविद्यालय झ्युरिकच्या टेक्नोपार्कमध्ये एकमेकाजवळच होते, किंबहुना ते तसे आहे हे पाहूनच हॉटेल नक्की केले होते. त्यामुळे आणि अभ्यासक्रम सुरू व्हायला अजून साडेतीन दिवस असल्याने ती काळजी नव्हती.

पोटात कावळे कोकलत होते, तेव्हा सर्वप्रथम पोटोबाची व्यवस्था विचारली. टेक्नोपार्कमध्येच साध्या कबाब-चिकन-चिनी खाद्यांपासून ते इटालियन गुर्मेपर्यंत अनेक रेस्तराँ आणि एक सुपरमार्केट असल्याची अमूल्य माहिती मिळाली आणि धन्य झालो! थोडक्यात रोजमर्राच्या गरजांसाठी धावपळ करण्याची गरज नसल्याने सर्व मोकळा वेळ भटकंतीत घालवायला मिळणार होता, अजून काय पाहिजे?

दुसरी महत्त्वाची चौकशी म्हणजे देशात हिंडाफिरायचे कसे ते. सर्वसाधारणपणे सर्व विकसित देशांत हॉटेलच्या लॉबीत नको तेवढी... आणि बऱ्याचदा गोंधळ निर्माण करू शकतील इतकी... पर्यटनासंबंधी पत्रके ठेवलेली असतात. नवख्या माणसाला त्यांच्या महापुरातून खरेच काय पाहण्यासारखे आहे आणि काय भरताड आहे हे कळणे कठीण होते. स्वागतकाने एका कोपऱ्यात भिंतीवर लावलेली काही पत्रके दाखवली आणि त्याबरोबरच, "पत्रके पाहण्यात वेळ घालवण्याऐवजी इथूनच एक रेल्वेस्टेशन दूर असलेल्या झ्युरिक हौप्टबाsनहोफ (Zürich Hauptbahnhof) उर्फ झ्युरिकच्या मुख्य रेल्वे स्टेशनवर जाऊन पर्यटन केंद्रात माहिती घ्या" असे सांगितले. हे सगळे मला काटविण्यासाठी तो बोलतो आहे की काय असा संशय नक्कीच आला. इथपर्यंत पोटातल्या कावळ्यांचा गलबला बराच वाढला होता आणि रिसेप्शनवरही बरीच गर्दी होती. तेव्हा प्रथम पोटोबा मग टुरोबा असे म्हणत शेजारच्या रेस्तराँकडे होरा वळवला. टेक्नोपार्कमध्ये एका बाजूला अनेक (स्विस किंमतींच्या तुलनेने) मितव्ययी पण चटकदार रेस्तराँची रांग होती. गुर्मे रेस्तराँ त्यांच्यापासून थोडे हुच्च अंतर राखून आणि एकमेकापासूनही जरा दूर दूर होती. रांगेतले एक छानसे रेस्तराँ निवडून पोटोबा आटोपला आणि जवळच्या रेल्वे स्टेशनवरून हौप्टबाsनहोफकडे जाणारी रेल्वे पकडली. हौप्टबाsनहोफ पुढचाच थांबा असल्याने तिकडे जाणारी कोणतीही संथ अथवा वेगवान गाडी पकडली तरी चालेल हे रिसेप्शनवर समजले होते. कोणतीही समस्या न येता हौप्टबाsनहोफला पोहोचलो. झ्युरिक हौप्टबाsनहोफ हे स्वित्झर्लंडमधले सर्वात मोठे आणि युरोपमधल्या मोठ्या रेल्वेस्टेशन्सपैकी एक आहे. याच्या नावाचे लघुरूप "झ्युरिक HB" असे आहे.

झ्युरिक हौप्टबाsनहोफ ०१

.

झ्युरिक हौप्टबाsनहोफ ०२

(झ्युरिक हौप्टबाsनहोफची वरची दोन प्रकाशचित्रे जालावरून साभार)

वर्तुळातला "i" ही माहितीकेंद्राची खूण शोधत शोधत सरकारी पर्यटक माहिती केंद्राला पोहोचलो. आतली व्यवस्था साधारण बँकेसारखी होती. प्रथम आपला क्रमांक मशीनवर काढून घ्या आणि वाट पाहत बसा अशी सूचना पाहून तसे केले. पाचेक मिनिटांत मला एलइडी बोर्डावर माझा व टेबल क्रमांक दिसला आणि आवाजी बोलावणे आले. सरकारी कार्यालय असून टेबलाच्या दुसऱ्या बाजूच्या माणसाने अर्धवट उठून सस्मित हस्तांदोलन केले आणि बसा म्हणाला! त्या धक्क्यातून सावरत नाही तर "मी काय मदत करू शकतो? " अशी विचारणा झाली.

मी त्याला खालील माहिती दिली:
१. मी तुझ्या देशात पहिल्यांदाच आलो आहे.
२. मला उद्यापासून तीन दिवस आणि नंतर काही काळाने दोन दिवस मोकळे आहेत.
३. या दिवसांत मला एकदा जिनिवाला जाऊन माझ्या मित्राला भेटायचे आहे.
४. बाकीच्या वेळात तुझा देश जितका बघता येईल तितका बघायचा आहे.
५. तेव्हा, तूच मला सांग की मी काय काय आणि कसे काय बघावे.

त्याने माझ्या पर्यटनासंबंधीच्या आवडीनिवडींबद्दल जुजुबी चौकशी केली. एवढ्या भांडवलावर, नंतरच्या साधारण तासाभरात, एक एक पर्याय पुढे ठेवून माझे मत घेऊन पुढे जात जात, माझा पाच दिवसांचा प्रवास कसा करावा, कोठे रहावे, काय पहावे, प्रत्येक ठिकाणी जास्त वेळ मिळाल्यास अजून काय पाहता येईल, पैशाचा अपव्यय कसा टाळावा, इत्यादी माहितीसकट सर्व वेळापत्रक ठरवून झाले आणि खालील कागदपत्रे हातात घेऊन मी बाहेर पडलो होतो !

१. पाच दिवसांच्या प्रवासाचा बारकाव्यांसकट खात्रीलायक आराखडा.

२. आराखड्यातल्या सर्व पर्यटन स्थळांची जरूर ती सर्व माहितीपत्रके : ही देताना प्रत्येक पत्रकावरच्या माहितीची चर्चा करून दिली गेली. यांचा दर ठिकाणी कोणतीही चौकशी न करता फिरण्यासाठी मला मोठा उपयोग झाला हे सांगण्याची गरज नाही. इतकेच नाही तर हे प्रवासवर्णन लिहितानाही त्यांचा उपयोग होत आहे हे त्यातील काहींचे या लेखमालेत वापरलेले स्कॅन्स पाहून तुमच्या ध्यानात येईलच.

३. माझ्या रेल्वे प्रवासाची संगणकावर छापलेली "वैयक्तिक वेळापत्रके" : हा प्रकार जगावेगळा होता! आजपर्यंत मी इतक्या खोलात जाऊन दिलेली सेवा इतरत्र पाहिली नाही. रेल्वे प्रवासाच्या दर भागाचे "माझ्या उपयोगाचे" वेगळे वेळापत्रक संगणकातून छापून दिले होते. असा सर्व गठ्ठा मिळाल्यावर मी "जर एखादी जागा मला आवडली आणि तेथे जास्त वेळ थांबलो तर मग माझी पुढची गाडी चुकेल ना. त्याचे काय? " असे खुसपट काढलेच! उत्तरादाखल त्याने हसत माझ्या हातातली वेळापत्रके परत घेतली; "नो प्रॉब्लेम, लेट्स डू समथिंग अबाऊट इट." असे म्हणत फाडून टाकली आणि दुसरे प्रिंटआऊट्स दिले... त्यांच्यात पहिल्या कॉलममध्ये माझ्या संमतीने बनलेले वेळापत्रक; दुसऱ्या कॉलममध्ये एक तासानंतर असलेल्या गाड्यांचे आणि तिसऱ्या कॉलममध्ये दोन तासानंतर असलेल्या गाड्यांचे वेळापत्रक होते !





फाsरप्लानाऊसकुंफ्ट : पाच दिवसांच्या सर्व प्रवास-जोडप्रवासां(connections)ची पर्यटकाला देण्यासाठी छापलेली "वैयक्तिक वेळापत्रके"

वरच्या वेळापत्रकात एका ठिकाणी (एंगेलबर्ग) पहिली गाडी बदलून सात मिनिटात दुसऱ्या फलाटावरची दुसरी गाडी पकडायची होती. ते पाहून, अर्थातच माझ्या भारतीय अनुभव व मानसिकतेमुळे खालील संवाद घडला...

मी : मी इथे नवीन आहे. असे फलाट बदलून सात मिनिटांत मी दुसरी गाडी पकडू शकलो नाही तर घोळ होईल ना?

तो : सर काळजी करू नका. मी अश्याच गाड्या निवडल्यात, ज्या एकाच फलाटाच्या दोन बाजूंना उभ्या असतील. तुम्ही पहिलीतून उतरा आणि बेलाशक सरळ पलीकडच्या गाडीत चढा. दुसर्‍या गाडीबद्दल इतर काही खात्री करण्याची गरज नाही.

(इथे माझ्या कानात, "पाच क्रमांकाच्या फलाटावर येणारी गाडी नऊ क्रमांकाच्या फलाटावर येत आहे" किंवा "चार क्रमांकाच्या फलाटावरून सुटणारी गाडी दहा क्रमांकाच्या फलाटावरून सुटणार आहे." अश्या काहीश्या घोषणा ऐकू येत होत्या. पण, त्याच्या बोलण्यातला आत्मविश्वास पाहून मी माझ्या "कानातला आवाज" त्याला सांगण्याचा मोह मोठ्या प्रयासाने आवरला! )

पण, माझा संशय इतक्याने थोडाच निवळणार होता?..

मी : समजा पहिली गाडी थोडी उशीरा पोचली आणि दुसरी गाडी अगोदरच निघून गेलेली असली तर?

तो (मिश्किलपणे हसत) : धिस इज स्वित्झर्लंड, सर!

आता अजून जास्त शोभा व्हायला नको म्हणून मी विषय बदलला, हे सांगायला नकोच !

या संभाषणातला शब्द न् शब्द त्या सफरीत आणि पुढच्या भेटींत खरा ठरला आणि वेळेच्या काटेकोरपणाबद्दलच्या स्वित्झर्लंडच्या कीर्तीत अजिबात अतिशयोक्ती नाही याची पुन्हा पुन्हा खात्री पटत गेली.

.

४. पाच दिवसांचा "स्विस फ्लेक्सी पास" : "स्विस पास" ही पर्यटनव्यवस्थापन एका वेगळ्याच उच्च स्तरावर नेणारी गोष्ट आहे!!

(अ) हा पास "सर्व स्वित्झर्लंडभर" रेल्वे, बस, बोट, ट्रॅम, इत्यादी सर्व प्रकारच्या सार्वजनिक वाहतुकीसाठी त्याच्या मुदतीत कितीही वेळा वापरता येतो. एका शहरात अशी व्यवस्था पाहिली होती, पण सर्व देशाला या व्यवस्थेत बांधून ठेवणे हा कल्पनाशक्तीचा आणि व्यवस्थापनाचा अत्युत्तम आविष्कार आहे. या पासमुळे सर्व देशभर तिकिटाच्या रांगेत न उभे राहता एकाच ठिकाणी फिरत असल्यासारखे फिरता येते. एखाद्या जागेची सफर माझ्या मनाप्रमाणे कमी-जास्त वेळेत करण्यास आणि ऐनवेळी कार्यक्रम बदलण्यास हा पास किती उपयोगी ठरला हे पुढे येईलच.

(आ) स्विस रेल्वेच्या जाळ्याचे विभाग अनेक रेल्वे कंपन्यांच्या स्वतंत्र अथवा जोड मालकीचे आहेत. बस, बोट, ट्रॅम, इत्यादी इतर वाहतूक व्यवस्था अनेक स्थानिक कंपन्या, म्युनिसिपालिटी अथवा कँटोन (स्विस राज्य) यांच्या मालकीच्या आहेत. तरीसुद्धा हे सर्व वेगळ्या आकाराचे आणि वेगळ्या रंगाचे मणी ओवून एका देशव्यापी, एकसंध आणि आदर्श वाहतूक व्यवस्थेची माळ तयार करणार्‍या स्विस पास या एकाच गोष्टीमुळे मी माझ्या सर्व प्रवासात कल्पक स्विस व्यवस्थापनाचे अनेकदा आभार मानत आणि कौतुक करत राहिलो होतो... आणि आजही करतो आहे.

(इ) हा पास दाखवून, देशभर, खास पर्यटनव्यवस्थेकरीता असलेले रज्जूमार्ग (केबल कार / रोप वे), पर्वतांवर घेऊन जाणारी कॉगव्हिल रेल्वे, इत्यादींच्या तिकिटात ५०% सवलत मिळते.

(ई) स्विस पास ३, ४, ७, १५ दिवस अश्या काळांसाठी मिळतो. मात्र एकदा (छोट्या वा मोठ्या) प्रवासासाठी तो वापरला तर त्या दिवसात तो इतरत्र अजिबात वापरला नाही तरी तो एक दिवस बाद होतो. हा नियम प्रवासाचा आराखडा बनवताना लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.

(उ) "स्विस फ्लेक्सी पास" हे स्विस पासचे एक खास रूप आहे. थोडी (साधारण १०%) जास्त किंमत असलेल्या या पासमधले दिवस सलगपणे वापरण्याची गरज नसते; तो महिन्याभरातल्या वेगवेगळ्या दिवसांना वापरता येतो.

(ए) माझ्या या प्रवासात मी स्विस पासाऐवजी स्वतंत्र तिकीटे काढून प्रवास केला असता तर तीन ते चार पट खर्च झाला असता !



पाच दिवसांचा स्विस फ्लेक्सी पास

.

अश्या अनपेक्षित तऱ्हेने केवळ तासाभरात दोन तुकड्यात करायच्या पाच दिवसांच्या पर्यटन कार्यक्रमाचे बारकाव्यांसकट खात्रीलायक व्यवस्थापन झाले... शिवाय प्रवासाच्या आराखड्यामध्ये काही अचानक बदल करायचे ठरवले तर ते करायला कुठल्याही दंडाशिवाय पूर्ण मोकळीक होती !

स्विस फ्लेक्सी पास हीच एक गोष्ट मी सरकारी माहिती केंद्रातून खरेदी केली होती, पण ती खरेदी मी आवश्यकता म्हणून नव्हे तर माझी सोय म्हणून केलेली होती ! इतर सर्व माहिती, मदत, कागदपत्रे, माझ्यासाठी खास प्रिंट केलेली वेळापत्रके आणि सस्मित सेवा विनाशुल्क होती! हे सगळे पृथ्वीवरच होत आहे ना याची खात्री पटवून घेण्यासाठी स्वतःला चिमटा काढण्याचा मोह वारंवार होत होता !

असा ठरला होता माझ्या प्रवासाचा मार्ग :

पहिली फेरी : ०. झ्युरिक --> (इंटरलाकनमार्गे) १. युंगफ्राऊयोख --> २. इंटरलाकन (वस्ती) --> ३. क्लाईनटिट्लीस --> ४. ल्युझर्न (वस्ती) --> (५. पिलाटस कुल्म*) --> ६. ऱ्हाईनफॉल --> ७. झ्युरिक.

दुसरी फेरी : झ्युरिक --> ८. जिनिवा --> झ्युरिक.

(* : पिलाटस कुल्म माझ्या मूळ प्रवासात नव्हते. पण स्विस पासच्या कृपेने ऐनवेळेस त्याची भटकंतीत भर टाकणे शक्य झाले, ही गोष्ट पुढे येईलच. )

.

शरद ऋतूमधल्या स्वित्झर्लंडच्या भटकंतीचा मार्ग

.

मायस्वित्झर्लंड.कॉम : स्विस पर्यटन खात्याचे अधिकृत संस्थळ
स्विस पासची माहिती व विक्री करणारे रेल्वेचे अधिकृत संस्थळ
भारतीय चलनात स्विस पासची विक्री करणारे एक संस्थळ

.

अश्या तर्‍हेने, स्वित्झर्लंडच्या सफरीसाठी आवश्यक त्या आयुधांनी सज्ज होऊन मी झ्युरिकमधली पहिली संध्याकाळ आनंदाने साजरी करण्यास निघालो.

आखीवरेखीव, बर्‍यापैकी गजबजलेले तरीही स्वच्छ, सुंदर, मोकळ्या-ढाकळ्या झ्युरिकचे प्रथमदर्शन मनाला भावलं. तिथेच माझ्या झ्युरिकबरोबरच्या प्रथमदर्शनी प्रेमप्रकरणाची सुरुवात झाली ! पण त्याच्याबद्दल नंतर कधीतरी. तास दोन तास झ्युरिकच्या पाय नेतील त्या रस्त्यावरून आणि गल्लीबोळांतून वाट फुटेल तसे हिंडत होतो...

झ्युरिक हौप्टबाsनहोफचा दर्शनी भाग ०१

.

झ्युरिक हौप्टबाsनहोफ ०२

.

झ्युरिक ०१

.

झ्युरिक ०२

.

झ्युरिक ०३

.

झ्युरिक ०४

.

झ्युरिक ०५

.

शेवटी, कालच्या प्रवासातल्या झोपेच्या अभावाचा प्रभाव सुरू झाला. एका रेस्तराँमध्ये काही खाऊन घेतलं, टेक्नोपार्ककडे जाणारी रेल्वे पकडली आणि हॉटेलवर परतलो. दुपारी उत्तम मार्गदर्शन केल्याबद्दल हॉटेलच्या स्वागतकाला धन्यवाद देऊन उद्यापासून पुढचे तीन दिवस फिरायला जाणार आहे असे सांगितले. मात्र परतण्याच्या दिवसापासून पुढचे आरक्षण कायम ठेवायला सांगितले. रूमवर गेलो आणि ताणून दिली.

(क्रमशः )

 

दुसऱ्या दिवशी ६ वाजता युंगफ्राउयोखकडे जाणारी रेल्वेगाडी पकडायला झ्युरिक HB वर पकडायची होती. लवकर उठून सगळे आवरून सामानाची मोठी बॅग ठेवली हॉटेलच्या लगेज रूममध्ये ठेवली. तीन दिवसांना पुरेसे कपडे वगैरे जुजुबी सामान एका छोट्या बॅगेत घेऊन सव्वापाचालाच बाहेर पडलो. प्रवासाचे छापील वेळापत्रक बरोबर होतेच त्यामुळे योग्य त्या प्लॅटफॉर्मवरची योग्य ती गाडी पकडण्यात काही समस्या न येता... उलट, गाडी सुटण्याच्या वेळेच्या चक्क १० मिनिटे अगोदर पोहोचल्याने एक सोईस्कर खिडकीच्या बाजूची खुर्ची पकडून बसलो.

युंगफ्राउयोख (Jungfraujoch)

(Jung = युंग = तरूण, frau = फ्राउ = स्त्री, joch = योख = घाट; Jungfraujoch = तरुणी / कुमारिका घाट. हे नाव या घाटाला का पडले याचा काही शोध लागला नाही.)

युंगफ्राउ, आयगर आणि म्योंख ही स्विस आल्प्सची तीन शिखरे एका सलग महाकाय भिंतीसारखी उभी आहेत. त्यांतील युंगफ्राउ आणि म्योंख या शिखरांमध्ये युंगफ्राउयोख ही घोड्याच्या पाठीवर ठेवायच्या खोगिरासारखी जागा आहे. ही जागा म्हणजे ३,४५४ मीटर उंचीवर बारमाही बर्फाने भरलेली हिमनदी आहे. त्यामुळे काही धाडसी आप्ल्पाईन गिर्यारोहक सोडले तर या घाटातून इतर वाहतूक कधीच झाली नाही. किंबहुना जोआन मेयर, हिरोनिमुस मेयर आणि जोआनच्या दोन मुलांनी १८११ मध्ये ह्या जागेवर पोहोचल्याच्या केलेल्या दाव्यावरही विश्वास ठेवला गेला नाही. पण यामुळे खचून न जाता, जोआनच्या दोन मुलांनी १८१२ मध्ये परत एक मोहीम काढून खराब हवामान आणि अनेक फसलेल्या प्रयत्नांना तोंड देत युंगफ्राउयोख पुराव्यासह परत काबीज करून दाखविले.

१९१२ सालामध्ये रेल्वेने जायची सोय झाल्यापासून मात्र हे दुर्गम ठिकाण आल्प्समधले सर्वात मोठे पर्यटक आकर्षण झाले आहे. हे आल्प्समधले सर्वात उंचीवरचे रेल्वेस्टेशन आणि दळणवळण अभियांत्रिकीचा एक अभिमानास्पद प्रकल्प समजला जातो. तेथे जाणारी रेल्वे आल्प्सच्या नयनमनोहर भागातून आणि बारमाही बर्फाच्छादित असलेल्या युंगफ्राउ आणि म्योंख या शिखरांमधील बोगद्यांतून प्रवास करते. त्यामुळे, युंगफ्राउयोख तर अत्यंत आकर्षक आहेच, परंतू तेथे पोहोचण्यासाठी केल्या जाणार्‍या प्रवासाचा अनुभवही अविस्मरणीय असतो.

चला तर मग युंगफ्राऊयोखवर स्वारी करायला...

झ्युरिकच्या बाहेर पडल्या पडल्या आपला प्रवास स्विस निसर्गसौंदर्याने नटलेल्या परिसरातून होतो. त्या निसर्गात मधे मधे जणू सणसमारंभासाठी नीटनेटक्या केलेल्या व घासूनपुसून ठेवल्यासारख्या दिसणार्‍या घरांचे वसलेले गामीण आणि शहरी परिसर पाहत असताना इंटरलाकनला केव्हा पोहोचलो हे ध्यानातच येत नाही. आतापर्यंत जर एखादा अस्वच्छ अथवा गबाळा परिसर दिसला तर त्याच्या खरेपणाची खात्री करण्यासाठी स्वतःलाच चिमटा काढावा इतपत आपली मन:स्थिती बदललेली असते.

रेल्वे इंटरलाकन ते क्लायनं शायडेक् (Kleine Scheidegg उर्फ छोटा पाणलोट) या वाटेवर गाडी धावू लागल्यावर स्विस निसर्ग आपल्या सौंदर्याचे खास पदर उलगडून दाखवू लागतो. रेल्वेच्या डब्यात खेचाखेच होईल इतकी गर्दी नव्हती, बहुदा तशी ती कधीच नसते. त्यामुळे सर्व प्रवासभर मी आलटून पालटून दोन्ही बाजूच्या खिडक्यांजवळ बसत निसर्ग जमेल तितका डोळ्यास साठवत होतो आणि कॅमेर्‍याचा सढळ वापर करत होतो. प्रवासात असे केले की काही सहप्रवाशांच्या नजरा विचित्र होतात. अश्या 'वाईट' नजरांचा आपल्यावर प्रभाव पडू नये यासाठी त्यांच्याकडे पूर्ण दुर्लक्ष करण्याचा उतारा काढण्यात मी फार पूर्वीच पीएचडी केलेली आहे :) हा निसर्ग इतका मनमोहक आहे की इतर काही जणांनी माझे अनुकरण सुरू केले आणि त्या विचित्र नजरा लवकरच बर्‍यापैकी मावळल्या. इतकेच नव्हे तर त्यातल्या काही नजराही आमच्या कंपूत सामील झाल्या !

या प्रवासाच्या सुरुवातीला डोंगरांच्या रांगांतून जाताना मधूनच दूरवरची हिमशिखरे डोकावत असतात. स्विस निसर्गाच्या चित्रातली हिरवाई कायमच असते. त्यात मधून मधून शरदाने उधळलेले लाल-नारिंगी-पिवळा-तपकिरी रंग जगावेगळी अनुभूती देत असतात...

इंटरलाकन ते क्लायनं शायडेक् ०१

.

इंटरलाकन ते क्लायनं शायडेक् ०२

.

क्लायनं शायडेक् : आल्प्सचा मध्यबिंदू

(क्लायनं = छोटा / धाकला ; शायडेक् = पाणलोट. जवळच दुसरा मोठा पाणलोट आहे. पण तो याच्या खालच्या अंगाला आहे. कमी मोक्याच्या जागेवर असल्याने आणि तेथे रेल्वे जात नसल्याने तो याच्याइतका प्रसिद्ध नाही.)

पुढचा थांबा होता क्लायनं शायडेक् घाट. ही जागा ल्युटशिनं (Lütschine) नदीच्या दोन उपनद्यांच्या मध्यभागी असलेला उंच चिंचोळ्या पठाराचा भूभाग आहे. मोजकीच वस्ती असलेल्या या ठिकाणावरून या परिसरातल्या आल्प्सचे हायकिंग ट्रेक्स, हिमसफरी आणि गिर्यारोहण मोहिमा सुरू होतात.

क्लायनं शायडेक् ची हद्द सुरु झाली की एका अत्यंत मोक्याच्या ठिकाणावर बांधलेले, बघताच प्रेमात पडावे असे 'हॉटेल आयगर टेर्रासं' दिसते. या हॉटेलमध्ये आयगर सँक्शन या क्लिंट इस्ट्वूडची प्रमुख भूमिका असलेल्या प्रसिद्ध इंग्लिश चलतचित्राचे चित्रीकरण झाले आहे. हॉटेलचे ठिकाण, त्याचे रंगरूप आणि आजूबाजूचा नयनरम्य परिसर पाहून "तिथे दोन दिवस रहायला मिळाले तर स्वर्ग स्वर्ग म्हणजे काय याची झलक नक्की अनुभवता येईल" असा विचार मनात चमकून गेला...

क्लायनं शायडेक् ०१ : हॉटेल आयगर टेर्रासं

.

क्लायनं शायडेक् ०२ : हॉटेल आयगर टेर्रासं

.

इथून पुढे एका बाजूला निष्पर्ण पर्वत आणि हिमशिखरांच्या रांगा सुरू होतात...

क्लायनं शायडेक् ०३

.

क्लायनं शायडेक् ०४

.

त्यांच्यातून मधूनच युंगफ्राऊयोख आपले डोके वर काढून "या, या. तुमचीच वाट पाहतोय केव्हापासून !" असे सांगत राहतो...

क्लायनं शायडेक् ०५ : युंगफ्राऊयोखचे प्रथमदर्शन

.

क्लायनं शायडेक् स्टेशनवर गाडी १५ मिनिटे थांबते हे झ्युरिकमध्ये मिळालेल्या रेल्वे वेळापत्रकामुळे खात्रीने कळले होते (धन्यवाद स्विस पर्यटन !). त्यामुळे गाडीतून खाली उतरून आजूबाजूचा रम्य परिसर निगुतीने डोळ्यात साठवता आला...

क्लायनं शायडेक् ०६

.

क्लायनं शायडेक् ०७ : विहंगम दर्शन (जालावरून साभार)

.

एका बाजूला हिमशिखरांनी भरलेल्या पर्वतराजी तर दुसर्‍या बाजूला काही बोडके तर काही हिरवाईने नटलेले डोंगर. हिरवाईतून मधूनच पांढर्‍या-तांबड्या ठिपक्यांसारख्या दिसणार्‍या घरांची छोटी छोटी गावे. मधूनच एकांड्या शिलेदारासारखे भर जंगलात असलेले घर. असल्या अनवट ठिकाणी भान विसरून गेले नाही तरच नवल ! गाडीने शिट्टी वाजवली आणि नाईलाजाने सर्वजण पाय ओढत आपापल्या डब्यांमधे शिरले.

(क्रमशः )

 युंगफ्राऊयोख राहिले आहे अजुन, पण एक संपुर्ण दिवस क्लाईनं शाईडेग च्या जवळ्पास घालवला असल्याने पुन्हा सगळ्या आठवणी ताज्या झाल्या.

त्या शिखराच्या नावामागची एक दंतकथा अशी की युंगफ्राउ, म्योंश आणि आयगर, ही ती तीन शिखरे. आयगरचा शब्दशः अर्थ Ogre (मराठी?), म्योंश म्हणजे monk अथवा साधू/भिक्खू आणि युंगफ्राउ म्हणजे लेखात म्हटल्याप्रमाणे तरुणी. Ogre पासून तरुणीला वाचविणारा असा भिक्खू या दोन्हीमध्ये उभा आहे. आणि त्या मुख्य शिखराकडे नेणारा घाट म्हणुन तो युंगफ्राऊयोख.

आम्ही गेलो तेव्हा हे हॉटेल आयगर टेरास बंद होतं. ते फोटो तुमच्या लेखातुन बघता आले. एका माहितीपटात त्याबद्दल ऐकले होते की जेव्हा अगदी सुरुवातीच्या काळात लोक आयगर नॉर्डवांड वर चढाई करायचे, तेव्हा बरेचसे प्रेक्षक दुर्बिणी घेऊन या हॉटेल मधुन ते बघायचे. आणि चढाई करणारे लोक पण तिथेच राहायचे.

 

गाडीने क्लायनं शायडेक् स्टेशन सोडले. आयगरच्या शिखराचा तळ ऑक्टोबरमध्येही बर्फाच्छादित होता. माहितीपत्रकावरच्या नकाश्याप्रमाणे बोगद्यात गाडी शिरली की सर्व प्रवास आयगर आणि म्योंखच्या पोटातूनच करून एकदम म्योंख आणि युंगफ्राउ याच्यामधील युंगफ्राउयोखच्या पठारावरच जमिनीवर येईल असे दिसत होते...

इंटरलाकन ते युंगफ्राउयोख मार्ग (स्विस पर्यटनच्या माहितीपत्रकावरून साभार)

.

आजूबाजूच्या परिसराचे दर्शन थोड्याच वेळात संपेल या काळजीने जागा बदलत दोन्ही बाजूचा नजारा जास्तीत जास्त डोळ्यात साठवण्याकडे आणि काही जास्तच पसंत पडले की कॅमेरा सरसावणे सुरू झाले...

युंगफ्राउयोखच्या वाटेवर ०१

.

युंगफ्राउयोखच्या वाटेवर ०२

युंगफ्राउयोखच्या वाटेवर ०३

.

युंगफ्राउयोखच्या वाटेवर ०४ (जालावरून साभार)

.

गाडी बोगद्यात शिरली. थंडीमुळे बोगद्याच्या भिंतीवरही बर्फ साठलेले होते...

युंगफ्राउयोखच्या वाटेवर ०५ : बोगद्याच्या भिंतीवर बर्फ साठले होते (जालावरून साभार)

.

आता पाऊण एक तास... नाही नाही स्विस पद्धतीने ५२ मिनिटे म्हणायला पाहिजे... शांत बसून बोगद्यातून प्रवास करायचा आहे असे समजून सर्वजण आपापल्या मूळ खुर्च्या धरून बसले. काही जणांनी डोळे मिटायलाही सुरुवात केली. पण, एक आश्चर्य आमची वाट पाहत होते. या बोगद्यात... हो बोगद्यात... दोन रेल्वे स्टेशने आहेत ! रेल्वेचा बोगदा प्रथम आयगर पर्वताच्या उत्तर उताराच्या पृष्ठभागाच्या जवळून जातो आणि पर्वताच्या अर्ध्या उंचीवरच्या पहिल्या स्टेशनवर, आयगरवांड / आयगरवांट (आयगर भिंत) येथे, थांबते. तेथे ८ मीटर लांब आणि साधारण एक मीटर उंच काच लावलेली खिडकी आहे. हे छिद्र बोगदा बनवताना निघालेली दगडमाती बाहेर टाकायला बनवलेले होते. त्या काळी पर्यावरणाचे नुकसान वगैरे कल्पना अस्तित्वात नव्हत्या हे त्या काळाच्या स्विस स्थापत्यकारांचे नशीब ! नाहीतर त्यांच्या नावे किती गदारोळ झाला असता ! आयगरच्या उभ्या भिंतीच्या अर्ध्या उंचीवरून दिसणारे विलक्षण दृश्य लोकांना खिडकीतून बघता यावे म्हणून इथे गाडी पाच मिनिटे थांबते...

युंगफ्राउयोखच्या वाटेवर ०६ : आयगरवांड स्टेशनवरच्या खिडकीतून दिसणारे दृश्य ०१

.

युंगफ्राउयोखच्या वाटेवर ०७ : आयगरवांड स्टेशनवरच्या खिडकीतून दिसणारे दृश्य ०२

पर्यटनाव्यतिरिक्त या खिडकीचा उपयोग सद्या गिर्यारोहकांना मदत करण्यासाठी आणि बचाव मोहिमांसाठी केला जातो. या खिडकीचा उपयोग आयगर सँक्शन या चित्रपटातील शेवटच्या प्रसंगांत केला होता.

येथून बोगदा पश्चिमेकडे वळून युंगफ्राउ पर्वताकडे जाऊ लागतो. शेवटचा थांबा येण्याअगोदर अजून एक स्टेशन लागते...आईसमीअर (हिमसागर)... आणि तिथल्या खिडकीतून दिसणारे दृश्य ते नाव सार्थ करणारे असते...

युंगफ्राउयोखच्या वाटेवर ०८ : आईसमीअर स्टेशन (जालावरून साभार)

.

युंगफ्राउयोखच्या वाटेवर ०९ : आईसमीअर स्टेशनवरच्या खिडकीतून दिसणारे दृश्य

अश्या बोगद्याच्या भिंतीला असलेल्या आणि पर्वताच्या पृष्ठभागाला जोडणार्‍या खिडक्या मी प्रथमच पाहत होतो. इतकेच नव्हे तर त्यांचा पर्यटनासाठी आणि गिर्यारोहणासाठी उपयोग करण्याच्या कल्पकतेचे कौतुक वाटल्याशिवाय राहत नाही. एकंदरीत, युंगफाउयोखला पोचण्याअगोदरच आपण बर्‍यापैकी प्रभावित झालेलो असतो. ज्या गंतव्याच्या आकर्षणाने हा प्रवास करत होतो, तो प्रवास इतक्या लवकर संपल्याचा विषाद प्रथमच वाटत होता !

.

बोगद्यातले युंगफ्राउयोख स्टेशन (जालावरून साभार)

.

हा सात किलोमीटर लांबीचा बोगदा १८९८ ते १९१२ या १४ वर्षांत बांधला गेला. यातून जाणार्‍या रेल्वेच्या मार्गाला २५% चढ / उतार आहे. इतक्या तीव्र उतारावरून ती घसरू नये यासाठी सर्वसाधारण रुळांबरोबरच तिला धरून ठेवण्यासाठी दातेदार चक्राच्या रुळांची (कॉगव्हिल) रचना उपयोगात आणली आहे.

(क्रमशः )

 इंटरलाकेन ला आपण कोणत्या हॉटेल मध्ये राहिले होते ?
आणि रेल्वे ने गेल्या वर पायी प्रवास किती झाला. मधेच taxi किंवा कार करावी लागली का?
इंटरलाकेन ला स्टेशन पासून हॉटेल किती लांब होते?
या प्रश्नाची उत्तरे दिली तर अजून माहिती मिळेल.

लेखात लिहील्याप्रमाणे स्टेशनपासून पाचेक मिनिटांच्या अंतरावर राहिलो होतो. या सफरीत झ्युरीक सोडून इतर कोठेच हॉटेल अगोदर बुक केले नव्हते. दोनतीन हॉटेल्स पाहून स्टेशन्पासून जवळचे सोईचे ठिकाण आणि योग्य किंमत पाहून हॉटेल निवडले होते. कारण हॉटेलमध्ये फक्त झोपायचे होते. बहुतेक ठिकाणी पहाटे न्याहारी सुरू होण्या अगोदरच लवकर प्रवास सुरू केला.

हा पहिला स्विस अनुभव असल्याने झ्युरिक विमानतळ ते हॉटेल टॅक्सी केली होती, पण नंतर कळले की रेल्वेने तो प्रवास केला असता तर १/१० खर्चात आणि निम्म्या वेळेत पोचलो असतो ! बाकी सर्व प्रवास स्विस पास वापरून रेल्वे, ट्रॅम, बस असाच केला. स्विस पासमध्ये बर्‍याच पर्यटक आकर्षणांतील (डोंगरी रेल्वे, बोट इ) वाहनांच्या तिकीटात ५०% सवलत मिळते.

 तुमचे क्रेडीट किवा डेबिट कार्ड आंतर्देशीय व्यवहार करण्यायोग्य असल्यास ते स्वित्झर्लंडमध्ये चालावे. पण भारतीय कार्ड परदेशात वापरल्यास खूप जास्त प्रमाणात विनिमय दर (एक्सचेंज रेट) पडतो असे ऐकले आहे, स्वतः तसे कधीच न केल्याने स्वतःचा अनुभव नाही. पण ट्रॅव्हलकार्ड हा उत्तम पर्याय आहे... यात प्रीपेमेंट केलेले असल्याने जास्त विनिमय दराचा धोका नाही. तसेच एकाच कार्डावर अनेक परकिय चलने ठेवता येतात. खर्च न झालेले चलन परत आल्यावर लगेच भारतीय रुपयांत बदलून मिळते. एक अतिरिक्त कार्ड मिळते, मूळ कार्ड हरवले तर ते डिसेबल करून नविन चालू करून घेता येते. तुमच्या बँकेत किंवा परकीय चलन एजंटकडून अधिक माहिती घ्या आणि मगच निर्णय करा. छोटेमोठे सर्व व्यवहार कार्डाने करता येतात. मात्र अडीअडचणीसाठी काही कॅश जरूर जवळ ठेवा.

 

 

युंगफ्राउयोखवरून आल्प्स पर्वतराजीमधील (२३ किमी लांब आणि १२० चौ किमी क्षेत्रफळाच्या) सर्वात मोठ्या अफाट आलेत्श हिमनदीचा उगम होतो. युंगफ्राउ-आलेत्श परिसराला २००१ पासून "जागतिक वारसा क्षेत्र (वर्ल्ड हेरिटेज साईट)" म्हणून ओळखले गेले आहे. या ठिकाणाला दर दिवशी ४००० ते ६००० पर्यटक भेट देतात. जॉन ख्रिस्तोफरच्या प्रसिद्ध ट्रायपॉड्स कादंबर्‍यांतील प्रसंग युंगफ्राउयोख संकुलात घडतात.

युंगफ्राउयोख एक स्थापत्यशात्रिय चमत्कार आहे असे त्याचे रेखाचित्र पाहून वाटले होतेच...

युंगफ्राउयोख ०१ : उभ्या छेदाची रेखाकृती

...पण हा प्रकार स्वतः पाहिल्या-अनुभवल्याशिवाय त्याची नीट कल्पना येणे शक्य नाही.

युंगफ्राउयोख संकुलाचे स्थूलपणे पाच विभाग करता येतील :

१. पहिला विभाग :

यात रेल्वे स्टेशन आणि त्याच्याशी संबंधीत सर्व यंत्रणा येते. स्टेशनवर रेल्वे पोहोचली. खाली उतरल्यावर लक्षात आले की आपण अजूनही पर्वताच्या पोटातल्या बोगद्यातच आहोत. फक्त बोगद्याची रुंदी आणि उंची वाढून तो एका भल्यामोठ्या लांबलचक पोकळीसारखा दिसत होता.

२. दुसरा विभाग :

हा मुख्यतः पर्यटनाशी संबंधीत आणि आकारमानाने सर्वात मोठा भाग आहे. रेल्वे स्टेशनवरून येथे जाण्यासाठी दोन बोगदे आहेत. या भागात घाटाच्या आणि म्योंख पर्वताच्या दक्षिण पृष्ठभागाच्या लगतच्या भागात कोरलेले बोगद्यांचे चार मजली जाळे आहे. मजल्यांत वरखाली करायला लिफ्ट्सही आहेत. यात पर्यटकांना आकर्षित करणार्‍या अनेक गोष्टी आहेत. त्यापैकी महत्त्वाच्या अश्या :

(अ) बोगद्यांच्या जाळ्यात असलेल्या आणि मोक्याच्या ठिकाणी पृष्ठभागाबाहेर डोकावणार्‍या इमारतींत एक हॉटेल आणि चार रेस्तराँ आणि एक कॅफेटेरिया आहेत. त्यातल्या एकाचे नाव चक्क "बॉलिवूड रेस्तराँ" आहे !

युंगफ्राउयोख ०२ : दूरावलोकन (जालावरून साभार)

वातानुकूलित रेस्तराँच्या खिडक्यांजवळ बसून मजेत खानपान करताना थोड्याश्याच खालच्या स्तरावरून सुरू होवून दूरवर पसरत जाणार्‍या आलेत्श (Aletsch) हिमनदीचा भव्य विस्तार पाहता येतो...

युंगफ्राउयोख ०३ : खिडकीजवळची जागा पकडून बसलेले अस्मादिक आणि सहलमित्र

.

युंगफ्राउयोख ०४ : रेस्तराँच्या खिडकीतून दिसणारे आलेत्श हिमनदीचे विस्तीर्ण पात्र

(आ) हिममहाल (Ice Palace) : कधीच न वितळणार्‍या (म्हणजे बहुतेक हजारो वर्षे वयाच्या) बर्फात असलेल्या या बोगद्यांच्या जाळ्यांत अनेक सुंदर हिमशिल्पांचे कायमस्वरूपी प्रदर्शन आहे.

युंगफ्राउयोख ०५ : हिममहाल ०१

.

युंगफ्राउयोख ०६ : हिममहाल ०२

एका बर्फाच्या खिडकीच्या मागे राहून युंगफ्राउयोखला आल्याचा पुरावा कॅमेर्‍यात बंदिस्त करता येतो...

युंगफ्राउयोख ०७ : हिममहाल ०३

(इ) एक छोटे सिनेमागृह : येथे युंगफ्राउयोखबद्दलचे, या पर्यटनच्या प्रकल्पबांधणीसंबंधीचे, तिथल्या पर्यटन व्यवस्थांबद्दलचे आणि इतर अनेक संबंधीत शास्त्रीय विषयांवरचे लघुपट दाखवले जातात. वेळेच्या अभावामुळे यातला एखादाच आपल्याला पाहता येतो. पण तिथल्याच हॉटेलमध्ये राहण्याची व्यवस्था करून गेलेल्या पर्यटकांना अनेक माहितीपूर्ण आणि मनोरंजक लघुपट बघता येतात.

(ई) स्किईंग करायला शिकविण्याची शाळा.

(उ) पोस्ट ऑफिस, जागोजागी असलेली माहिती केंद्रे, आठवणवस्तूंची आणि इतर दुकाने, ईमेल केंद्र,

... इ इ बरेच काही.

३. तिसरा विभाग :

दुसर्‍या विभागातून एक बोगदा पकडून किंवा स्टेशनवरून लिफ्टने आपल्याला उघड्यावरच्या बर्फाच्छादित पठारावर जाता येते. बराच वेळ बोगद्यातून फिरल्यावर मोकळ्या हवेत श्वास घेताना आपल्याला जरा बरे वाटते ! पण लगेचच चारी बाजूला दिसणारी अद्भुत दृश्ये वारंवार आपला श्वास रोखून धरतात... मग ते अगोदर खिडकीतून पाहिलेल्या पण आता पूर्णरूपात दर्शन देणार्‍या आलेत्श हिमनदीचे भव्य रूप असो;

किंवा कोंकोर्डियाप्लात्स (Konkordiaplatz) सारखा मानवी नजरेच्या आवाक्याला आव्हान देणारा हिमसागर असो;...

युंगफ्राउयोख ०८ : युंगफ्राउयोखवरून दिसणारा कोंकोर्डियाप्लात्सचा नजारा

किंवा धावत गेलो तर पाच-दहा मिनिटात हात लावता येतील असे डोळ्याना आभास करून देणारी बर्फाचा मुकुट डोक्यावर घेऊन दिमाखाने चमकणारी आणि दूरवरची अगदी उघडीबोडकी पर्वतशिखरे असोत...

युंगफ्राउयोख ०९ : युंगफ्राउयोखवरून दिसणारे दृश्य ०१

.

युंगफ्राउयोख १० : युंगफ्राउयोखवरून दिसणारे दृश्य ०२

.

युंगफ्राउयोख ११ : युंगफ्राउयोखवरून दिसणारे दृश्य ०३

निसर्गाचे हे अनवट रूप पाहताना आपला श्वास सतत जड होत आहे... पण तो उंचीवरच्या विरळ हवेच्या प्रभावाने नक्कीच नाही... हे जाणवत राहते.

या पठारावर एक स्विस ध्वज रोवलेला आहे. अर्थातच, तेथे फोटो काढण्याचा प्रघात मोडण्याचा गुन्हा कोणीच पर्यटक करू शकत नाही...

युंगफ्राउयोख १२ : स्विस ध्वज

एका बाजूला स्फिंक्स नावाचा एक सुळका त्याच्या डोक्यावर त्याच नावाची वेधशाळा मिरविताना दिसतो...

युंगफ्राउयोख १३ : स्फिंक्स सुळका व वेधशाळा

घाबरू नका, ते आकर्षण पहायला आपल्याला तो बर्फाच्छादित सुळका चढून जायची गरज नाही, हे माहितीपत्रकाने सांगितलेले असते. आपली पावले परत बोगद्यांकडे वळतात...

४. स्फिंक्स वेधशाळा (Sphinx Observatory) :

बोगद्यांच्या जाळ्याच्या विरुद्ध बाजूच्या टोकाला असलेली लिफ्ट आपल्याला जगातल्या सर्वात जास्त उंचीवर (३,५७२ मीटर) असलेल्या वेधशाळेत घेऊन जाते. हे Global Atmosphere Watch या संस्थेचे एक महत्त्वाचे केंद्र आहे. मुळातच स्विस हवा उच्च प्रतीने प्रदूषणमुक्त आहे. त्यात हे ठिकाण इतक्या उंचीवर असल्याने या वेधशाळेत घेतल्या जाणार्‍या निरीक्षणाचे आणि त्यावरून केल्या गेलेल्या संशोधनाचे महत्त्व अनन्यसाधारण आहे. सौर्यवार्‍यांतून येणार्‍या उच्च उर्जाभारीत न्यूट्रॉन्सचे अस्तित्व या वेधशाळेत सर्वप्रथम सिद्ध केले गेले. अश्या प्रकारच्या संशोधनासाठी अनिवार्य असणारे शुद्ध वातावरण आणि त्याचबरोबर जमिनीखाली खोलवर निरीक्षणे घेण्याची क्षमता असलेली दुसरी वेधशाळा विरळा आहे.

सुळक्याच्या डोक्यावर बसल्यासारखी दिसणार्‍या या वेधशाळेच्या इमारतीला भेट देणे आणि तिच्या मनोर्‍याच्या सज्जावरून आजूबाजूच्या परिसराचे परत एकदा विहंगम दर्शन घेणे हा अविस्मरणीय अनुभव आहे...

युंगफ्राउयोख १४ : स्फिंक्स वेधशाळा (जालावरून साभार)

या जागेवर Jungfraujoch radio relay station आहे. मात्र ते पर्यटकांसाठी खुले नसते.

५. बर्फातील खेळांच्या रसिकांसाठी केलेल्या व्यवस्था :

वेधशाळेच्या लिफ्टमधून खाली आल्यावर जवळच असलेल्या एका निर्गमन व्दारातून बाहेर गेल्यास आपण बोगद्यांच्या जाळ्याच्या दुसर्‍या बाजूला उघड्या बर्फावर येतो. या विभागात बर्फांच्या खेळांशी संबंधीत सोयी आहेत. इथे जवळच नवख्या लोकांना स्नो डिस्क वापरून बर्फावर घसरण्यासारख्या सोप्या खेळांची मजा घेता येते. तर थोड्या दूरवर असलेल्या म्योंखयोखहुट् (म्योंख घाटावरची झोपडी) पर्यंत चालत जाऊन हायकिंग, स्किईंग, गिर्यारोहण, इत्यादी बर्फातले जास्त धाडसी खेळ खेळता येतात.

वेळेअभावी या विभागात मला जाता आले नाही. पण तेथे जाणारा रस्ता किती साहसपूर्ण असेल याची कल्पना देणारे हे जालावरून साभार घेतलेले चित्र देण्याचा मोह आवरला नाही...

युंगफ्राउयोख १५ : "म्योंखयोखहुट्" कडे जाणारा रस्ता (जालावरून साभार)

.

हे सर्व संकुल इतके विशाल आहे की, विशेषतः बोगद्यांत, हातात मार्गदर्शक पुस्तिका असूनही एखाद्या वेळी वाट चुकायला होते. जरा जास्त वेळ इथे व्यतीत करता आला असता तर बरे झाले असते असे सतत वाटत राहते. पण परतीच्या गाडीची वेळ होत आली आहे हे पाहून मोठ्या नाखुशीने परत रेल्वे स्टेशनवर परतावे लागते.

(क्रमश :)

 लॉटरब्रूनेन ( उच्चाराबद्द्ल माफी) च्या दरीच्या संदर्भात अनेक व्हिडीओ पाहिले आहेत. इतके की आता हा स्फिन्क्सच्या वाटेवर तळे कुठे दिसणार पठार कुठे दिसणार हे पाठ झाले आहे. हिमालय व आल्पस मधे माझ्या मते एक फरक असा असावा की हिरवळ आल्पस भागात जास्त आहे. युरोपिअन श्रीमंतीमुळे बांधीव व आकर्षक रस्ते ही अधिक. हिमाल्य भाग रौद्र आहे. एक प्रश्न असा की टिटलिस व युंगफ्राउ यातील एकच निवडायचे झाल्यास कोणते निवडावे ? आपण दिलेल्या या भागाच्या स्कींमॅटिक नकाशामुळे मला लहानपणी पाहिलेल्या एका फोटोची आठवण आली. फोटोच्या खाली कल्याण रे स्टे ( इंटरलाकेन) व वर हुच्च ठिकाणी हाजी मलंग बाबा ( युंगफ्राउ ). असा तो फोटो असायचा. 

टिटलिसवर श्वासोच्छवासाला त्रास होत नाही आणि युंगफ्राऊबाबावर तो बर्‍याचजणांना होतो असं निरीक्षण नोंदवतो.

कोणाला नेमका त्रास होईल हे अनप्रेडिक्टेबल आहे. पण तिथे दहातल्या पाच जणांना अगदी स्पष्ट जाणवण्याइतका त्रास होत असल्याचं दिसलं. विशेषतः सिगरेट ओढणार्‍यांना किंवा अस्मादिकांसारख्या नॉन स्मोकर्सना हा त्रास "स्थूलमाना"ने होत असावा.

त्या बोगदाप्रदक्षिणेत अनेकजण धापा टाकत डोळे मिटून जागोजागी बसलेले किंवा कोणाकोणाच्या आधाराने कष्टाने मार्गक्रमणा करत असलेले दिसतात.

ठिकाण मात्र अप्रतिम सुंदर. जेवणाखाण्याची व्यवस्था ठीकठाक. "पिण्या"ची व्यवस्था वापरल्यास माउंटन सिकनेस आणखी वाढण्याची शक्यता. थंडीवर उतारा म्हणून "औषधाचे" घोट घेतल्यावर अधिक दमछाक झाली होती.(अधिक माहिती डॉक्टरसाहेब देऊ शकतील)

याच्या पायथ्याशी असलेल्या इंटरलाकेन शहरात (तुलनेत कमी आल्टिट्यूडला येताच) श्वासाचा त्रास पूर्ण थांबला आणि तिथे भरपूर पदभ्रमंती केली. या इंटरलाकेन शहरात बाकी सर्व सुंदरसुंदर पाहताना वाटेत एक मजेदार दुकान ऊर्फ "शरीरसंबंध उपकरण दुकान" दिसलं. त्याची दर्शनी पाटी रोचक होती. "द लास्ट XXX शॉप बिफोर युंगफ्राउ"

युंगफ्राउला लोक अनेकविध उद्देशांनी जात असावेत आणि अनेकांना तिथे निश्चित माउंटन सिकनेस होत नसावा अशी समजूत त्यावरुन करुन घेतली.

 टिटलिस (३२०० मीटर) आणि युंगफ्राउयोख (३४००) यांच्यात उंचीत खूप वाटला नाही तरी जसजसे वर जाऊ तसे प्राणवायुचे प्रमाण जास्त जास्त कमी होत जाते. धुम्रपानाचा प्रभाव असलेल्या माणसांत, फुफ्फुसांची राखीव शारिरीक क्षमता (बायॉलॉजिकल रिझर्व) कमी असल्याने, थोड्याश्या कमी झालेल्या प्राणवायुचाही प्रभाव सर्वसाधारण माणसांपेक्षा बराच जास्त असू शकतो.

तसेच, युंगफ्राउयोखमध्ये बरेच जास्त चालणे होते, त्यातही चार मजली बोगद्यांतून वरखाली करावे लागते. शिवाय, बराच वेळ बोगद्यांच्या जाळ्यात राहिल्यानंतर काही जणांना संवृतिभीतिच्या (क्लॉस्ट्रोफोबीयाच्या) प्रभावाने श्वास जड झाल्यासारखे वाटते. 

 युंगफ्राउयोख आणि टिटलिस एकमेकापासून खूप वेगळ्या कारणांसाठी अत्यंत रम्य ठिकाणे आहेत. तेव्हा, तुलना होऊ शकत नाही. पण, दोन्ही ठिकाणे न चुकता बघावी अशीच आहेत ! या सहलीत आपण टिटलिसलाही भेट देणार आहोतच !

स्विस आल्प्समध्ये मानवी हस्तक्षेप करताना नैसर्गिक सौदर्याला किंचितही धक्का लावला जाणार नाही याची पूर्ण खबरदारी घेतली जाते. मात्र त्या सोईंमुळे आपल्याला निसर्गसौंदर्याची मजा फारसे कष्ट न घेता सुखकारक रितीने घेता येते. अर्थातच, पर्यटक त्या सुंदर आठवणी बरोबर घेऊन जाताना, तेथे परत कसे येता येईल याचा विचार करत असला तर आश्चर्य ते काय ?

खर्चाचे पहायचे झाले तर, रस्ते व इतर मोठे प्रकल्प बनविणार्‍या तज्ञांच्या मते, आपल्याकडे तेवढ्याच प्रमाणात पैसे खर्च करून (पक्षी : खर्च केल्याचे दाखवून) सुंदर निसर्गाची माती केल्याची उदाहरणे पैश्याला पासरी आहेत ! :(

 Lauterbrunnen चा उच्चार लाउटेरब्रुनन असा होतो. जर्मन भाषा फोनेटिक आहे. त्यामुळे काही थोडे अपवाद वगळता प्रत्येक मुळाक्षराचा देवनागरीप्रमाणे एकच उच्चार केला जातो.

पुढच्या लेखात आपण मनमोहक दर्‍याखोर्‍याने भरलेल्या लाउटेरब्रुननच्या परिसरातल्या काही भागातून प्रवास करणार आहोत !

 येथे उंचीवर खूप जणांना विरळ हवेचा त्रास होतो, मागे एकदा आम्ही येथे गेलो असताना एक चिनी आपला ग्रुप चुकला. एकटा पडल्याने घाबरला आणि त्यात त्याला विरळ हवेमुळे त्रास व्हायला लागला. मग भरपूर साखर खायला दिली त्याला ..
आणि लिफ्टच्या बाहेर असलेली पत्रपेटी? पत्र पोस्ट केले का तेथून? तेथल्या सुविनिअर शॉप मधून पिक्चर पोस्टकार्ड घेऊन आपल्या सुह्रदांचा किवा आपलाच पत्ता लिहून पत्रपेटीत टाकायचे, १०-१५ दिवसांनी जेव्हा ते आपल्याला मिळते तेव्हा इतकी मजा वाटते..

हवा तर विरळ असतेच आणि त्यातून क्लॉस्ट्रोफोबीया असेल तर त्रास जास्त. कारण ट्रेन कशी जाणार याची तुम्ही माहिती घेता तेंव्हाच जाणवते कि आपण एक अतिविशाल पर्वताच्या आत आहोत. मग ती टिपिकल भावना जाणवायला लागते.  

रील बर्‍याच लोकांनी सांगितल्याप्रमाणे श्वास घ्यायला मात्र त्रास होऊ शकतो. ऑक्सिजन कमी पडल्यामुळे डोकं बधिर झल्यासारखं वाटणे, माळमळल्यासारखं वाटणे, वगैरे. सुरुवातीला तर काही वेळ असाही मोह होऊ शकतो की लगेचच परतिचि ट्रेन मिळतेय का ते बघावं की काय. नंतर हळूहळू त्या वातावरणाची सवय होते मग मात्र तेथून पाय निघत नाही.

परतीचा प्रवास आलो त्याच मार्गाने म्हणजे युंगफ्राउयोख-क्लायनं शायडिक्-लाउटेरब्रुनन-इंटरलाकन असा होता. मात्र आता सकाळच्या प्रवासात असणारे धुके पूर्णपणे विरून गेले होते आणि लखलखीत सूर्यप्रकाश पडला होता. दूरवरचा आसमंतही स्पष्टपणे दिसत असल्याने त्याच्या सौंदर्याला अजूनच झळाळी आली होती...

क्लायनं शायडिक् रेल्वे स्टेशन

येताना पहाटेच्या अंधुक प्रकाशात आणि धुक्यात शरदाचे रंगीबेरंगी रुपडे नीट दिसले नव्हते. आता मात्र लाउटेरब्रुनन स्टेशननंतर शरदाने त्याच्या उधळलेल्या रंगांच्या भांडाराची चुणूक दाखवायला सुरुवात केली. त्या निसर्गसौंदर्यात नाहून निघत असतानाच तिथल्या इमारती आपणही काही कमी नाही हे त्यांच्या नीटनेटकेपणाने, झाडाफुलांनी सजवलेल्या आकर्षक खिडक्यांनी आणि कलात्मक आवारांनी दाखवून देत होत्या...

लाउटेरब्रुनन

.

रेल्वे प्रवासात एका स्विस सहप्रवाशाशी संभाषण करताना मी त्याच्या देशातल्या सौदर्यदृष्टी, नीटनेटकेपणा आणि स्वच्छतेची तारीफ केली. त्यावर त्याची प्रतिक्रिया विलक्षण होती. जरासा स्वतःवरच नकळत चीड आल्याच्या आविर्भावात तो म्हणाला, "आजकाल पूर्वीसारखी स्वच्छता राहिली नाही. पूर्वी पानगळीच्या मोसमातही रस्त्यांवर झाडांची पडलेली पाने दिसत नसत !"

मी, अर्थातच, निःशब्द !!!

.

इंटरलाकन

इंटरलाकन या शब्दाचा अर्थ "दोन तळ्यांमधील (जागा)" असा होतो. ब्रिएंझ आणि थुन या दोन सरोवरांमधल्या सपाट जागेचे ब्योडेली असे नाव आहे. ब्योडेलीमध्ये चार गावे वसली आहेत... इंटरलाकन (५,६०० लोकवस्ती), उंटरसेsन (५,६०० लोकवस्ती), माटन् (३,७०० लोकवस्ती) आणि ब्योनिगन (२,५०० लोकवस्ती). यातल्या इंटरलाकनला त्याच्या रस्त्यावरच्या मोक्याच्या जागेमुळे व रेल्वे स्टेशनमुळे जास्त महत्त्व आले आहे. सौंदर्याबाबत एकमेकाशी स्पर्धा करणारी इंटरलाकन, उंटरसेsन आणि माटन् ही शहरे वाढत वाढत आता एकमेकाला जोडली गेली आहेत. मात्र स्विस अभिमानाला जागून आजपर्यंत झालेल्या दोन जनमतकौलांत त्यांनी शासकीय एकत्रीकरणाला विरोध करून आपापल्या नगरपालिका स्वतंत्र राखल्या आहेत !

इंटरलाकन आणि परिसर (मूळ चित्र जालावरून साभार)

ब्योडेलीमधून वाहणारी आरं नावाची नदी जरा गमतीची आहे. ही नदी आल्पसमध्ये उगम पावून एका ठिकाणी इतकी रुंद आणि खोल होते की त्याला ब्रिएंझ सरोवर असे म्हणतात. त्या सरोवराच्या विरुद्ध टोकाला असलेल्या ब्योडेलीमध्ये तिचा प्रवाह चिंचोळा होतो. ब्योडेलीच्या दुसर्‍या टोकाला ती परत थुन सरोवराच्या रूपाने प्रसरण पावते. ब्रिएंझ सरोवराच्या पाण्याची उंची थुन सरोवराच्या पाण्यापेक्षा २ मीटरने वर आहे. थुन सरोवराच्या विरुद्ध टोकातून बाहेर पडून ती पुन्हा अजून काही ठिकाणी सरोवरे बनवत पुढे जाते. आपल्या सर्व प्रवासात अनेक उपनद्यांना सामावून घेत ती युरोपच्या दुसर्‍या क्रमांकाच्या र्‍हाईन नदीला मिळते. आरंचा (नदी, उपनद्या आणि सरोवरे मिळून बनलेला) पाणलोट जवळ जवळ निम्म्या स्वित्झर्लंडला सुजलाम् सफलाम् करतो.

इंटरलाकनला बाकी स्वित्झर्लंडशी जोडणार्‍या ब्योडेलीमधील रेल्वे मार्गाबद्दल एक गमतीदार सत्यकथा आहे. हा रेल्वेमार्ग मुख्यतः दोन सरोवरांतील जलप्रवासाला जोडण्याची मदत म्हणून बांधला गेला. मात्र रेल्वे कंपनीच्या मालकांनी मार्ग बांधताना तो दोनदा आरं नदी ओलांडेल हे जातीने पाहिले आणि तेथील नदीवरचे पूल इतक्या खालच्या स्तरांवर बांधले की त्यांच्या खालून स्टीमर कंपनीच्या बोटी जाणे शक्य होणार नाही. अश्या रितीने त्यांनी जलसेवा कायमची रेल्वेवर अवलंबून राहील अशी खबरदारी घेतली ! आता तर हा रेल्वेमार्ग ब्योडेलीच्या हद्दीबाहेर दूरवर जाऊन स्वित्झर्लंडच्या सर्व महत्त्वाच्या शहरांना जोडतो. इंटरलाकन मध्यवर्ती ठिकाण बनविण्यात त्याचा सिंहाचा वाटा आहे.

शहरात बघण्यासारखे फारसे काही नसूनही इंटरलाकन भारतीय पर्यटकांत प्रसिद्ध होण्यासाठी बॉलीवूडचा हातभार लागला आहे हे नि:संशय. इंटरलाकनकरही हे कौतूकाने मान्य करताना दिसले. हॉटेलमध्ये खोलीची चौकशी करताना स्वागतिकेने माझ्याकडे पाहून "भारतीय का?" असे विचारले आणि हो म्हटल्यावर "आमच्या इथे खूप हिंदी चित्रपटांचे चित्रीकरण होते. मी पण बघितले आहे." असे सांगितले. भारतीय चित्रपटांत नाचत नाचत गाणी म्हणतात याची तिला मजा वाटली होती. शेवटी हात जोडून "नामोश्कार" पण केला ! नंतर केव्हातरी मी स्वित्झर्लंडमध्ये चित्रित केल्या गेलेल्या हिंदी चित्रपटांची यादी जालावर शोधली आणि चकीत झालो. भारतीय पर्यटन "नीट" चालवले असते तर जितका पैसा पर्यटक म्हणून भारतीयांनी सर्व स्वित्झर्लंडमध्ये खर्च केला आहे त्याच्या अनेकानेक पटींनी जास्त नाव आणि पैसा भारतीयांनी एकट्या हिमालय पर्यटनातून कमावला असता. शिवाय त्यातून देशाच्या अभिमानात भर घालणारे काही केले हे समाधान मिळाले असते ते वेगळेच ! असो.

हॉटेलमध्ये सामान टाकून, शॉवर-कॉफी वगैरे सोपस्कार आटपून इंटरलाकनवर स्वारी करायला सज्ज झालो. नेहमीच्या शिरस्त्याप्रमाणे गनीमाची खात्रीची अंतर्गत खबरबात काढण्यासाठी स्वागतिकेला आपल्या गोटात सामील करणे जरूरीचे होते. नमस्कार चमत्कार झाल्यावर तिला म्हणालो, "उद्या सकाळी सकाळी मी इंटरलाकन सोडून जाणार. आता चार वाजलेत म्हणजे माझ्याकडे चार एक तास उरले आहेत. स्वित्झर्लंडमधले चकचकीत रस्ते आणि खरेदीत मला रस नाही. तुझ्या शहराचा कोणता विशेष मी बघावा असे तुला वाटते ?" ती जराशी गोंधळली आणि मला हॉटेलसमोरून जाणारा एक बस क्रमांक देऊन म्हणाली ही बस बहुतेक सर्व इंटरलाकनला फेरी मारून तुम्हाला परत इथे आणून सोडेल. त्या बसने तासाभरात इंटरलाकनच्या खूपश्या गल्लीबोळात फिरवून आणले, झाले संपले इंटरलाकनदर्शन ! कोणत्याही विकसित देशातले मुख्य रस्ते एकमेकापासून खूपसे वेगळे नसतात. त्यामुळे दोनचार देश पाहून झाल्यावर तेच ते रस्ते आणि शॉपिंग कॉम्प्लेक्सेस पाहण्यात फारसा रस उरत नाही. मात्र, मुख्य रस्ते सोडून जरा एक दोन गल्ल्या आतवर गेलो की त्या देशाचे खरे बरेवाईट रूप समोर येते, देशाची खरी संस्कृती दिसायला लागते. हे बघायला, अनुभवायला मला खूप आवडते...

इंटरलाकनची एक गल्ली

इंटरलाकन कोणत्याही स्विस गावा-शहरासारखे नीटनेटके, स्वच्छ आणि टुमदार होते. याच एका गोष्टीमुळे त्या शहरात जास्त फेरफटका मारण्याचा मला कंटाळा आला. परत हॉटेलवर जाऊन स्वागतिकेला, "तुझ्या गावात काही वेगळे बघायला नाही काय ?" असे विचारून पिडले. जरासा विचार करून ती म्हणाली, "तुम्ही समोर दिसतो आहे त्या हार्डर कुल्मवर जा. वेळ कमी आहे पण तिथे जायला रेल्वे आहे आणि तुमचे तास दोन तास मजेत जातील. मात्र तिथले रेस्तराँ आता उघडे असेल की बंद हे मी सांगू शकत नाही. सुंदर देखावा मात्र जरूर दिसेल." चला, आता अंधार पडेपर्यंत तास दोन तास घालवायचेच आहेतच. बघूया काय देखावा दिसतो ते." असे म्हणत मी तिने बोटाने दाखवलेल्या पहाडी रेल्वे स्टेशनच्या दिशेने निघालो.

वाटेत एक आकर्षक इमारत दिसली. कोणती बरे म्हणून जवळ जाऊन बघितले तर ते "इंटरलाकन ईस्ट" निघाले ! मुंबईच्या धर्तीवर इंटरलाकनमध्ये इस्ट आणि वेस्ट अशी दोन रेल्वे स्थानके आहेत ! युंगफ्राउयोखवरून परतताना येथेच उतरलो होतो. पण, बाहेर पडल्यावर मागे वळून न पाहिल्याने ही सुंदर इमारत पाहिली नव्हती. जुन्या शैलीतली पण उत्तम अवस्थेतली लांबलचक दुमजली, नीटनेटकी इमारत, स्विस माणसाने स्वतःचे घर सजवावे तश्या खिडक्यांत ठेवलेल्या फुलांच्या कुंड्या, प्रदर्शनी भागात एक प्रशस्त तलावासारखे त्याच्या कडांवरून झुळुझुळु पाणी वाहणारे (फवारे नाही) कारंजे... आणि या सगळ्याला शरदाने रंगविलेल्या वृक्षराजीची पार्श्वभूमी ! रेल्वे स्टेशनच्या इमारतीसारखी सरकारी वास्तूही किती आकर्षक बनवता येते याचे उत्तम उदाहरण म्हणून ही इमारत दाखवता येईल...

इंटरलाकन (पूर्व) रेल्वे स्थानक (स्थानकासमोर दिसणारी तपकिरी पट्टी कुंपण नसून कारंज्याच्या कठड्यावरून ओघळणार्‍या पाण्यामुळे निर्माण झालेला दृष्टीभ्रम आहे ! )

१९१२ मध्ये युंगफ्राउयोख स्टेशन बनल्यापासून तर इंटरलाकन अधिकच प्रसिद्ध झाले आहे. एकूण सहा वेगवेगळ्या स्विस रेल्वे कंपन्या इंटरलाकन रेल्वेस्थानकांचा उपयोग करून त्या शहराला इतर पर्यटक आकर्षणांना आणि एकंदरीत सर्व देशाला जोडतात. भोवतीच्या स्विस पर्वतराजीत आणि तळ्यांच्या आजूबाजूला अनेक डझनाने असलेली पर्यटक स्थळे हे इंटरलाकनचे महत्त्व वाढण्याचे महत्त्वाचे कारण आहे. इंटरलाकनच्या आजूबाजूला ४५ पेक्षा जास्त पहाडी रेल्वेमार्ग; अनेक रज्जूमार्ग व खुर्चीमार्ग (chair lifts); एकूण २०० किमी पेक्षा जास्त लांब असलेल्या स्की ट्रॅक्सकडे नेणारे रज्जूमार्ग; असंख्य हायकिंग ट्रेकमार्ग आणि दोन्हीकडच्या सरोवरांच्या काठांवर डझनाने असलेली पर्यटक आकर्षणे आहेत. या सर्वांत॑ मध्यभागी वसलेल्या आणि जागतिक स्तराच्या सर्व सुखसोयींनी परिपूर्ण असलेल्या इंटरलाकन शहराचा त्याच्या आजूबाजूची पर्यटक आकर्षणे पाहण्यासाठी मध्यवर्ती तळ म्हणून उपयोग होतो. अर्थातच, असे ठिकाण जगप्रसिद्ध पर्यटक आकर्षणांपैकी एक झाले नसते तरच आश्चर्य !

स्विस आवारांतील आणि खिडक्यांतील फुले आणि झाडे

ही खास वेगळी नमूद करावी अशी गोष्ट आहे. स्विस इमारतींच्या खिडक्यांच्या (मग त्या खाजगी घरांच्या असो वा सरकारी) कुंड्यातील आणि आवारातली फुले आणि झाडे इतकी निगा राखलेली आणि सुंदर असतात की एकही फूल कोमेजलेले दिसत नाही की झाडाचे पान सुकलेले अथवा अळीने कुरतडलेले दिसत नाही. सुरुवातीला ती सगळी शोभा नकली (प्लास्टीकची) असल्याचा संशय येऊन मी त्यांना अगदी जवळ जाऊन निरखत असे आणि (कोणी पहात नाही याची खात्री करून) हात लावून पहात असे ! अजूनही कधीमधी तसे करण्याचा मोह होतोच. माझा संशय खरा ठरवणारा पुरावा अजून तरी सापडलेला नाही !

हार्डर कुल्म

ही उंटरसेsन नगरपालिकेच्या हद्दीत असलेली एक टेकडी (कुल्म = टेकडी) आहे. तिच्या उताराचा एक भाग इंटरलाकनच्या हद्दीत येतो. या टेकडीवर असलेल्या मध्ययुगीन गढीसारख्या दिसणार्‍या इमारतीत पूर्वी तिचेच नाव दिलेले हॉटेल होते. काही काळापूर्वी त्यात लागलेल्या आगीच्या कारणाने तेथे आपत्तिक व्यवस्था पुरवणे किती अशक्य आहे हे घ्यानात आले आणि नगरपालिकेने ते हॉटेल बंद केले. आता दिवसा तेथे त्याच नावाचे रेस्तराँ चालू असते. पण, रात्री तेथे थांबायला कोणालाही परवानगी नाही...

हार्डर कुल्मचे विहंगम दृश्य (स्विस पर्यटनाच्या पत्रकावरून साभार)

१,३२२ मीटर उंचीवरच्या या रेस्तराँमध्ये जाण्यासाठी स्टीलच्या दोरखंडाने ओढून चालविली जाणारी (funicular) रेल्वे आहे. ही आठ मिनिटांत आपल्याला टेकडीच्या माथ्यावर पोचवते..

फ्युनिक्युलर रेल्वे स्थानक

.

फ्युनिक्युलर रेल्वे रूळ आणि दोरखंड

टेकडीवरच्या स्टेशनपासून पाच एक मिनिटे चालून आपण हार्डर कुल्म रेस्तराँच्या इमारतीच्या मागे पोहोचतो. हॉटेलला वळसा घालून त्याच्या समोरच्या कड्यावरच्या उघड्या प्रांगणात शिरताना डोळ्यासमोर आलेले पहिलेच दृश्य आपल्याला थक्क करून सोडते...

हार्डर कुल्म वरून दिसणारे पर्वतराजीचे विहंगम दृश्य : ०१

जसजसे आपण आवारच्या एका टोकापासून दुसर्‍या टोकाकडे जातो तसे ध्यानात येते की, "अरे, जवळच्या दोन डोंगरांच्या वरून आणि त्यांच्यामधल्या दरीतून डोकावणारी ही हिमशिखरे ओळखीची आहेत."... ज्यावर बर्फ साठू शकत नाही इतका खडा उत्तरकडा (उर्फ आयगरभिंत किंवा आयगरवांड) डावीकडच्या आयगरची ओळख पटवतो, मधला म्योंख, त्याच्या उजवीकडे युंगफ्राउयोखचा घाट आणि उजवीकडे सर्वात उंच युंगफ्राउ... सगळे दिमाखाने चमकत असतात !...

हार्डर कुल्म वरून दिसणारे पर्वतराजीचे विहंगम दृश्य : ०२

मोक्याची जागा पकडून या विशालकाय दादालोकांबरोबर फोटोऑप टाळणे कठीणच नाही का?...

हार्डर कुल्म वरून दिसणारे तीन दादालोक आणि अस्मादिक : ०३

जरा खाली नजर गेली की दोन्ही बाजूंची विस्तीर्ण सरोबरे, मधली ब्योडेलीची पाचूसारखी हिरवीगार सपाटी आणि तिच्यावर सुंदर नक्षी काढल्यासारखी दिसणारी चार टूमदार शहरे नजरेत भरतात... आणि या सगळ्यांत चित्राच्या चौकटीच्या तळाला लुडबुडणारी पण त्यांच्यावर शरदाने केलेल्या रंगवर्षावामुळे अडथळा न वाटणारी वृक्षवल्लरी. काय डोळ्यात साठवावं आणि काय कॅमेर्‍यात बंदिस्त करावं असा संभ्रम निर्माण करणारी परिस्थिती ! तरीसुद्धा, मावळत्या दिनकराच्या उरलेल्या काही किरणांच्या कृपेने जे काही करता येईल ते सर्व करण्याची धडपड केली जातेच...

हार्डर कुल्म वरून दिसणारे ब्योडेलीचे विहंगम दृश्य : ०१

.

हार्डर कुल्म वरून दिसणारे ब्योडेलीचे विहंगम दृश्य : ०२

.

रेस्तराँ बंद होण्याच्या वेळेच्या अर्धा एक तास अगोदर स्वागतिकेने शेवटच्या मागणीची (लास्ट ऑर्डर) घोषणा केली आणि रेस्तराँच्या आत न जाता प्रांगणात टाकलेल्या टेबलाची निवड करून मागणी नोंदवली. खाली जाऊन इंटरलाकनमध्ये रेस्तराँ शोधून काढण्यापेक्षा इथेच भरपेट खाण्याची सोय झाल्यामुळे इथे अजून अर्धा-पाऊण तास घालवता येईल हा सुखद विचार यामागे होता !

काही नवीन : आताचा हाती आलेल्या माहितीप्रमाणे हार्डर कुल्म रेस्तराँ २०१५ च्या उन्हाळ्यापासून ६:०० च्या ऐवजी रात्री ९:३० पर्यंत उघडे राहणार आहे. वर जाणारी शेवटची गाडी ८:५५ व खाली येणारी शेवटची गाडी ९:४० ला सुटेल. याचा अर्थ असा की आता पर्यटकांना हार्डर कुल्मवरून ब्योडेलीतल्या आणि सरोवरांच्या सभोवतालच्या गावांच्या दिव्यांची रोषणाई पाहता येईल !

अगदी शेवटच्या क्षणापर्यंत तिथे थांबलेल्या माझ्यासारख्या अनेक पर्यटकांना रेस्तराँच्या कर्मचार्‍यांनी अगदी हाताला धरून गाडीत बसवायचेच ते काय बाकी ठेवले होते !

हार्डर कुल्मच्या उतारावर फ्युनिक्युलरमधून काढलेली काही चित्रे...

हार्डर कुल्मच्या उतारावर ०१ : इंटरलाकन, आरं नदी आणि ब्रिएंझ सरोवर

.

हार्डर कुल्मच्या उतारावर ०२ : इंटरलाकन

.

हार्डर कुल्म रेस्तराँमध्ये मुंबईहून बिझनेस ट्रीपवर आलेल्या एका जोडप्याची ओळख झाली. उरलेल्या वेळात त्यांच्याबरोबर इंटरलाकनची रात्रीची पायी सफर केली. ते शहराबाहेर स्विस निसर्गात बुडालेल्या एका लॉगहाऊसमध्ये तीनचार दिवस राहिले होते. अशी अनेक लॉगहाउसेस आणि घरांमध्ये चालवलेली तीन-चार ते दहा-बारा पाहुण्यांची व्यवस्था असलेली पाहुणाघरे (गेस्टहाउसेस) सर्व स्वित्झर्लंडमध्ये जागोजागी विखुरलेली आहेत. अश्या जागा आकाराने लहान असल्या तरी तेथे पर्यटकांसाठी रहाण्या-खाण्याच्या उत्तम सुखसोई असतात. चारपाच दिवस स्विस ग्रामीण निसर्गात पायी फिरण्यात आणि राजेशाही आळसात घालवायचे असल्यास याच्याइतका उत्तम पर्याय नाही.

तासभर व्यापारी विभागात पायपीट केल्यावर निरोप घेऊन आम्ही आपापल्या हॉटेल्सकडे वळलो. आजचा दिवस तर अपेक्षेपेक्षा जास्त सुरेख गेला. उद्या माऊंट टिटलिस काय नजारे दाखवेल याचा विचार मनात चालू होताच. दिवसभराच्या दगदगीचा आतापर्यंत पत्ता लागला नव्हता, पण, बिछान्याला पाठ लावल्या लावल्या केव्हा डोळा लागला ते कळलेच नाही.

(क्रमशः :)

 हार्डर कुल्म लिस्ट मध्ये अ‍ॅड केले आहे. इंटरलाकेनच्या गल्ल्या ओळखीच्या वाटल्या अगदी. आरं नदी पण छानच आहे.
स्विस आवारांतील आणि खिडक्यांतील फुले आणि झाडे याबद्दल ऐकलेली एक कथा अशी घराघरातील गृहिणीच्या गृहकृत्यदक्ष असण्याची ती ओळख आहे. खिडक्यांमधली फुलं जितकी जास्त आणि आकर्षक, तेवढी त्या घरातील गृहिणीचे कौतुक जास्त. :)
त्या बॉलीवुड फिल्म्सच्या लिस्ट साठी धन्यवाद. तिथे वाचुन लक्षात आले की मागच्याच वेळी ज्या गृयेरे चीज फॅक्टरी आणि कॅसलला भेट दिली, तिथेही दोन चित्रपटांचे चित्रीकरण झाले आहे. आता यापुढे आधी गुगलुन बघायला हवे लेख लिहिताना, तेवढाच एक मुद्दा अ‍ॅडवता येईल. ;)

खिडक्यांमधल्या फुलांच्या कुंड्यावरून स्विस गृहिणींत चढाओढ असते आणि कधीकधी हेवेदावे सुद्धा होतात, इतके त्यांना त्याबद्दल प्रेम असते हे ऐकून आहे ! स्विस घरांना बाहेरून पाहूनसुद्धा यावर विश्वास बसतो.

भारतीय चित्रपट खरे काश्मीर आणि गरिबांचे काश्मीर (म्हणजे पनवेलशेजारचे आपटा) सोडून युरोपमध्ये चित्रीकरण करू लागले. याची परिणती भारतातील सधन पर्यटक मोठ्या संख्येने युरोपकडे आकर्षित होण्यात झाली. बॉलिवूडच्या भारतीय जनमानसावरच्या प्रभावाची खरी जाणीव युरोपियन (सरकारी व खाजगी) पर्यटन संस्थांना सिलसिलामधल्या क्युकेनहोफ मधल्या टुलीपच्या बागेतल्या गाण्याने झाली असे म्हणतात. त्या गाण्याने नेदरलँड हे पूर्वी भारतात फार प्रसिद्ध नसलेले गंतव्यस्थान एकदम प्रकाशात आले आणि त्याचा त्या देशाच्या पर्यटन उद्योगाच्या उत्पन्नावर लक्षणीय परिणाम झाला असे म्हणतात. १९९० पासून झालेल्या अर्थक्रांतीमुळे भारतात निर्माण झालेल्या नवश्रीमंतांच्या गटाला आकर्षित करण्याच्या प्रयत्नांचा भाग म्हणून प्रथम नेदरलँड व स्वित्झर्लंड आणि नंतर न्युझीलंड व ऑस्ट्रेलियाने भारतीय चित्रपट व्यवसायाला सोईसवलती देऊन आपल्या देशात चित्रिकरण करण्यासाठी आकर्षित करायला सुरुवात केली. पर्यटन व्यवसायाच्या इतिहासात हा एक महत्वाचा अध्याय आहे. आजही प्रगत देशांतल्या पर्यटकांची संख्या स्थिर राहत असता अथवा कमी होत असताना (मुख्य म्हणजे त्यांचा पर्यटनासाठी केलेला दरवर्ष दरडोई खर्च कमी होत असताना) भारतीय पर्यटकांची संख्या (आणि दरवर्ष दरडोई खर्च) वाढत आहे. आतापर्यंत या सर्व देशांत भारतीय पर्यटकांना आकर्षित करण्यासाठी काही खास योजना करण्याची मानसिकता आली आहे. उत्तर अमेरिका व ब्रिटनमध्येच नव्हे तर खंडीय युरोपात आणि ऑस्ट्रेलिया-न्युझीलंडमध्ये खास भारतीय रेस्टॉरंट्स शोधायला फारसे श्रम पडत नाहीत हीसुद्धा आपोआप घडून आलेली गोष्ट नाही ! शेवटी पैशाची भाषा खणखणीत असते आणि ती सगळ्या व्यापार्‍यांना जन्मजात अवगत असते ! :)

चीनसुद्धा अश्याच कारणांनी जागतीक पर्यटन क्षेत्रात महत्वाचा देश झालेला आहे. मात्र यासाठी चीनच्या चित्रपटसृष्टीचे काही योगदान आहे की नाही याबाबत मला खात्रीपूर्ण माहिती नाही.

 

दुसर्‍या दिवसाच्या सकाळी न्याहारी करून पावणेसात वाजता हॉटेलच्या बाहेर पडलो. इंटरलाकन इस्ट स्टेशन पायी चालत पाच मिनिटावर असल्याने वेळेच्या आधी पोचलो. गाडी सकाळी लवकराची असल्याने फारशी गर्दी नसेल हा अंदाज बरोबर निघाला आणि खिडकीशेजारची मोक्याची जागा पकडायला काही प्रयास पडले नाहीत. आजच्या गंतव्याच्या पहिल्या प्रवासाचा मार्ग इंटरलाकन-हेर्गिसविल-एन्गेलबर्ग असा होता. या अडीच तासाच्या रेल्वेप्रवासानंतर टिटलिसवर काय बघायला मिळेल याच विचारात असतानाच जो परिसर सुरू झाला त्यातल्या प्रवासाचा अनुभव माझ्या सर्वोत्तम अविस्मरणीय अनुभवांपैकी एक होता.

जसजसे ढगांचे आणि धुक्याचे आवरण कमी होऊ लागले आणि सूर्यप्रकाशात परिसर उजळू लागला तसतशी रेल्वेच्या सकाळच्या प्रवासात डोळ्यावर सहजपणे येणारी गुंगी खाडकन उतरली. आणि जसजसा सूर्य वर चढत गेला तसतशी त्या प्रवासाची रंगत वाढतच गेली.

सुरुवात उंच डोंगराच्या पायथ्याशी वसलेल्या एका छोट्या खेड्याने झाली. डोंगराच्या उतारावर असलेल्या दाट झाडीला, ती बर्‍यापैकी धुक्यात गुरफटलेली असूनही, शरदाने बहाल केलेल्या नव्या रंगीबेरंगी वस्त्रांचा दिमाख दाखवायचा मोह आवरत नव्हता हे जाणवत होते. जरा जास्त प्रकाश असता तर काय बहारदार दृश्य दिसले असते असा विचार मनात येऊन मन थोडेसे खट्टू झालेच...

एन्गेलबर्गच्या दिशेने : ०१

जरा पुढे एक बर्‍यापैकी उच्चभ्रू वाटणारे गाव दिसले. अनेक दिमाखदार बहुमजली इमारती आणि त्यांची वृक्षवेलींनी सजलेली हिरवीगार आखीवरेखीव आवारे गावाच्या सधनतेची साक्ष देत होती. दूरवर दिसणारे भलेमोठे आणि उंच शिखराचे चर्च या साक्षीत भरच घालत होते. इथेही, दूरवर गावात असलेली आणि त्याच्या पलीकडच्या टेकडीवरच्या काही झाडांनी आपले जुने कपडे बदलून शरदाचा पेहराव घातला आहे असा दाट संशय येत होता. पण, धुक्याने आपला पडदा कायम ठेवून चिडविण्याचा हट्ट चालूच ठेवला होता...

एन्गेलबर्गच्या दिशेने : ०२

.

काही वेळाने गाडीचा मार्ग चिचोळ्या दरीमधून जाऊ लागला आणि आता जास्त जवळ असलेल्या विरुद्ध बाजूच्या पर्वतावर शरदाने केलेली जादू अधिकाधिक स्पष्ट दिसू लागली...

एन्गेलबर्गच्या दिशेने : ०३

.

एन्गेलबर्गच्या दिशेने : ०४

.

एन्गेलबर्गच्या दिशेने : ०५

.

इथल्या जंगलांत असलेल्या वृक्षवैविध्यामुळे इतर ठिकाणी सहसा दिसत नाहीत इतके रंग एकाच वेळेस नजरेच्या एकाच आवाक्यात येत होते. अजूनही पूर्णपणे न संपलेल्या हिरव्या रंगाच्या अनेक छटांबरोबरच पिवळ्या-नारिंगी-तपकिरी-किरमिजी-तांबड्या रंगांच्या अनंत छटांची जंगलांवर पखरण झालेली दिसत होती. त्यामुळे इतर बर्‍याच ठिकाणी पानगळीच्या मोसमात दिसणारा एकाद-दुसर्‍या रंगछटेचा तोचतोपणा इथे नव्हता किंवा भडक तांबड्या रंगाचा आग ओकणारा धक्कादायकपणाही नव्हता... होती ती केवळ एकातून दुसर्‍यात सहजपणे मिसळत जाणार्‍या असंख्य रंगछटांची डोळ्यांना आल्हाद देणारी नक्षी. "पुढच्या झाडीत कोणत्या रंगछटा दिसतील ?" हा प्रश्न सतत मनातली उत्सुकता वाढवीत राहिला... पुढची प्रत्येक झाडी रंगांच्या वेगळ्या छटा आणि रचना दाखवून रसिकांची निराशा होऊ नये याची पुरेपूर काळजी घेत राहिली !...

एन्गेलबर्गच्या दिशेने : ०६

जसजसा प्रवास पुढे पुढे जात होता तसतसे जंगल आणि वस्ती यांच्यातला दुरावा कमी होत गेला आणि जंगले गावांत शिरली होती की लोकांनी जंगलात गावे वसवली हे सांगणे कठीण होत गेले...

एन्गेलबर्गच्या दिशेने : ०७

.

एन्गेलबर्गच्या दिशेने : ०८

.

मधूनच गाडी एखाद्या दरीतून एका बाजूच्या कड्यावरून जात असताना विरुद्ध दिशेच्या पर्वताचे रौर्द्र दर्शन होत होते. आता विरळ झालेल्या धुक्यातून समोरच्या पर्वतपायथ्यावर असलेल्या जंगलाचे मोहक रंग अंधुक का होईना पण दिसत होते. जर लखलखीत सूर्यप्रकाश असता तर काय मजा आली असती असे वारंवार वाटत होते...

एन्गेलबर्गच्या दिशेने : ०९

.

एन्गेलबर्गच्या दिशेने : १०

.

सूर्यदेवाला आतापर्यंत आमची जराशी दया आली असावी. प्रवासाच्या शेवटच्या अर्ध्या तासात त्याने आपले मुखकमल ढगांच्या आडून बाहेर काढून डोळे किलकिले करून आमच्याकडे बघितले. त्याची तेवढीशी कृपादृष्टीही शरदाच्या खजिन्यातले अनेक नजराणे दाखवून गेली...

एन्गेलबर्गच्या दिशेने : ११

.

एन्गेलबर्गच्या दिशेने : १२

.

एन्गेलबर्गच्या दिशेने : १३

.गाडी एन्गेलबर्गला पोहोचली आणि जो प्रवास केवळ एका जगप्रसिद्ध गंतव्याकडे जाण्यासाठी म्हणूनच केला होता तो इतक्या लवकर संपला याची खंत वाटली ! अनपेक्षितपणे आलेला हा अनुभव इतका सुंदर होता की... केवळ जिवंतपणी केलेली नंदनवनातली सहल ! टिटलिस पर्वतावर जाण्याचा पहिला टप्पा सुरू करण्यासाठी जवळच असलेल्या रज्जूरेल्वेमार्गाकडे (फ्युनिक्युलरकडे) जराश्या जड पावलांनीच निघालो.

इनमिन ४००० वस्तीचे एन्गेलबर्ग गाव किती आधुनिक आणि टापटिपीचे असावे याचा अगोदर अंदाज करणे कठीण होते. पण आता अश्या गोष्टी दिसल्या नसत्या तर मला एक स्विस नागरिक नसूनही चीड आली असती इतपत मनाची तयारी झालेली होती !

.

(क्रमशः :)

 एंगेलबर्ग ही शब्दशः यक्षपुरी आहे.. आणि टिटलिस तिचा परमोच्च बिंदू.. कितीदा गेले असेन.. पण अजूनही मन भरलं असं वाटत नाही.. मे महिन्यात गेलं तर मात्र टूरिस्टांचा सुळसुळाट असतो.त्या पायथ्याशी.. गुरमेट इंडियाच्या गाडीवर मसाला टी, समोसा,वडापाव खाणारे होते का शरदातही? :)
ऑटममध्ये टिटलिसची शोभा काही औरच..

"एंगेलबर्ग"चा अर्थच देवदूतांचे गाव असा होतो ! त्याची जाहीरात "The place where angels come to play !" अशी केली जाते. हा सर्व परिसरच इतका सुंदर आहे की त्या जाहिरातीवर विश्वास बसावा !

वेळेच्या अभावामुळे एंगेलबर्गमध्ये रहावे अशी इच्छा असूनही जमले नाही, त्यामुळे समोसा-वडापाववाल्यांशी सामना झाला नाही. पण सहलीत १२-१५ जणांच्या गुजराती सहप्रवाश्यांच्या जथ्याशी ओळख झाली !

 

आल्प्स पर्वतराजीतील टिटलिस हे शिखर आणि त्याचा परिसर एक जगप्रसिद्ध पर्यटनस्थल आहे. ३,२३८ मीटर उंचीच्या या शिखराच्या परिसरात अनेक जागतिक स्तरांच्या पर्यटनसेवा असलेली आकर्षणे निर्माण केली गेली आहेत. हे ठिकाण १९०३-०४ च्या हिवाळ्यात पर्यटकांसाठी खुले झाले.

येथे सर्वसाधारण स्की खेळाडूंसाठीही व्यवस्था आहेत. पण, इथले स्की उतार खूप तीव्र असल्याने ते कुशल स्कीपटूंमध्ये विशेष प्रसिद्ध आहेत. इथल्या अनेक कठीण हिमवाटा धाडसी हायकर्सच्या खास आवडीच्या आहेत.

टिटलिसचे रौर्द्र आणि आश्चर्यकारक सौंदर्य मुख्यतः डोळ्याने आणि कॅमेऱ्याने टिपण्यात खूश होणाऱ्या आपल्यासारख्या बाकी पर्यटकांना तो आनंद उबदार वातावरणात आरामशीरपणे घेता यावा यासाठीही सज्जड व्यवस्था आहेत. त्यामुळे संपूर्ण वर्षभर तेथे जगभरच्या पर्यटकांची रहदारी चालू असते.

एक हजार मीटरपेक्षा किंचित जास्त उंचीवरचे हे एन्गेलबर्ग जेमतेम ४,००० लोकवस्तीचे गाव टिटलिसच्या सर्व परिसरातल्या आकर्षणांचे केंद्रबिंदू आहे. १९६७ मध्ये लुत्सर्न या मोठ्या स्विस शहराला रुंद रस्त्याने आणि रेल्वेने जोडले गेल्यावर तेथे जाणे येणे सुलभ झाल्यामुळे ते गाव आणि तेथील पर्यटनव्यवसाय दिवसेंदिवस बहरला आहे. जागतिक स्तराच्या सोयीसवलती असल्यामुळे पर्यटनाइतकेच ते व्यावसायिक सभासंमेलनांचे (प्रोफेशनल कॉन्फ़रन्सेसचे) केंद्र म्हणूनही प्रसिद्ध झाले आहे. अप्रतिम सौंदर्यामुळे या जागेची जाहिरात "टिटलिस-एन्गेलबर्ग, देवदूतांचे क्रीडांगण" (MOUNT TITLIS, ENGELBERG, where Angels come to play) अशी केली जाते ! विशेषतः हिवाळ्यात सुंदर रंगीबेरंगी शैलीदार स्की परिधानाने* पेहरलेले स्त्रीपुरुष जेव्हा टिटलिसच्या तीव्र उतारावरून लांबच लांब स्की जंप्स मारत जवळ जवळ उडत जाताना बघताना ते वाक्य मनोमन पटून जाते !...

......
एन्गेलबर्ग-टिटलिस : देवदूतांचे क्रीडांगण ०१ व ०२

.

एन्गेलबर्ग-टिटलिस : देवदूतांचे क्रीडांगण ०३

.

एन्गेलबर्ग-टिटलिस : देवदूतांचे क्रीडांगण ०४

.

एन्गेलबर्ग-टिटलिस : देवदूतांचे क्रीडांगण ०५

(वरील पाच चित्रे जालावरून साभार)
(* : Helmets, Boots, Jackets, Pants, Goggles, Hats, Gloves, and of course Hi-tech skies... आणि या सगळ्या गोष्टी भडक पण एकमेकाला पूरक आणि आकर्षक रंगाच्या असतात हे सांगायला नकोच !)

या ठिकाणी असलेल्या पर्यटन आकर्षणांची यादी विश्वास बसायला कठीण जाईल इतकी मोठी आहे. पण तेथे जाताना इच्छुकांना वेळेचे नियोजन करायला सोपे जावे म्हणून ती खाली देत आहे (एन्गेलबर्गच्या अधिकृत संस्थळावरून साभार) :

१. वर्षभर उपलब्ध असणारी आकर्षणे :
Indoor and outdoor pool
Ice Sports
Horse-drawn carriage rides
High rope park
Climbing wall
Paragliding
TITLIS Cliff Walk
TITLIS Ice Flyer
TITLIS Glacier Cave
TITLIS Glacier Park
TITLIS Chocolate Shop
Nordic Walking Trails

२. मुख्यतः उन्हाळ्यात उपलब्ध असणारी आकर्षणे :
Hiking
Bike & E-Bike/Hikes
Climbing
Via Ferrata
Picnic areas
Kayaking & Rowing
Fishing
Toboggan run
Golf
Whey Bath
Vitap Parcours
Wildlife watching

३. मुख्यतः हिवाळ्यात उपलब्ध असणारी आकर्षणे :
Ski & Snowboard
Winterhiking
Snowshoeing
Ski tours
Cross Country Skiing
Sledding
Airboarding
Igloo Village
snowXpark
Rope Park
Ski & Snowboardschool

थोडक्यात, एन्गेलबर्ग-टिटलिस हा परिसर सर्व वर्षभर पर्यटकांनी गजबजलेले एक मोठे खेळांचे मैदान आहे !

.

एन्गेलबर्ग (देवदूतांचे गाव) ते क्लाईन टिटलिस (छोटा टिटलिस) प्रवास

टिटलिसच्या मुख्य शिखरावर (३,२३८ मीटर) फक्त धाडसी गिर्यारोहकांनाच चढाई करता येते. मात्र त्यापेक्षा जरा खालच्या स्तरावर (३,०२८ मीटर) असलेल्या छोटा टिटलिस या शिखरापर्यंत अगदी शारीरिक समस्या असलेले लोकही जाऊ शकतील अशी वाहतूक व्यवस्था आहे. एन्गेलबर्ग ते क्लाईन टिटलिस हा तीन टप्प्यांत केला जाणारा प्रवास एक अनपेक्षित आणि संस्मरणीय पर्यटक आकर्षण आहे !

पहिला टप्प्यात फ्युनिक्युलर किंवा रज्जूमार्ग आपल्याला १,२६२ मीटर उंचीवरील गेर्शनीआल्प येथे घेऊन जाते.

प्रवास सुरू झाला की सर्वप्रथम आपले लक्ष वेधून घेते ते टूमदार एन्गेल्बर्गचे मनोहारी विहंगम दर्शन...

एन्गेलबर्ग ते क्लाईन टिटलिस : ०१ : एन्गेलबर्गचे विहंगम दृश्य

थोड्याच वेळात रज्जूमार्ग उंचच उंच सूचिपर्णी वृक्षांच्या जंगलात शिरतो. हे वृक्ष आपले हिरवेपण जपून असले तरी त्यांच्यात मध्ये मध्ये असलेल्या अनेक लहानमोठ्या वृक्षांवर शरदाने उधळलेल्या रंगाची उधळण आपल्याला दिसत राहते. मुख्य म्हणजे आता आपण ते रंग दूरवरून अथवा जमिनीवरून न बघता त्या झाडांच्या उंचीवरून अथवा त्यांच्यापेक्षा जात उंचीवरून आणि अगदी काही हाताच्या अंतरावरून बघत असतो...

एन्गेलबर्ग ते क्लाईन टिटलिस : ०२ : मनोहारी जंगलातून वाटचाल

गेर्शनीआल्प येथे पहिला थांबा घेऊन आपण वाहन बदलून रज्जूमार्गानेच पुढचे मार्गक्रमण सुरू करतो. आता इतर रंग नाहीसे होऊन आजूबाजूला फक्त हिरवे सूचिपर्ण वृक्ष आणि नजरेच्या टप्पा पोचेपर्यंत दिसणारी हिरवळ दिसू लागते. त्यांच्या पार्श्वभूमीवर शरदात बर्फ नसल्याने उघडेबोडके झालेले पर्वत दिसू लागतात. या सर्वांच्यामध्ये तरंगत असलेले धुके त्या निसर्गचित्राची गूढगंभिरता अजूनच वाढवत असते...

एन्गेलबर्ग ते क्लाईन टिटलिस : ०३

जसजशी उंची वाढू लागते तसे धुक्याचे प्रमाण वाढू लागते. मध्येच रज्जूमार्ग खाली उतरत काही काळ हिरव्यागार गवताळ पठारावरून जातो आणि परत दुसरा चढ चढू लागतो...

एन्गेलबर्ग ते क्लाईन टिटलिस : ०४

धुक्यातून काही काळ वर वर गेल्यावर एकाएकी आपल्या ध्यानात येते की ज्याला आपण घुके म्हणत होतो ते आप्ल्सच्या शिखरांना वेढणारे ढग होते आणि आता आपण ढगांच्या वरच्या स्तरावर पोहोचलो आहोत. ढग नसल्याने आता आजूबाजूला लखलखीत सूर्यप्रकाश आहे...

एन्गेलबर्ग ते क्लाईन टिटलिस : ०५

ढगांच्या वरून विमानातून अनेकदा प्रवास केला असला तरी ढगांच्या वरून आणि उघड्याबोडक्या पर्वतशिखरांमधून छोट्याश्या वाहनात बसून तरंगत जातानाची मजा काही और असते...

एन्गेलबर्ग ते क्लाईन टिटलिस : ०६

थोड्या वेळाने ट्र्युबसे (१,७९६ मीटर) येथील थांबा येतो. येथून वर जाताना एका बाजूला ट्र्युबसे सरोवराचे मनोहर दर्शन होते. या सरोवराच्या नावावरूनच या जागेचे नाव पडले आहे...

एन्गेलबर्ग ते क्लाईन टिटलिस : ०७ : ट्र्युबसे सरोवर

रज्जूमार्गाचा पुढचा थांबा स्टान्ड (२,४२८ मीटर) येथे आहे. इथे पोचेपर्यंतची आपली सफर अगोदर माहीत झालेल्या वाहनांनी होत असल्याने आणि आजूबाजूच्या परिसराचे सौंदर्य पाहण्यात गुंतलेले असल्याने, त्या वाहनांचे आपल्याला फारसे कौतुक वाटलेले नसते. मात्र, स्टान्ड ते क्लाईन टिटलिस या प्रवासात आपण ज्या वाहनात बसतो ते आपल्याला एक आश्चर्याचा धक्का देऊन जातेच. या वाहनाचे नाव आहे, रोटएअर (Rotair). हे एक उडत्या तबकडीसारखे गोलाकार आकाराचे पण रज्जूमार्गावरून जाणारे वाहन (गोंडोला) आहे. याचा विशेष हा की ते सर्व प्रवासभर वर वर जात असतानाच स्वतःभोवती ३६० अंशात फिरत असते. त्यामुळे त्याच्या काचेच्या भिंतीजवळची जागा पकडून उभे राहिले तर क्लाईन टिटलिसला पोहोचेपर्यंत आजूबाजूचा ३६० अंशातला सर्व रमणीय परिसर आपल्याला एकाच जागेवर उभे राहून तीन-चार वेळा बघता येतो... यामुळे, इतर वाहनांप्रमाणे "दुसर्‍या बाजूला कोणते सुंदर दृश्य दिसत असेल बरे ?" असा विचार करत ते पाहण्यासाठी मान वाक-वाकवून निष्फळ प्रयत्न करत निराश व्हावे लागत नाही ! ही जगातील पहिली रोटएअर प्रणाली आहे. नंतर अर्थातच इतर काही ठिकाणी ती वापरली गेली आहे...

एन्गेलबर्ग ते क्लाईन टिटलिस : ०८ : रोटएअर (जालावरून साभार)

स्वतःभोवती फिरणारे रेस्तराँ अनुभवले होते पण अडीच ते तीन हजार मीटर उंचीच्या प्रवासातला हा "उभे राहून घेतलेला फिरता अनुभव" एक वेगळाच आनंद देऊन गेला... तो जेवढा टिटलिस परिसराचा सर्व नजारा बघता आला यामुळे होता तेवढाच त्या "फिरत्या तबकडी"त बसल्यामुळे होता !

हा प्रवास करताना कधी क्लाईन टिटलिसवरून खाली येणारी टिटलिस हिमनदी दिसते...

एन्गेलबर्ग ते क्लाईन टिटलिस : ०९ : रोटएअर मधून दिसणारी टिटलिस हिमनदी

तर कधी उताराच्या खालच्या बाजूला असलेल्या पांढर्‍याशुभ्र ढगांच्या दुग्धसागरात मधून मधून डोके वर काढणारी पर्वतशिखरे आणि एका खड्या कड्याच्या टोकावर असलेले नितळ निळ्या पाण्याचे ट्र्युबसे सरोवर दिसते...

एन्गेलबर्ग ते क्लाईन टिटलिस : १० : रोटएअर मधून दिसणारे ट्र्युबसे सरोवर

तर कधी आपल्या इतकीच किंवा किंचित जास्त उंची असलेली हिमशिखरे सूर्यप्रकाशात चमकत आपले स्वागत करत असतात...

एन्गेलबर्ग ते क्लाईन टिटलिस : ११

.

देवदूतांच्या क्रीडांगणाचे आणि त्यातल्या प्रवासामार्गांचे रेखाचित्र ...

देवदूतांचे क्रीडांगणाचे आणि त्यातल्या प्रवासामार्गांचे रेखाचित्र (जालावरून साभार)

हे चित्र मोठ्या आकारात पाहायचे असल्यास खालील दुव्यावर टिचकी मारा...

http://www.pistenplan.info/images/engelberg-titlis-pistenplan.jpg

.

क्लाईन टिटलिस

रोटएअरमधून आपण नाईलाजानेच उतरतो. या प्रवासाच्या अनोख्या अनुभवानंतर आपण जरासे हवेत तरंगतच असतो ! रेस्तराँ, आठवणवस्तूंची दुकाने आणि पर्यटकांसाठीच्या इतर सुविधा असलेली इमारत क्लाईन टिटलिसला आपले स्वागत करते. थोडासा दम घेत, कॉफी आणि काही खाद्यपदार्थ यांची रसद पोटात जमा करून, आपण टिटलिसवर स्वारी करायला ताजेतवाने होतो.

इमारतीच्या बाहेर पाय टाकल्या टाकल्या आपण टिटलिस हिमनदी नावाच्या हिमसागरावर अवतरतो. आपल्यासारखे नवशे (स्विस पर्यटन ज्याला पांढरे सोने म्हणते त्या) चारी बाजूला पसरलेल्या भुसभुशीत पांढर्‍याशुभ्र नवलाईवर बराच वेळ फुदकत बसतात...

क्लाईन टिटलिस : ०१ :

सोबतीला दूरवरून सूर्यकिरणांत पांढरे शुभ्र दात चमकावत आपल्या आनंदात सामील होणारी व तो अधिकच वाढवणारी हिमशिखरे आणि खोल दर्‍या असतातच...

क्लाईन टिटलिस : ०२ :

.

क्लाईन टिटलिस : ०३ :

.

क्लाईन टिटलिस : ०४ :

.

बराच वेळ बर्फात उड्या मारून, भटकत, आसमंत न्याहाळून झाला तरी मन भरत नाही. पण इथे आपण रहायला आलेलो नाही आणि अजून काही आकर्षणे पाहायची बाकी आहेत ही जाणीव होऊन आपण आपल्या आवडीच्या पुढच्या आकर्षणाची निवड करू लागतो. आपल्या बरोबर रोटएअरमधून आलेले बर्फातले पट्टीचे खेळाडू आणि इथे नेहमीच येणारे पर्यटक आईसफ्लायर पकडून त्यांच्या आवडीच्या बर्फावरच्या खेळांसाठी (स्किइंग, स्केटिंग, आईस बोर्डिंग, हायकिंग, ग्लेशियर पार्क, इ) केव्हाच पुढे गेलेले असतात. आपणही त्या खेळांसाठी नाही तर केवळ खोल दर्‍यांवरून व हिमनद्यांवरून भरारी घेण्याच्या अनवट अनुभवासाठी उघड्या आईसफ्लायर मधून फेरी मारू शकतो...

क्लाईन टिटलिस : ०५ : आईसफ्लायर (जालावरून साभार)

किंवा हिमझोपडीत थांबून हिमक्रिडा करा न करा मस्त गरम कॉफी (किंवा चिल्ड बियर) चा आस्वाद घेत एखाद्या खास स्विस पदार्थाची चव घेत इतरांना बर्फावर बागडताना पाहू शकतो...

क्लाईन टिटलिस : ०६ : हिमझोपडी (जालावरून साभार)

किंवा आधुनिक इग्लूला भेट देऊ शकतो...

क्लाईन टिटलिस : ०७ : इग्लू (जालावरून साभार)

२०१२ मध्ये इथे एक TITLIS Cliff Walk नावाचा दोन उपशिखरांना जोडणारा १०० मीटर लांब आणि एक मीटर रुंद तरंगता पूल बांधला आहे. हा युरोपमधला सर्वात जास्त उंची असलेला तरंगता पूल आहे. खालच्या दरीतल्या हिमनदीच्या ५०० मीटर वरून या अरुंद पुलावरून चालणे नक्कीच चित्त्ताकर्षक असणार. माझी फेरी त्याअगोदर झाल्याने मला हा आनंद अनुभवता आला नाही. पण, वाचकांच्या माहितीसाठी त्याचा उल्लेख केला आहे...

क्लाईन टिटलिस : ०७ : टिटलिस क्लिफ् वॉक (जालावरून साभार)

इथला वेळ कसा भर्रकन् उडून गेला हे कळतच नाही. इथे परत यायला मिळाले तर येथे दोनतीन दिवस तरी रहायचे असे आपण मनोमन ठरवतो आणि रोटएअरच्या थांब्याकडे जड पावलांनी परतू लागतो.

एन्गेलबर्गच्या दिशेने परतीचा प्रवास त्याच मार्गाने होत असला तरी आता बर्‍याच वर आलेल्या सूर्यमहाराजांनी आपले डोळे वटारल्यामुळे बरेचसे धुके पळून गेलेले होते आणि शुभ्र सोन्याच्या सागराचा बराच मोठा परिसर दृष्टीच्या आवाक्यात येत होता. थोड्या वेळातच शुभ्रसागराची जागा हरितसागराने घेतली...

क्लाईन टिटलिसहून परतताना : ०१ : हरितसागर

जसजसे एन्गेलबर्ग जवळ येऊ लागते तसे सकाळच्या धुक्यात नीट न दिसलेले शरदाचे रंगकाम अधिकाधिक स्पष्टपणे दिसायला सुरुवात झाली...

क्लाईन टिटलिसहून परतताना : ०२ : एन्गेलबर्ग

.

टिटलिसवर ठरल्यापेक्षा जास्त वेळ रमल्यामुळे एन्गेलबर्गहून लुत्सर्नला जाणारी गाडी निघून गेली होती. मात्र पुढच्या दोन गाड्यांचे वेळापत्रक आणि स्विसपास खिशात असल्याने स्टेशनच्या दिशेने जाताना चिंतेने आतापर्यंतच्या मजेला अजिबात धक्का लावला नव्हता ! जय स्विस पर्यटन !!

कधी डोंगदर्‍यांतल्या जंगलांतून तर कधी सरोवराच्या काठावरून रम्य परिसरातून आमची गाडी लुत्सर्नच्या दिशेने निघाली...

एन्गेलबर्ग ते लुत्सर्न : ०१

.

एन्गेलबर्ग ते लुत्सर्न : ०२

मध्येच एका हिरवळीवर आरामात चरणारे हे स्विस मानबिंदू दिसले...

एन्गेलबर्ग ते लुत्सर्न : ०३

गाडीने वेग पकडला आणि आठव्या शतकापासूनची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी असलेले एक मोठे स्विस शहर, लुत्सर्न, कसे असेल असा विचार सुरू झाला होता.

(क्रमशः :)

 

झकास वर्णन आणि माहिती.. टिटलिस म्हणून वर्णन करण्यात आलेली जागा म्हणजे प्रत्यक्षात "छोटा टिटलिस" आहे हे नव्याने कळलं.

एखाद्या ठिकाणी अक्षरशः मन मागे सोडून येणं आणि फक्त देहाने पुन्हा परत येणं याचं उदाहरण असलेल्या ठिकाणांपैकी एन्गेलबर्ग / एन्जेलबर्ग आहे. स्वित्झर्लंड / ऑस्ट्रिया / जर्मनी या पट्ट्यातली लहान गावं एकाहून एक सुंदर आहेत.

सर्वकाही इतकं उत्कृष्ट स्वच्छ इ इ कसं आणि आपल्याकडे असं पर्यटनपूरक काही का केलं जात नाही असं वाटून खिन्न होईहोईतो टिटलिसवरच्या त्या टुरिस्ट कॉम्प्लेक्सच्या भिंती अन छताच्या लाकडी फळ्यांवर प्रेमिक जोड्यांनी वासू-सपना फॅशनमधे आपापली नावं बदामबाणादि चिन्हांसहित रेखाटलेली पाहून शांत वाटलं.. ;)

त्याचप्रमाणे तिथे बर्फात मेलेले डास सापडले तेव्हा "छ्या, इथेही डास असतातच" असं स्वतःला समजावलं. छिद्रान्वेषीपणामुळे अशा ठिकाणाहून बाहेर पडणं सोपं जाईल असं वाटलं होतं..

एन्गेलबर्गला नेमकं बर्फाळ वादळही झालेलं पाहिलं. एका रात्रीत घरांच्या बाल्कन्या, कार्स, रेल्वेमार्ग वगैरे सर्व उंच बर्फाच्या थरात गाडलं गेलेलं पाहिलं. अशावेळी ट्रेन कशी चालवत असतील कोण जाणे. शिवाय कार्सवर आणि घरातून बाहेर पडण्याच्या रस्त्यांवर इतका जड बर्फाचा थर होता की कोणाला नेमकं कारने बाहेर जायचं असेल तर पीडाच होत असणार.

हायला डास !!!??? आश्चर्य आहे !

छताच्या लाकडी फळ्यांवर प्रेमिक जोड्यांनी वासू-सपना फॅशनमधे आपापली नावं बदामबाणादि चिन्हांसहित रेखाटलेली पाहून शांत वाटलं.छताच्या लाकडी फळ्यांवर प्रेमिक जोड्यांनी वासू-सपना फॅशनमधे आपापली नावं बदामबाणादि चिन्हांसहित रेखाटलेली पाहून शांत वाटलं. हे मात्र पिलाटस कुल्मला बधितलं आहे :)

स्विस बर्फाचे व्यवस्थापन उच्च प्रतिचे आहे. हिवाळ्यातला स्वित्सर्लंड चाळलात तर अनेक वर्षातल्या मोठ्या बर्फाच्या वादळातही सेंट मॉरिट्झ सारख्या हिवाळी पर्यटन स्थानावरचे रस्ते सकाळी सहाला उत्तम अवस्थेत केलेले होते आणि आमची ग्लेशियर एक्सप्रेस एक मिनीट इकडे-तिकडे न होता सगळे आठ तासांचे अंतर मजेत कापत गेली !

नॉर्वेनेही असेच चकीत केले होते. भर हिवाळ्यात जमिनीवर मीटर-दोन मीटर बर्फ साठलेले असताना रस्ते आणि विमानतळ जणू आदर्श हवामान असल्यासारखे चालू होते !

 

लुत्सर्न हे जर्मन भाषिक मध्य स्वित्झर्लंडमधील सर्वात मोठे आणि स्विस परिमाणाने मोठे (८०,००० लोकवस्तीचे) शहर आहे. त्याच्या मोक्याच्या ठिकाणामुळे ते शहर व त्याच्या परिसरातील २५०,००० लोकवस्तीसासाठी वाहतूक, टेलेकम्युनिकेशन व शासकीय सेवांचे केंद्र आहे. याशिवाय लुत्सर्न फार पूर्वीपासून पिलाटस कुल्म आणि रिगी या दोन जागतिक स्तराच्या पर्यटक आकर्षणांकडे जाण्यासाठी पहिला थांबा म्हणून प्रसिद्ध आहे.

माझ्या मूळ प्रवासाच्या आराखड्यात लुत्सर्न एका रात्रीच्या वस्तीचे ठिकाण म्हणूनच होते. साडेचारला तेथे पोचल्यावर प्रथम स्टेशनपासून फार दूर नसलेले बर्‍यापैकी हॉटेल गाठून तेथे सामान टाकले आणि एक मस्त शॉवर घेऊन पुन्हा ताजा तवाना होऊन उरलेल्या दिवसाचा पुरेपूर फायदा घ्यायला बाहेर पडलो. लुत्सर्न हे एकदम टिपटॉप स्विस शहर होते हे काय सांगायला नकोच...

लुत्सर्न ०१

.

लुत्सर्न ०२

.

लुत्सर्न ०३

स्वित्झर्लंमध्ये पाटेक फिलिपच्या इमारतीवर अमेरिका, कॅनडा आणि ब्रिटनच्या ध्वजांच्या बरोबरीने भारताचा तिरंगा फडकताना पाहून मनात सुखद भावना जागी झाली.

.

लुत्सर्न म्हणजे एक स्वच्छ, नीटनेटके आणि शिस्तबद्ध स्विस शहरासारखे शहर ! थोडक्यात, काहीच नावीन्य न सापडल्याने काही वेळाने पायी फिरण्याचा कंटाळा आला. मग मी मिळेल तेथून या शहरात काय विशेष आहे हे खोदून खोदून शोधून काढायला लागलो. फिरत फिरत लुत्सर्न सरोवराच्या काठी आलो. रेल्वे स्टेशनच्या इमारतीच्या स्थापत्यामध्येही टोकाचा अभिमान वाटेल इतकी भावनिक गुंतवणूक करून तिला आकर्षक बनविणे स्विस लोकच करू जाणे...

लुत्सर्न ०४ : लुत्सर्न रेल्वे स्टेशन (बानहोफ्) चा दर्शनी भाग

.

लुत्सर्नमधली आकर्षणे त्यांना भेट देऊन बघण्याइतका मला रस नव्हता आणि ती आकर्षणे बघता येण्याइतका वेळही उरला नव्हता. फिरताना जवळच लुत्सर्न सरोवराची जलसफर करण्याचा बोटीचा धक्का आहे हे समजले आणि तिकडे मोर्चा वळवला.

जास्तीत जास्त ३० किमी लांबी आणि जास्तीत जास्त २० किमी रुंदी असलेल्या ११४ चौ किमी आकारमानाच्या लुत्सर्न सरोवराचा स्वित्झर्लंडमधे आकाराने चवथा क्रमांक आहे. या सरोवराच्या काठावर अनेक गावे व शहरे आहेत. ती रस्ता, रेल्वे व जलवाहतूकीने जोडलेली आहेत. सरळ रेषेत केल्या जाणार्‍या जलप्रवासाने वेळ वाचत असल्याने तलावाला फेरी घालून जाणार्‍या रस्ते आणि रेल्वेऐवजी हा वाहतुकीचा पर्याय बरेच लोक वापरतात.

धक्क्यावर चौकशी केली असता एक बोट सरोवराच्या काठावर असलेल्या काही गावांना भेट देत देत दीड तासांत मूळ जागी परत येते असे कळले. मी तिला पसंती देऊन जलसफर सुरू केली. ही सफर मी केवळ संध्याकाळचा मोकळा वेळ खर्च करण्यासाठी केली होती. पण, हा निर्णय कल्पनेपेक्षा जास्त यशस्वी झाला. या सफरीत, उपलब्ध असलेल्या दीड एक तासात, लुत्सर्नच्या अनेक आकर्षणांचे बाहेरून का होईना पण दर्शन झाले.

बोटीने किनारा सोडल्यावर सरोवराच्या काठावर आणि त्याच्या आजूबाजूच्या टेकड्यांच्या उतारावर वसलेल्या लुत्सर्नचे मनोहारी दर्शन झाले...

लुत्सर्न ०५ : सरोवराचा मनोहर काठ

.

थोड्या वेळाने एका अनवट इमारतीने लक्ष वेधले. १९ व्या शतकात बांधलेल्या या किल्ल्यात गेली १२० वर्षे शॅतॉ ग्युत्श नावाचे जगप्रसिद्ध हॉटेल आहे. ऐतिहासिक स्थाळ, मोक्याचे ठिकाण आणि उच्च प्रतिची सेवा यामुळे हे हॉटेल जगप्रसिद्ध आहे. डॅनियल क्रेगने काम केलेल्या एका बाँडपटाचे या हॉटेलमध्ये चित्रिकरण झाले आहे. मजेत खानपान करताना येथून दिसणारा सरोवर आणि शहराचा नजारा किती अप्रतिम असेल याची कल्पना करायला मनाला फार ताण द्यावा लागत नाही...

लुत्सर्न ०६ : हॉटेल शॅतॉ ग्युत्श

.

सरोवराच्या दुसर्‍या टोकाला विद्यापिठाच्या विज्ञान भवनाची (युनिव्हर्सिटी सायन्स सेंटर) प्रशस्त इमारत आणि त्याच्या प्रांगणाला लागून असलेले भले मोठे आकाशचक्र असलेले करमणूक केंद्र (एंटरटेनमेंट सेंटर) दिसले...

लुत्सर्न ०७

.

शहरापासून जरासे दूर गेल्याबरोबर शरदाने आपली रंगपंचमी दाखवलीच...

लुत्सर्न ०८

.

जलसफरीवरून परतताना लुत्सर्नचे सर्वात प्रसिद्ध पर्यटक आकर्षण समजला जाणारा कापेलब्र्युकं (Kapellbrücke) उर्फ चॅपल पूल उर्फ चर्च पूल दिसला. हा पूल लुत्सर्न सरोवराला मिळणार्‍या र्‍युस (Reuss) नदीवर आहे. छप्पर असलेला हा २०४ मीटर लांबीचा पूल १३३३ साली बांधला गेला. निष्काळजीपणे टाकून दिलेल्या सिगरेटच्या थोटकामुळे तो १८ ऑगस्ट १९९३ ला आगीच्या भक्ष्यस्थानी पडला. पण, त्याला पूर्वीप्रमाणेच परत बांधून त्याचा इतिहास जिवंत ठेवला गेला आहे. या पुलाचा आजही पायी नदी ओलांडण्यासाठी वापर केला जातो...

लुत्सर्न ०९ : चॅपल पूल

त्या पुलावरून नदी ओलांडण्याचा मोह झालाच ! बर्‍यापैकी अंधार झाला असला तरी पुलाची फुलझाडांनी केलेली सजावट लपलेली नव्हती...

लुत्सर्न १० : चॅपल पूल

.

लुत्सर्न ११ : चॅपल पूल

.

वाटेत परत रेल्वेस्टेशन लागले. त्याने आता दिवाळी असल्यासारखी आकर्षक रोषणाई केली होती...

लुत्सर्न १२

.

हॉटेलच्या वाटेवर पोटोबा करून घेतला. सकाळच्या एन्गेलबर्ग-टिटलिस सफरीत दुबईत काम करणार्‍या एका गुजराती लोकांच्या जथ्थ्याशी ओळख झाली होती. त्यांनी आदल्या दिवशी पाहिलेल्या पिलाटस नावाच्या पर्यटन स्थळाची खूप स्तुती केली होती आणि त्याला जरूर भेट द्या असा प्रेमळ आग्रह केला होता. परतताना याच गोष्टीवर विचार चालू होता. हॉटेलवर पोहोचल्यावर नकाशे आणि वेळापत्रके बाहेर काढली. प्रवासाच्या मूळ आराखड्याप्रमाणे पुढच्या दिवशी सकाळी र्‍हाईन धबधबा पाहून दुपारी अडीचला झ्युरिकच्या हॉटेलवर पोहोचणार होतो. यामुळे त्या दिवशीच्या संध्याकाळी ८ वाजता असलेल्या आमच्या सहा जणांच्या प्रकल्पगटाच्या अनौपचारिक भोजनबैठकीच्या अगोदर मला चार-पाच तास आराम करायला मिळणार होते. सकाळच्या सहप्रवाशांनी केलेल्या प्रभावी वर्णनामुळे सरतेशेवटी आरामाच्या वेळेवर पिलाटसने विजय नोंदवला.

भल्या पहाटे निघून, प्रथम पिलाटस बघून, नंतर र्‍हाईन धबधब्याला भेट देऊन, संध्याकाळी सात पर्यंत झ्युरीकमधले हॉटेल कसे गाठता येईल हे हातातल्या माहितीपत्रकांवरून खात्रीने ठरवता आले. स्विस पास खिशात असल्याने रेल्वे बुकिंग करणे अथवा केलेले बुकिंग बदलणे असले काहीच सोपस्कार करण्याची जरूरी नव्हती. परत एकदा स्विस पर्यटनचा जयजयकार केला ! हॉटेलच्या स्वागतकक्षात फोन करून पाच वाजता उठवायला सांगून अंथरुणात गडप झालो.

(क्रमशः :)

 

ठरल्याप्रमाणे लवकर उठून घाईने सर्व आटपून हॉटेलच्या स्वागतकक्षात आलो. इतक्या लवकर न्याहारीचे रेस्तराँ सुरू होत नाही हे माहीत होतेच, तेव्हा तिला फाटा देऊन पिलाटसवर पोटोबा करायचे ठरवले होते. पण स्वागतकक्षातही कोणीच नव्हते. काउंटरवर एक खोका ठेवला होता आणि त्यावर "सातच्या अगोदर हॉटेल सोडण्यार्‍या पाहुण्यांनी आपल्या खोलीची चावी त्यात टाकून जावे" अशी सूचना चिकटविलेली होती. पर्यटकांवर इतका विश्वास ठेवणार्‍या हॉटेलबद्दल जितके आश्चर्य वाटले तेवढेच "ही व्यवस्था हॉटेलला महागात पडेल" असा व्यवहार न करणार्‍या पर्यटकांबद्दल आदर वाटला ! हॉटेलचे भाडे अगोदरच दिलेले असल्याने व केवळ रात्रीचे आठ तास झोपण्यासाठी हॉटेलमध्ये थांबल्यामुळे माझे काही इतर देणे बाकी नव्हते. किल्ली खोक्यात टाकून स्टेशनचा रस्ता पकडला.

पिलाटस हा लुत्सर्नच्या नजीक असलेल्या आप्ल्सच्या पर्वतराजीतील एक पर्वत आहे. त्याच्यातली टोम्लिसहोर्न (२,१२८ मी) आणि एसेल (२,११९ मी) ही महत्त्वाची शिखरे आहेत. या दोन शिखरांच्या मध्ये असलेल्या सपाट टेकडीला पिलाटस कुल्म असे म्हणतात. तेथे जाण्यासाठी पर्वताच्या एका बाजूने आल्पनाखस्टाट् (Alpnachstad) येथून अतिरिक्त दातेरी रुळाच्या (कॉगव्हिल) रेल्वेचा मार्ग आहे तर विरुद्ध बाजूला क्रीन्स (Kriens) येथून रज्जूमार्ग आहे.

उन्हाळ्यात पिलाटसची Golden Round Trip नावाची सफर करता येते. यात "लुत्सर्न ---> लुत्सर्न सरोवरातून बोटीने आल्पनाखस्टाट् ---> कॉगव्हिल रेल्वेने पिलाटस कुल्म ---> परतताना रज्जूमार्गाने क्रीन्स ---> बसने लुत्सर्न" अशी सफर एकत्र मिळते. इतक्या सकाळी बोट नसल्याने तसेच बोटीच्या सफरीला लागणारा अतिरिक्त वेळ माझ्याकडे नसल्याने मी जलसफरीला काट मारली होती आणि इतर सर्व मार्ग त्याच क्रमाने स्वतःच एकट्याने कारण्याचे ठरवले होते.

पिलाटस कुल्मच्या भेटीचा नकाशा (स्विस पर्यटन पत्रकांवरून साभार)

पहाटेच्या अंधुक प्रकाशात लुत्सर्नवरून रेल्वे पकडून निघालो. मात्र ती रेल्वे जलद निघाली. ती आल्पनाखस्टाट् ला न थांबता पुढे तीन चार स्टेशने जाऊन थांबली. "विनातिकिट प्रवास" या गुन्ह्याला किती स्विस फ्रँक्सचा दंड असतो या विचाराने सकाळच्या स्विस थंडीतही थोडेसे गरमागरम वाटले ! पण दुसर्‍याच क्षणाला, खिशातल्या स्विस पासमुळे ही समस्या टळलेली आहे, म्हणून त्याला प्रेमाने कुरवाळले आणि खुशीत स्वतःशीच हसलो ! स्थानकाचे नाव न बघता तेथे उतरलो आणि विरुद्ध बाजूच्या प्लॅटफॉर्मवर उभा राहिलो. दहा एक मिनिटांत जी गाडी आली ती पकडली आणि आता मात्र बरोबर आल्पनाखस्टाट् ला उतरलो. कॉगव्हिल रेल्वेचे स्टेशन जवळच होते. तेथे जाईपर्यंत फक्त वाया गेलेल्या वेळेचाच काय तो खेद वाटत होता. तेथे पोचलो तर स्टेशन उघडले नव्हते ! पिलाटस कुल्मकडे जाणारी पहिली गाडी आठला असते असे वेळापत्रकावरून कळले. इतका घोळ होऊनही मी तेथे चक्क सव्वासातला पोहोचलो होतो ! तिथले कॉफीशॉपही बंद होते. पंधरा मिनिटे कुडकुडत घालवल्यावर एक एक करत प्रवासी जमा होऊ लागले. पावणेआठला कॉफीशॉप उघडले तेव्हा पहिला नंबर लावून गरम गरम कॉफी घेतली आणि जरा तरतरी आली. पुढच्या पंधरा मिनिटांत डोंगरी खेळ आणि ट्रेकचे खास रंगीबेरंगी पेहराव, बूट आणि उपकरणे असलेल्या लोकांची गर्दी वाढू लागली. नेहमीचे कपडे घातलेला आणि खांद्यावर प्रवासी बॅग असलेला त्या गर्दीतला एकुलता एक मी नक्कीच परग्रहावरला माणूस दिसत असणार. तसा संशय येणार्‍या अनेक नजरा माझ्याकडे रोखल्याही जात होता. काही वेळाने एका सहप्रवाशाशी संवाद सुरू झाला. मग मात्र बर्‍याच जणांबरोबर मैत्रिपूर्ण गप्पा झाल्या आणि नजरांमध्ये आपल्या देशात भटकणार्‍या एका प्रवाशाबद्दलची आपुलकीची भावना आली !

तिकिटाच्या खिडकीजवळ स्विस पास आहे असे सांगितले आणि तो दाखवू लागलो. खिडकीतल्या तरुणीने पासकडे नजरही न टाकता तिकिटात ५०% सवलत देऊन वर एक मैत्रिपूर्ण स्मितहास्य दिले ! थोडीबहुत गडबडीने सुरुवात झाली असली तरी आजची पिलाटसची सहल नीट मार्गाला लागल्याची लक्षणे पाहून खुशीत गाडीत जाऊन बसलो.

ह्या गाडीचा मार्ग जगातला सर्वात जास्त उतरणीचा आहे. प्रवासात अनेकदा तोल सावरत बसताना आपल्याला ते नक्कीच जाणवते. तीव्र उतारामुळे प्रवाश्यांना खूपच तिरके बसायला लागून त्रास होऊ नये यासाठी या गाडीचा डबा कल्पकतेने समान पातळी न ठेवता जिन्यासारखा आहे व जिन्याच्या प्रत्येक पायरीवर प्रवाश्यांना बसायला खुर्च्या असतात. तसेच असे तिरके डबे सामावून घेण्यासाठी रेल्वे थांबेसुद्धा तिरके बांधलेले आहेत (याची कल्पना पुढे येणार्‍या "पिलाटस कुल्मचे विहंगम दर्शन" या चित्रामध्ये दिसणार्‍या पिलाटस कुल्म रेल्वे स्टेशनवरून येईल). या रेल्वेमार्गाच्या तीव्र उताराची आणि डब्याच्या कल्पक बांधणीची कल्पना खालील चित्रावरून येईल...

पिलाटस कॉगव्हिल रेल्वेमार्गाचा तीव्र उतार आणि त्यासाठी कल्पकतेने बनवलेला रेल्वेचा डबा (जालावरून साभार)

.

हा प्रवास आजूबाजूच्या सुंदर हिरवाईमुळे जितका चित्ताकर्षक होतो तेवढाच तो शरदातही बर्फाचा आभास निर्माण करणार्‍या पांढर्‍याशुभ्र चुनखडीच्या खडकांनी बनलेल्या पर्वतराजीमुळे होतो...

कॉगव्हिल रेल्वेने पिलाटस कुल्मकडे ०१

.

कॉगव्हिल रेल्वेने पिलाटस कुल्मकडे ०२

.

कॉगव्हिल रेल्वेने पिलाटस कुल्मकडे ०३

.

रेल्वे आपल्याला एसेल शिखराजवळ असलेल्या पिलाटस कुल्म स्टेशनपर्यंत घेवून जाते. या सपाट टेकडीवर हॉटेल पिलाटस कुल्म आणि हॉटेल बेलव्ह्यु ही दोन हॉटेल्स आहेत. त्यातील १८९० मध्ये बांधलेले पिलाटस कुल्म हे हॉटेल "परंपरागत स्विस वारसास्थळ" म्हणून जाहीर केले गेले आहे. मोक्याच्या जागी असल्यामुळे दोन्ही हॉटेल्सच्या प्रत्येक खोलीतून या मनोहर परिसराचा काही ना काही अनवट नजारा दिसतो. शक्य झाल्यास इथे एक दिवस तरी राहणे कायम आठवणीत राहणारा अनुभव असेल हे नक्की.

पिलाटस कुल्मचे विहंगम दर्शन : तिरक्या रेल्वे डब्याला सामावून घेण्यासाठी रेल्वे थांबाही तिरका बांधलेला दिसत आहे
(जालावरून साभार)

.

गाडीतून उतरल्यावर सर्वप्रथम हॉटेलच्या रेस्तराँमध्ये पोटपूजा आटपली आणि पिलाटस काबीज करायला तयार झालो. पर्यटकांसाठी येथे अनेक चित्ताकर्षक पर्याय आहेत. दोन हॉटेल्सच्या मधल्या प्रशस्त सापटीवरून सर्व परिसराचे विहंगम दर्शन घेता येते. उत्साही पर्यटकांना अजून बर्‍याच ठिकाणांना भेट देण्यासाठी इथे अनेक ट्रेकमार्ग आहेत. काही टोम्लिसहोर्न, एसेल, इत्यादी पर्वतशिखरांवर नेतात, तर काही अनवट नजारे दाखवणार्‍या इतर मोक्याच्या ठिकाणांवर घेऊन जातात. काही मार्ग डोंगरउताराला किंचित आत खोदलेल्या बोगद्यांतून जातात. त्या बोगद्यांना मध्ये मध्ये असलेल्या अनेक खिडक्यांतून आजूबाजूचे दर्शन तर होते आणि त्यांचा शेवट कड्यांच्या अश्या टोकांवर होतो की तेथे पोहोचल्यावर पर्यटकांच्या तोंडून भितीपूर्ण आश्चर्याचा चित्कार बाहेर येतो !

या सर्व मार्गांवर फिरताना दमछाक होत असली तरी आप्ल्सच्या पर्वतराजीच्या आणि दर्‍याखोर्‍यांच्या आश्चर्यकारक आणि मनोहर दर्शनाने तो थकवा दूर होतो...

पिलाटस कुल्मवरून करायच्या ट्रेक्सच्या मार्गांचे रेखाचित्र (स्विस पर्यटन पत्रकांवरून साभार)

कधी आप्ल्सच्या पर्वतराजीतल्या अनेक रांगा आणि त्यांच्यातली हिमशिखरे दिसतात...

पिलाटस कुल्मवरून दिसणारे दृश्य ०१

कधी डोंगरउतारावरची मनोहारी हिरवळ आणि सूचिपर्णी झाडी आपले मन मोहून घेते...

पिलाटस कुल्मवरून दिसणारे दृश्य ०२

कधी नजरेच्या टप्प्यापलीकडे पसरलेल्या पांढर्‍याशुभ्र ढगांनी भरलेल्या दर्‍या दिसतात...

पिलाटस कुल्मवरून दिसणारे दृश्य ०३

कधी आप्ल्स त्याच्या कडेकपार्‍यांचे रौद्र रूप उघड करून दाखवतो...

पिलाटस कुल्मवरून दिसणारे दृश्य ०४

तर कधी हे सगळे नजरेच्या एकाच टप्प्यात एकत्रितपणे दिसते...

पिलाटस कुल्मवरून दिसणारे दृश्य ०५

.

येथे अजून एक खास आकर्षण आहे... टबागन (toboggan). हा मोठ्या आकाराच्या पाण्याच्या पन्हळीसारख्या मार्गाच्या उतारावरून चाके लावलेल्या एका छोट्याश्या पाटावर बसून वेगाने घसरत जाण्याचा धाडसी खेळ आहे. इथला १,३५० मीटर लांब टबागन मार्ग जगातील सर्वात लांब मार्ग समजला जातो...

टबागन (जालावरून साभार)

.

इथल्या Pilatus Suspension Rope Park मध्ये पर्यटक दोरीच्या साहाय्याने खेळल्या जाणार्‍या अनेक धाडसी खेळांचा आनंद घेऊ शकतात...

पिलाटस रोप पार्क (जालावरून साभार)

.

अपुर्‍या वेळामुळे या शेवटच्या दोन पर्यायांचा मला आनंद घेता आला नाही याची रुखरुख मनात ठेवून परतावे लागले. तरीही मूळ प्रवासाच्या आराखड्यात सामील नसलेले एक अनवट ठिकाण पाहिल्याचा आनंदही होत होताच. त्याबद्दल कालच्या सहप्रवाशांना मनातल्या मनात अनेकदा धन्यवाद देऊन झाले होते !

पिलाटस कुल्मवर पोहोण्यासाठी केलेला प्रवास आणि तिथली भटकंती खूप आनंददायक होतीच, पण परतीचा प्रवासही "मी पण काही कमी नाही" असेच सिद्ध करून गेला !

परतीसाठी मी रेल्वेच्या विरुद्ध उतारावर असलेला रज्जूमार्ग निवडला होता हे आधी सांगितले आहेच. पिलाटस कुल्म ते क्रीन्स हा ३० मिनिटांचा रज्जूमार्ग प्रवास झाडीने भरलेल्या डोंगरउतारावरून होतो...

परतीच्या रज्जूमार्गावर ०१

दोन-तीन मिनिटांतच रज्जूमार्ग पिलाटसच्या कडेकपार्‍या मागे सोडून हिरव्या उतारावर येतो आणि भातुकलीच्या खेळातली असल्यासारखी चिमुकली दिसणारी झाडी, हिरवळ, घरे आणि रस्त्यांची नक्षी आपले मन मोहून टाकते...

परतीच्या रज्जूमार्गावर ०२

.

या मार्गावर दोन थांबे आहेत. तिथून पुढचा उरलेला उतार उन्हाळ्यात ट्रेकर्स आणि हिवाळ्यात बर्फाच्या खेळाचे रसिक आपापल्या आवडीचा खेळ खेळत उतरतात. सर्वसामान्य प्रवाशांनाही या थांब्यांवर उतरून काही वेळ आजूबाजूचे सृष्टीसौंदर्य पाहून नंतर पुढचा गोंडोला पकडून परत प्रवास सुरू करता येतो. या दोन्ही थांब्यांवर प्रवाशांच्या सोयीसाठी रेस्तराँ, सुविधागृहे, इ आहेत. त्यामुळे सलग ३० मिनिटांचा असला तरी या प्रवासात बर्‍याचदा तास-दोन तास सहज जाऊ शकतात !

पहिला थांबा फ्र्येकम्युंटेक् इथे आहे. हा थांबा जवळ येत असतानाच त्याच्यापुढच्या दरीत जमलेल्या ढगांच्या सागराचे दर्शन झाले...

परतीच्या रज्जूमार्गावर ०३

या थांब्यावर उतरून आजूबाजूचा परिसर न्याहाळताना तो ढगांचा समुद्र अजून स्पष्ट दिसू लागला होता...

परतीच्या रज्जूमार्गावर ०४

.

यापुढचा, क्रीनसरेक् या दुसर्‍या थांब्यापर्यंतचा, प्रवास उंच सूचिपर्णी वृक्षांच्या टोकदार शेंड्यांच्या गर्दीतून झाला. त्या वृ़क्षराजांच्या डोक्याच्या उंचीवरून, तर कधी त्यांच्यापेक्षा जास्त वर आपले डोके ठेवून तरंगत जाताना एक वेगळीच मजा वाटत होती...

परतीच्या रज्जूमार्गावर ०५

.

क्रीनसरेक् थांबा सोडल्यानंतर मिनीटा-दोन मिनिटांत काही कळण्याच्या आत एका जादुई दुनियेत गेलो... गोंडोलाने एकदम घनदाट ढगात प्रवेश केला आणि दोन मीटर पलिकडचे काहीही दिसेनासे झाले...

परतीच्या रज्जूमार्गावर ०६

मध्ये मध्ये विरुद्ध दिशेने जाणारा गोंडोला बाजूने झपकन वर जाताना पाचएक सेकंदासाठी दिसत होता. ते सोडले तर दहा मिनिटे कोठे चाललो आहे याचा काहीच अंदाज येत नव्हता ! अगम्य अवकाशातून प्रवास करणार्‍या अंतराळविरांना काय वाटत असेल याची सूक्ष्म झलक अनुभवली !...

परतीच्या रज्जूमार्गावर ०७

.

शेवटच्या पाच मिनिटात बर्‍याच खाली उतरल्यावर रज्जूमार्ग एखाद्या चुकार इमारतीवरून जाऊ लागला. धुक्यातही त्या इमारतींची नीटनेटकी आवारे, राखलेली हिरवळ आणि त्यांच्यामधले आखीवरेखीव रस्ते लक्ष वेधून घेत होते...

परतीच्या रज्जूमार्गावर ०८

.

परतीच्या रज्जूमार्गावर ०९

.

मधूनच एका छोट्या वस्तीवरून रज्जूमार्ग गेला आणि धुक्यात गुरफटलेल्या शरदाच्या नक्षीच्या पार्श्वभूमीवर परंपरागत जुन्या शैलीतली घरांचे मनोहर चित्र दिसले...

परतीच्या रज्जूमार्गावर १०

.

शेवटची दोन-तीन मिनिटे रज्जूमार्ग क्रीन्स गावाच्या एका भागावरून जातो. त्या दोन-तीन मिनिटांतही सौंदर्योपासक स्विस स्वभाव अधोरेखीत करणार्‍या घरांची ठळक उदाहरणे दिसलीच ! ही घरे पाहताना शरदाच्या रंगपंचमीचे जास्त कौतुक करावे की त्या रंगकामाला घराच्या आवारातच नाही तर खुद्द घरात आमंत्रण देणार्‍या स्विस लोकांचे जास्त कौतुक करावे असा प्रश्न पडला होता...

परतीच्या रज्जूमार्गावर ११

.

या परतीच्या प्रवासाने मनोहारी पिलाटस अनुभवावर कळस चढवला होता हे नक्की ! अजून वेळ असता तर रज्जूमार्गाने परत वर जायची माझी तयारी होती ! पण, नाईलाजाने लुत्सर्नकडे जाण्यासाठी बस थांब्याकडे निघालो. तेथे पोहोचल्यावर बस सुटायला अजून पाऊण तास आहे असे कळले. मग काय, थांब्याशेजारी एक चारचाकी ढकलगाडीवर चेस्टनट भाजत असलेल्या फेरीवाल्याकडून घेतलेले गरमागरम चेस्टनट चघळत, क्रीन्सच्या गल्ल्यांची छोटी सफर करायला निघालो. चार पावले गेल्यावर, तो फेरीवाला, "एsss चेस्ट्नट एsss... " अशी आरोळी मारेल की काय असे वाटून मागे वळून पाहिले. पण, निराशा झाली, तो फक्त शांतपणे हातातल्या पंख्याने वारा घालत निखारे फुलवत होता !

जेमतेम २५,००० वस्तीच्या या गावाने अजिबात निराशा केली नाही. एखादे स्विस शहर म्हटले म्हणजे त्याचे मुख्य भाग आखिवरेखीव व स्वच्छ असणार हे तर नक्की होतेच...

क्रीन्सचा फेरफटका ०१

.

क्रीन्सचा फेरफटका ०२

पण इथले छोटे गल्लीबोळही एखाद्या समारंभासाठी सजविल्यासारखे स्वच्छ आणि नीटनेटके होते. याच सहलीत युंगफ्राऊयोखला भेटलेल्या स्विस सहप्रवाश्याने म्हटल्याप्रमाणे "शरद ऋतूतही गल्लीतल्या रस्त्यांवर झाडांची पाने पडलेली दिसत नव्हती !"...

क्रीन्सचा फेरफटका ०३

प्रेमात पडावे असे शहर ! नाईलाजाने पदयात्रा संपवून बस थांब्यावर परतलो आणि लुत्सर्नकडे जाणारी बस पकडली. सहलीच्या पुढच्या गंतव्याकडे जाणारी रेल्वे लुत्सर्न बानहोफवरून सुटली आणि र्‍हाईनच्या धबधब्याबाबतच्या विचारांची गर्दी मनात सुरू झाली.

(क्रमशः :)

 आपण नकाशात दाखविल्या प्रमाणे पिलाटसचे रेल्वे स्टेशन हे तिरकेच आहे ना ? मी पाहिलेल्या एका व्हिडीओत तेथील प्लॅटफॉर्म वर रेल्वे डबा एखाद्या एअरपोर्ट वरच्या पोर्टेबल जिन्यासारखा उभा असतो. नेहमीच्या रेल डब्यात सर्व एकाच पातळी वर बसतात इथे पुढच्या रांगेतील माणूस कायम जिन्याच्या वरच्या पायरीवरच बसलेला असतो. जगातील सर्वात जास्त चढाचा मार्ग असल्याने अशी सोय करावी लागलेली दिसतेय. बाकी नेहमीप्रमाणेच सर्व फोटो सुरेख आहेत. इंटर लाकेन,
एन्जल्बर्ग व लूत्सर्न ही एकसो एक रमणीय गावे गिर्यारोहकाच्या कोनातून पहायला मिळाल्याने आपले जाहीर अभिनंदन ! 

तुमचे पिलाटस रेल्वेबद्दलचे म्हणणे बरोबर आहे. लिहीण्याच्या गडबडीत तीव्र उतरणीचा उल्लेख केला पण गाडीच्या डब्यासंबंधीचा हा महत्वाचा मुद्दा राहून गेला होता. आता तो मूळ लेखात टाकत आहे. ही गोष्ट ध्यानात आणून दिल्याबद्दल तुम्हाला खास धन्यवाद !

खास तुमच्यासाठी हा त्या गाडीचा प्रवास पुरेसा स्पष्ट करणारा फोटो इथेही टाकत आहे...

(जालावरून साभार)

 

मध्य स्वित्झर्लंडमधल्या लुत्सर्नवरून निघालेली रेल्वे झ्युरिक् मार्गे स्वित्झर्लंडच्या जर्मनीबरोबरच्या उत्तर सीमेला लागून असलेल्या श्लोसलाउफन (schlosslaufen) कडे निघाली. या दोन तासांच्या प्रवासात झ्युरिक् आणि विंटरथुर या दोन थांब्यांवर गाडी बदलून पुढे जायचे होते. या दोन्ही स्टेशनवर १४ मिनिटे आणि ७ मिनिटे अश्या फरकाने एकमेकांपासून दूर असलेल्या प्लॅटफॉर्म्सवरून पुढची गाडी पकडायची होती. आतापर्यंत स्विस रेल्वे आणि खुद्द माझ्यावरचा माझा विश्वास इतका वाढलेला होता की हे काम मी रोज लोकल/बस बदलत कामाला जाणार्‍या मुंबईकराच्या सफाईने केले !

गाडी आल्प्सचा निरोप घेऊन सुरुवातीला लहानमोठ्या टेकड्यांचा मधून आणि त्सुग व झ्युरिक् अशी (त्यांच्या काठावरच्या शहरांची) नावे दिलेल्या मनोहर सरोवरांच्या काठाने झ्युरिक् पर्यंत जाते. त्यामुळे हा प्रवास जरा भरकन संपतो. इतक्या दिवसांनंतर या प्रवासात प्रथमच मोठी सपाट शेते दिसायला सुरुवात झाली होती...

र्‍हाईन धबधब्याच्या दिशेने

.

र्‍हाईनफाल् (Rheinfall) उर्फ र्‍हाईन धबधबा हा एक "सपाटीवरचा" धबधबा आहे. त्याच्या वर्णनातल्या "सपाटीवरचा" हा शब्द वाचूनही त्याची दखल न घेतल्यामुळे जराशी गडबड झाली. उंचच उंच कड्यांवरून पडणार्‍या पाण्याचे धबधबे पाहण्याची सवय असलेले मन त्याच्या प्रथम दर्शनाने नाही म्हटले तरी जरासे खट्टू झालेच ! कारण, येथे आपल्याला प्रचंड उंचीवरून पडणार्‍या पाण्याचा प्रपात दिसत नाही. हा १५० मीटर रुंदीचा आणि लहान मोठ्या अनेक पायर्‍या-कपार्‍यांनी बनवलेल्या २३ मीटर उंचीच्या उतारावरून खळखळत वाहत जाणार्‍या पाण्याचा वेगवान प्रवाह आहे. १५,००० वर्षांपूर्वी सद्याच्या हिमयुगातील एका अतिशीत कालखंडामध्ये पृथ्वीच्या कवचाचे थर वरखाली झाल्याने हा धबधबा निर्माण झाला. या धबधब्यातून ऋतुमानाप्रमाणे दर सेकंदाला ७०० ते १,२५० घनमीटर पाणी वाहते. या परिमाणाने हा युरोपमधील सर्वात मोठा सपाटीवरचा धबधबा आहे.

धबधबा बघण्याची सुरुवात आपण त्याच्या उंचीपेक्षा जास्त उंचीवर असलेल्या जागेवरून करत असल्याने हा अनुभव जरासा वेगळाच असतो. आपल्या मनातल्या सर्वसामान्य धबधब्याचे अक्राळविक्राळ चित्र येथे दिसत नसले तरी दर सेकंदाला २३ मीटर या वेगाने वाहणार्‍या पाण्याच्या प्रवाहाची गर्जना छातीत कंप निर्माण करण्या इतकी नक्कीच ताकदवान असते.

प्रवाहाचा ओघ जवळून पाहता यावा यासाठी नदीच्या दोन्ही बाजूंच्या किनार्‍यांच्या अनेक जागी शिड्या व निरिक्षणमनोरे उभारलेले आहेत. खडबडीत पृष्ठभागावरून वेगाने वाहणार्‍या थंडगार पाण्याचे दूरवर उडणारे तुषार किनार्‍यावरच्या लोकांत हलकीशी शिरशिरी जरूर निर्माण करतात आणि त्याच्या हुडहुडीत आपण पाण्याचा विशाल पसारा बघण्यात गुंतून जातो. कर्मधर्मसंयोगाने मी तेथे शरद ऋतूत तेथे गेलो असल्याने, शरदाने धबधब्याच्या भोवताली बनवलेली रंगीबेरंगी चौकट बघणे ही सुद्धा माझ्यासाठी एक अनपेक्षित सुखद भेट होती...

र्‍हाईन धबधबा : ०१

.

र्‍हाईन धबधबा : ०२

.

र्‍हाईन धबधबा : ०३

.

असंख्य वेड्यावाकड्या कपार्‍यांनी भरलेल्या या धबधब्यात अनेक छोटे मोठे सुळके वर आलेले आहेत. त्यातला एक सुळका अनेक पायांवर पाण्यात उभ्या असलेल्या एका प्रचंड वेड्यावाकड्या स्टूलासारखा दिसतो. त्या सुळक्याकडे जाण्यासाठी किनार्‍यावरून एक पूल आहे आणि त्याच्या टोकावर चढून जायला शिडी आहे. टेकडीच्या टोकावरच्या निरिक्षणमनोर्‍यावरून धबधब्याचे विहंगमावलोकन करता येते...

र्‍हाईन धबधबा : ०४ : निरिक्षणमनोरा असलेला सुळका

.

तेथे सहलीला येणार्‍या पर्यटकांसाठी दिवसभराचा वेळ मजेत घालविण्यासाठी धबधब्याच्या आजूबाजूला अनेक प्रकारची मनोरंजक आकर्षणे आहेत. मुख्य प्रवाहाच्या थोड्या खालच्या बाजूला प्रवासी नौकेने जलविहार करण्याची सोय आहे. अनेक रेस्तराँ आहेत आणि मुलांना खेळण्याची सोय. एक धबधबा व परिसराची माहिती देणारे इंटरअॅक्टीव्ह प्रदर्शन आहे. धबधब्याच्या काठाने Belvedere Trail नावाची एक पायी फिरण्याची सहलही उपलब्ध आहे. येथे बहुतेक लोक दिवसभराची सहल (पिकनिक) करायला येतात. अश्या बर्‍याच तर्‍हेने असामान्य नसलेल्या जागेला जागतिक पर्यटन स्थळ बनविण्याची किमया स्विस पर्यटनच करू जाणे !

अर्थात खात-पीत-फिरत मजेत दिवसभराचा वेळ घालवावा इतका वेळ माझ्याकडे नव्हता. तरीही मिळालेल्या दोन एक तासांत मी जेवढे जमेल तेवढे खाणे-पिणे-फिरणे केलेच ! धबधब्याच्या उंचीने थोडीशी निराशा केली होती. पण ती कसर काही प्रमाणात त्याच्या वेगवान ओघाने, छातीत घुमणार्‍या उच्चारवाने आणि मोठ्या प्रमाणात माझ्या परमप्रिय मित्राच्या, शरदाच्या, कलात्मक रंगकामाने भरून काढली होती.

माझ्या सहाध्यायांबरोबरच्या संध्याकाळच्या सभेची आठवण ठेवून मला वेळेत परतणे भाग होते. रेल्वे थांब्यावर परत आलो. झ्युरिक् कडे परतताना नवीनच सेवेत आलेल्या अत्याधुनिक थुर्बो (टर्बो) रेल्वेगाडीने प्रवास करण्यास मिळाला...

थुर्बो (टर्बो) रेल्वे ०१

.

थुर्बो (टर्बो) रेल्वे ०२

.

स्विस भूमीवर पोहोचेपर्यंत या शरदातल्या स्विस प्रवासाची कोणत्याही प्रकारची तयारी मी केली नव्हती. स्विस पर्यटक केंद्रावर पोहोचेपर्यंत "माझ्या हातात फिरायला साडेचार-पाच मोकळे दिवस आहेत" या माहितीपेक्षा जास्त माझ्याजवळ काहीच नव्हते. इतकेच काय पण झ्युरिक् मधले पर्यटक केंद्र कुठे आहे हे सुद्धा मला माहीत नव्हते. पर्यटन केंद्रावरच्या सहाय्यकाला मी (या लेखमालेच्या दुसर्‍या भागात लिहिलेली) न च्या बरोबर माहिती दिली होती आणि वर "तूच काय ते ठरव माझ्यासाठी" अशी मागणी केली होती. या सर्व पार्श्वभूमीवर केवळ एका तासाभरात पर्यटनस्थळे, वाहनव्यवस्था, माहितीपत्रके, माझ्यासाठीच्या अनेक पर्यायांसह खास माझ्यासाठी प्रिंट केलेले रेल्वेचे वेळापत्रक आणि अनेक अमूल्य तोंडी सूचना इत्यादींसह पाच दिवसांच्या सहलीची रूपरेखा बनवून मिळाली होती. असे असूनही एकही समस्या न येता त्या रूपरेखेचे पहिले तीन दिवस अपेक्षेपेक्षा जास्त विलक्षण मजेत गेले होते.

इतकेच नव्हे तर मूळ रूपरेखेत नसलेली पिलाटस कुल्मची मनोहारी सफर ऐनवेळेला ठरवूनही आरामात पार पाडणेही त्या सफरीत शक्य झाले होते. इतर कोणत्याही सहलीत अतिरिक्त वेळ, खर्च आणि त्रासाशिवाय हे शक्य झाले नसते. आता स्विस पर्यटनाबद्दल माझ्या मनात प्रेमाची आणि आदराची भावना आली नसती तरच आश्चर्य ! आंतरराष्ट्रीय प्रवास ही मला काही नवीन गोष्ट नव्हती. तरीसुद्धा या प्रवासाच्या अनुभवाने मला अनेकदा चकीत केले हे निश्चित.

इतके असले तरी या सहलीच्या मला झालेल्या मुख्य फायद्याचा सौभाग्यपूर्ण कर्मधर्मसंयोग वेगळाच होता ! पदवीच्या अभ्यासक्रमातील ज्या विषयासाठी (क्लास / मोड्युल) मी झ्युरिक् ला गेलो होतो तो होता, "(उद्योगधंद्यांमधल्या) स्पर्धेमधले सूक्ष्म स्तरावरचे अर्थकारण (Microeconomics of Competitiveness)". हे मोड्युल हार्वर्ड विद्यापीठातील प्रोफेसर मायकेल जे पोर्टर यांनी त्यांच्या अनेक वर्षांच्या अनेक देशांना दिलेल्या सल्ल्यांच्या अनुभवाच्या पार्श्वभूमीवर बनविलेले आहे. या मोड्युलचा एक भाग म्हणून आम्हाला पाच-सहा जणांचे गट बनवून आंतरराष्ट्रीय स्तरावरचा प्रत्येकी एक प्रकल्प करणे जरूर होते. माझ्या मूळ व्यवसायाबाहेरचा अनुभव मिळावा या उद्देशाने मी जाणीवपूर्वक वैद्यकीय व्यवसायाशी संबंधीत प्रकल्प असलेले गट टाळले होते आणि वैद्यकीय व्यवसायाशी संबंधीत (डॉक्टर, औषधे / वैद्यकीय उपकरणे बनवणार्‍या कंपन्यांतील अधिकारी, जागतिक वैद्यकसंस्थेतील [WHO] अधिकारी, इ) नसलेल्या सहाध्यायांच्या गटात सामील झालो होतो. आमच्या गटाचे सहाही सभासदही वेगवेगळ्या देशांचे नागरिक होते... अमेरिका, डेन्मार्क, स्वित्झर्लंड, रोमानिया, अबू धाबी आणि भारत (मी). मुख्य म्हणजे आमच्या गटाचा विषय होता, "दुबईला पर्यटन व्यवसायात जागतिक स्तरावरचा महत्त्वाचा स्पर्धक कसा बनवता येईल ?".

माझा हा तीन दिवसांचा प्रवास केवळ सुखकारक (प्लेझर) पर्यटन याच हेतूने केला असला तरी तो करताना मला माझ्या मोड्युलसाठी आणि विशेषतः आमच्या प्रकल्पासाठी (बिझनेस) जितकी साधनसामुग्री, अनुभव आणि अंतर्दृष्टी (इनसाईट) मिळाली ती कदाचित सहा महिन्यांच्या वाचनाने मिळू शकली नसती. हा कालखंड माझ्यासाठी बिझनेस आणि प्लेझर यांचा अतुलनिय संगम आणि अर्थातच अनेक प्रकारे अविस्मरणीय ठरला !

मी स्वित्झर्लंडच्या प्रेमात पडण्यामागे या तीन दिवसांचा खूप मोठा हात आहे... आणि पुढच्या दर भेटीत हे प्रेम वाढत जावे असेच अनुभव आले. अर्थातच, जेवढ्या ओढीने मी दुसर्‍या दिवशी सुरू होणार्‍या अभ्यासक्रमाची वाढ पाहत होतो, तितक्याच ओढीने अभ्यास संपल्यावर प्रवासाच्या उरलेल्या दोन दिवसांत मी करणार असलेल्या जिनिवाच्या भेटीची वाट पाहत होतो.

(क्रमशः )

 र्‍हाईनफाल् या ठिकाणाला मोठे पर्यटनस्थल म्हणून भेट न देता "एक दिवसाचा मोकळा वेळ आरामात घालवून श्रमपरिहार करण्याचे स्थान" या कारणाने भेट दिल्यास ती सार्थकी लागेल. तसा मोकळा वेळ नसल्यास, तेथे न गेल्याने फार काही मुकले, असे निश्चित होणार नाही. 

तिथे वडा पाव मिळतो हे आमचे जाण्यामागचे मुख्य कारण होते, ते सफल झाले. त्याला भारतातल्या वडापावची चव नसली तरीही नेहमी घरी करण्यापेक्षा तिथे गरम वडापाव आणि चहा खाण्यातच समाधान वाटले होते. ;)

मध्य स्वित्झर्लंडमधल्या लुत्सर्नवरून निघालेली रेल्वे झ्युरिक् मार्गे स्वित्झर्लंडच्या जर्मनीबरोबरच्या उत्तर सीमेला लागून असलेल्या श्लोसलाउफन (schlosslaufen) कडे निघाली. या दोन तासांच्या प्रवासात झ्युरिक् आणि विंटरथुर या दोन थांब्यांवर गाडी बदलून पुढे जायचे होते. या दोन्ही स्टेशनवर १४ मिनिटे आणि ७ मिनिटे अश्या फरकाने एकमेकांपासून दूर असलेल्या प्लॅटफॉर्म्सवरून पुढची गाडी पकडायची होती. आतापर्यंत स्विस रेल्वे आणि खुद्द माझ्यावरचा माझा विश्वास इतका वाढलेला होता की हे काम मी रोज लोकल/बस बदलत कामाला जाणार्‍या मुंबईकराच्या सफाईने केले !

गाडी आल्प्सचा निरोप घेऊन सुरुवातीला लहानमोठ्या टेकड्यांचा मधून आणि त्सुग व झ्युरिक् अशी (त्यांच्या काठावरच्या शहरांची) नावे दिलेल्या मनोहर सरोवरांच्या काठाने झ्युरिक् पर्यंत जाते. त्यामुळे हा प्रवास जरा भरकन संपतो. इतक्या दिवसांनंतर या प्रवासात प्रथमच मोठी सपाट शेते दिसायला सुरुवात झाली होती...

र्‍हाईन धबधब्याच्या दिशेने

र्‍हाईनफाल् (Rheinfall) उर्फ र्‍हाईन धबधबा हा एक "सपाटीवरचा" धबधबा आहे. त्याच्या वर्णनातल्या "सपाटीवरचा" हा शब्द वाचूनही त्याची दखल न घेतल्यामुळे जराशी गडबड झाली. उंचच उंच कड्यांवरून पडणार्‍या पाण्याचे धबधबे पाहण्याची सवय असलेले मन त्याच्या प्रथम दर्शनाने नाही म्हटले तरी जरासे खट्टू झालेच ! कारण, येथे आपल्याला प्रचंड उंचीवरून पडणार्‍या पाण्याचा प्रपात दिसत नाही. हा १५० मीटर रुंदीचा आणि लहान मोठ्या अनेक पायर्‍या-कपार्‍यांनी बनवलेल्या २३ मीटर उंचीच्या उतारावरून खळखळत वाहत जाणार्‍या पाण्याचा वेगवान प्रवाह आहे. १५,००० वर्षांपूर्वी सद्याच्या हिमयुगातील एका अतिशीत कालखंडामध्ये पृथ्वीच्या कवचाचे थर वरखाली झाल्याने हा धबधबा निर्माण झाला. या धबधब्यातून ऋतुमानाप्रमाणे दर सेकंदाला ७०० ते १,२५० घनमीटर पाणी वाहते. या परिमाणाने हा युरोपमधील सर्वात मोठा सपाटीवरचा धबधबा आहे.

धबधबा बघण्याची सुरुवात आपण त्याच्या उंचीपेक्षा जास्त उंचीवर असलेल्या जागेवरून करत असल्याने हा अनुभव जरासा वेगळाच असतो. आपल्या मनातल्या सर्वसामान्य धबधब्याचे अक्राळविक्राळ चित्र येथे दिसत नसले तरी दर सेकंदाला २३ मीटर या वेगाने वाहणार्‍या पाण्याच्या प्रवाहाची गर्जना छातीत कंप निर्माण करण्या इतकी नक्कीच ताकदवान असते.

प्रवाहाचा ओघ जवळून पाहता यावा यासाठी नदीच्या दोन्ही बाजूंच्या किनार्‍यांच्या अनेक जागी शिड्या व निरिक्षणमनोरे उभारलेले आहेत. खडबडीत पृष्ठभागावरून वेगाने वाहणार्‍या थंडगार पाण्याचे दूरवर उडणारे तुषार किनार्‍यावरच्या लोकांत हलकीशी शिरशिरी जरूर निर्माण करतात आणि त्याच्या हुडहुडीत आपण पाण्याचा विशाल पसारा बघण्यात गुंतून जातो. कर्मधर्मसंयोगाने मी तेथे शरद ऋतूत तेथे गेलो असल्याने, शरदाने धबधब्याच्या भोवताली बनवलेली रंगीबेरंगी चौकट बघणे ही सुद्धा माझ्यासाठी एक अनपेक्षित सुखद भेट होती...

र्‍हाईन धबधबा : ०१

.

र्‍हाईन धबधबा : ०२

.

र्‍हाईन धबधबा : ०३

.

असंख्य वेड्यावाकड्या कपार्‍यांनी भरलेल्या या धबधब्यात अनेक छोटे मोठे सुळके वर आलेले आहेत. त्यातला एक सुळका अनेक पायांवर पाण्यात उभ्या असलेल्या एका प्रचंड वेड्यावाकड्या स्टूलासारखा दिसतो. त्या सुळक्याकडे जाण्यासाठी किनार्‍यावरून एक पूल आहे आणि त्याच्या टोकावर चढून जायला शिडी आहे. टेकडीच्या टोकावरच्या निरिक्षणमनोर्‍यावरून धबधब्याचे विहंगमावलोकन करता येते...

र्‍हाईन धबधबा : ०४ : निरिक्षणमनोरा असलेला सुळका

तेथे सहलीला येणार्‍या पर्यटकांसाठी दिवसभराचा वेळ मजेत घालविण्यासाठी धबधब्याच्या आजूबाजूला अनेक प्रकारची मनोरंजक आकर्षणे आहेत. मुख्य प्रवाहाच्या थोड्या खालच्या बाजूला प्रवासी नौकेने जलविहार करण्याची सोय आहे. अनेक रेस्तराँ आहेत आणि मुलांना खेळण्याची सोय. एक धबधबा व परिसराची माहिती देणारे इंटरअॅक्टीव्ह प्रदर्शन आहे. धबधब्याच्या काठाने Belvedere Trail नावाची एक पायी फिरण्याची सहलही उपलब्ध आहे. येथे बहुतेक लोक दिवसभराची सहल (पिकनिक) करायला येतात. अश्या बर्‍याच तर्‍हेने असामान्य नसलेल्या जागेला जागतिक पर्यटन स्थळ बनविण्याची किमया स्विस पर्यटनच करू जाणे !

अर्थात खात-पीत-फिरत मजेत दिवसभराचा वेळ घालवावा इतका वेळ माझ्याकडे नव्हता. तरीही मिळालेल्या दोन एक तासांत मी जेवढे जमेल तेवढे खाणे-पिणे-फिरणे केलेच ! धबधब्याच्या उंचीने थोडीशी निराशा केली होती. पण ती कसर काही प्रमाणात त्याच्या वेगवान ओघाने, छातीत घुमणार्‍या उच्चारवाने आणि मोठ्या प्रमाणात माझ्या परमप्रिय मित्राच्या, शरदाच्या, कलात्मक रंगकामाने भरून काढली होती.

माझ्या सहाध्यायांबरोबरच्या संध्याकाळच्या सभेची आठवण ठेवून मला वेळेत परतणे भाग होते. रेल्वे थांब्यावर परत आलो. झ्युरिक् कडे परतताना नवीनच सेवेत आलेल्या अत्याधुनिक थुर्बो (टर्बो) रेल्वेगाडीने प्रवास करण्यास मिळाला...

थुर्बो (टर्बो) रेल्वे ०१

.

थुर्बो (टर्बो) रेल्वे ०२

स्विस भूमीवर पोहोचेपर्यंत या शरदातल्या स्विस प्रवासाची कोणत्याही प्रकारची तयारी मी केली नव्हती. स्विस पर्यटक केंद्रावर पोहोचेपर्यंत "माझ्या हातात फिरायला साडेचार-पाच मोकळे दिवस आहेत" या माहितीपेक्षा जास्त माझ्याजवळ काहीच नव्हते. इतकेच काय पण झ्युरिक् मधले पर्यटक केंद्र कुठे आहे हे सुद्धा मला माहीत नव्हते. पर्यटन केंद्रावरच्या सहाय्यकाला मी (या लेखमालेच्या दुसर्‍या भागात लिहिलेली) न च्या बरोबर माहिती दिली होती आणि वर "तूच काय ते ठरव माझ्यासाठी" अशी मागणी केली होती. या सर्व पार्श्वभूमीवर केवळ एका तासाभरात पर्यटनस्थळे, वाहनव्यवस्था, माहितीपत्रके, माझ्यासाठीच्या अनेक पर्यायांसह खास माझ्यासाठी प्रिंट केलेले रेल्वेचे वेळापत्रक आणि अनेक अमूल्य तोंडी सूचना इत्यादींसह पाच दिवसांच्या सहलीची रूपरेखा बनवून मिळाली होती. असे असूनही एकही समस्या न येता त्या रूपरेखेचे पहिले तीन दिवस अपेक्षेपेक्षा जास्त विलक्षण मजेत गेले होते.

इतकेच नव्हे तर मूळ रूपरेखेत नसलेली पिलाटस कुल्मची मनोहारी सफर ऐनवेळेला ठरवूनही आरामात पार पाडणेही त्या सफरीत शक्य झाले होते. इतर कोणत्याही सहलीत अतिरिक्त वेळ, खर्च आणि त्रासाशिवाय हे शक्य झाले नसते. आता स्विस पर्यटनाबद्दल माझ्या मनात प्रेमाची आणि आदराची भावना आली नसती तरच आश्चर्य ! आंतरराष्ट्रीय प्रवास ही मला काही नवीन गोष्ट नव्हती. तरीसुद्धा या प्रवासाच्या अनुभवाने मला अनेकदा चकीत केले हे निश्चित.

इतके असले तरी या सहलीच्या मला झालेल्या मुख्य फायद्याचा सौभाग्यपूर्ण कर्मधर्मसंयोग वेगळाच होता ! पदवीच्या अभ्यासक्रमातील ज्या विषयासाठी (क्लास / मोड्युल) मी झ्युरिक् ला गेलो होतो तो होता, "(उद्योगधंद्यांमधल्या) स्पर्धेमधले सूक्ष्म स्तरावरचे अर्थकारण (Microeconomics of Competitiveness)". हे मोड्युल हार्वर्ड विद्यापीठातील प्रोफेसर मायकेल जे पोर्टर यांनी त्यांच्या अनेक वर्षांच्या अनेक देशांना दिलेल्या सल्ल्यांच्या अनुभवाच्या पार्श्वभूमीवर बनविलेले आहे. या मोड्युलचा एक भाग म्हणून आम्हाला पाच-सहा जणांचे गट बनवून आंतरराष्ट्रीय स्तरावरचा प्रत्येकी एक प्रकल्प करणे जरूर होते. माझ्या मूळ व्यवसायाबाहेरचा अनुभव मिळावा या उद्देशाने मी जाणीवपूर्वक वैद्यकीय व्यवसायाशी संबंधीत प्रकल्प असलेले गट टाळले होते आणि वैद्यकीय व्यवसायाशी संबंधीत (डॉक्टर, औषधे / वैद्यकीय उपकरणे बनवणार्‍या कंपन्यांतील अधिकारी, जागतिक वैद्यकसंस्थेतील [WHO] अधिकारी, इ) नसलेल्या सहाध्यायांच्या गटात सामील झालो होतो. आमच्या गटाचे सहाही सभासदही वेगवेगळ्या देशांचे नागरिक होते... अमेरिका, डेन्मार्क, स्वित्झर्लंड, रोमानिया, अबू धाबी आणि भारत (मी). मुख्य म्हणजे आमच्या गटाचा विषय होता, "दुबईला पर्यटन व्यवसायात जागतिक स्तरावरचा महत्त्वाचा स्पर्धक कसा बनवता येईल ?".

माझा हा तीन दिवसांचा प्रवास केवळ सुखकारक (प्लेझर) पर्यटन याच हेतूने केला असला तरी तो करताना मला माझ्या मोड्युलसाठी आणि विशेषतः आमच्या प्रकल्पासाठी (बिझनेस) जितकी साधनसामुग्री, अनुभव आणि अंतर्दृष्टी (इनसाईट) मिळाली ती कदाचित सहा महिन्यांच्या वाचनाने मिळू शकली नसती. हा कालखंड माझ्यासाठी बिझनेस आणि प्लेझर यांचा अतुलनिय संगम आणि अर्थातच अनेक प्रकारे अविस्मरणीय ठरला !

मी स्वित्झर्लंडच्या प्रेमात पडण्यामागे या तीन दिवसांचा खूप मोठा हात आहे... आणि पुढच्या दर भेटीत हे प्रेम वाढत जावे असेच अनुभव आले. अर्थातच, जेवढ्या ओढीने मी दुसर्‍या दिवशी सुरू होणार्‍या अभ्यासक्रमाची वाढ पाहत होतो, तितक्याच ओढीने अभ्यास संपल्यावर प्रवासाच्या उरलेल्या दोन दिवसांत मी करणार असलेल्या जिनिवाच्या भेटीची वाट पाहत होतो.

(क्रमशः )

 

अभ्यासक्रमाचा कालखंड संपला. आता वेळ होती शरदातल्या स्विस सफरीच्या दुसऱ्या भागाची. झुरिक ते जिनिवा या साधारण तीनशे किलोमीटर अंतराला रेल्वेने तीन तास लागतात हे आधीच मिळालेल्या वेळापत्रकावरून माहीत झाले होतेच. शेवटच्या दिवशी किती वाजता सुटका होईल हे माहीत नव्हते. पण स्विस पर्यटनाच्या कृपेने १६:०४, १६:३२ आणि १७:३२ अश्या तीन गाड्यांचे वेळापत्रक मिळाले होते. त्यामुळे निर्धास्त होतो. शेवटचा दिवस असल्याने प्रोफेसरांच्या कृपेने दुपारी दोनलाच कोर्स संपल्याचे जाहीर झाले. त्यामुळे घाई-गडबड न करता १६:०४ ची पहिली गाडी गाठता आली आणि मोक्याची खिडकी गाठून आरामात बसलो. गाडी सुरू झाली तसा मागे धावणारा स्विस निसर्ग पाहता पाहता वेळ भराभर जाऊ लागला.

स्वित्झर्लंडमध्ये असंख्य सरोवरे आहेत. बहुतेक सर्व मोठ्या नद्या त्यांच्या मार्गांत अनेक सरोवरांच्या एका टोकातून आत शिरतात आणि दुसरीकडून बाहेर पडून पुन्हा पुढचा प्रवास सुरू करतात. या नद्या व सरोवरे त्यांच्या मार्गांच्या आजूबाजूच्या प्रदेशाला सुपीक हिरव्या पैठणीने नटवत पुढे जातात. निसर्गाच्या या दानाची स्विस लोक मोठ्या जबाबदारीने जपणूक करून त्याला स्वच्छ आणि नीटनेटके तर ठेवतातच, पण त्यात मानवी कल्पकतेची भर टाकून ते सौंदर्य अधिकाधिक कसे खुलून दिसेल यासाठीही कष्ट घेतात हे सतत जाणवत राहते.

या प्रवासाचा एक तृतियांशापेक्षा जास्त मार्ग झ्युरिक् (७३ X १४ किमी), लाक द नॉयशातेल (३८ X ८ किमी) आणि बिलेरसे (१५ X ४ किमी) या तीन मोठ्या सरोवरांच्या काठाने जातो. स्वच्छ सुंदर सरोवरे; त्यांच्या काठांवरचे सुंदर बगीचे, हिरवळी व जलक्रीडेच्या व्यवस्था; सरोवरांत दिमाखाने जलक्रिडा करणार्‍या पांढर्‍या शिडांच्या बोटी; सरोवरांच्या काठावर वसलेली टूमदार गावे व शहरे; असे नजारे सतत दिसत राहतात. हे सगळे पाहताना वेळ मजेत जातो आणि तिथे राहत असलेल्या लोकांबद्दल थोडीशी असूयाही मनात डोकावून जाते…

झ्युरिक् ते जिनिवा : ०१

.

झ्युरिक् ते जिनिवा : ०२

.

झ्युरिक् ते जिनिवा : ०३

.

झ्युरिक् ते जिनिवा : ०४

.

जलद गाडी असल्याने ती एक दोन मोठ्या शहरांतच थांबली. पण, मधूनच येणारी आणि झपकन् निघून जाणारी छोटी स्थानकेही आम्हीही काही कमी नाही हे दाखवून देत होती…

झ्युरिक् ते जिनिवा : ०५

.

मधूनच एखादे छोटे पण टूमदार गाव त्याच्या आजूबाजूच्या शेतीवाडीसकट समोर येऊन पटकन डोळ्याआड होत होते…

झ्युरिक् ते जिनिवा : ०६

.

झ्युरिक् ते जिनिवा : ०७

.

झ्युरिक् ते जिनिवा : ०८

.

रेल्वेमार्गाच्या जवळ असलेली गावे पाहून, गाव मोठे असो की लहान, त्यातली घरे लहान असो की मोठी, स्विस समृद्धीबरोबरच काटेकोर नीटनेटकेपणा देशभर सगळीकडे झिरपलेला आहे हे दिसून येत होते…

झ्युरिक् ते जिनिवा : ०९

.

शरदाने दिलेल्या नवीन पोशाख घालून मिरवणारा स्विस निसर्ग तर प्रवासात संपूर्ण वेळ साथ करत होताच…

झ्युरिक् ते जिनिवा : १०

.

जिनिवा

जिनिवा हे शहर स्वित्झर्लंडच्या दक्षिण-पश्चिम टोकाला फ्रँको-स्विस सीमेवर आहे.

स्वित्झर्लंडमध्ये चार अधिकृत भाषा आहेत. सर्वात मोठ्या प्रमाणात जर्मन भाषा बोलली जाते (६३.५%); त्याखालोखाल फ्रेंच (२२.५%), इटॅलियन (८.१%) आणि रोमांश (०.५%) भाषा बोलल्या जातात. रोमांश ही काही विभागांत बोलली जाणारी मूल स्विस भाषा आहे. या देशात अनेक जागतिक संस्थांची मुख्यालये असल्याने, हा देश एक महत्वाचे जागतिक आर्थिक केंद्र आहे आणि पर्यटन हा या देशाचा महत्त्वाचा व्यवसाय आहे; त्यामुळे इंग्लिश भाषा या सर्व देशभर सामान्यपणे वापरली जाते. त्यामुळे एका भाषिक प्रदेशातून दुसर्‍यात जाताना इंग्लिश बोलू शकणार्‍या पर्यटकांना भाषेची अडचण येत नाही.

झ्युरिक् हे शहर जर्मन भाषिक विभागात येते तर जिनिवा फ्रेंच भाषिक विभागात आहे. ज्याला आपण मराठीत जिनिवा अथवा जिनिव्हा असे म्हणतो त्या नावाचे अनेक उच्चार स्वित्झर्लंडमध्ये मान्यताप्राप्त आहेत... सर्वसामान्यपणे इंग्लिशमध्ये जिनिव (Geneva [dʒɨˈniːvə]; यातला ज 'जिर्‍यातला' आहे 'जरतारी' मधला नाही); जर्मनमध्ये गेन्फ् (Genf [ɡɛnf]); फ्रेंचमध्ये जनेव (Genève [ʒə.nɛv]); इटॅलियनमध्ये जिनेव्ह्रा (Ginevra [dʒiˈneːvra]) आणि रोमांशमध्ये जिनेव्ह्रा (Ginevra [dʒiˈneːvra])... हुश्श ! पण या लेखामध्ये नावाचा गोंधळ टाळण्यासाठी आपण या शहराला जिनिवा असेच संबोधूया. ;)

र्‍होन (Rhône, र्‍हाईन नाही) नदी जिनिवा सरोवराच्या एका टोकातून आत शिरून दुसर्‍या टोकातून बाहेर पडते आणि पुढे जात फ्रान्समध्ये शिरते. सरोवराच्या त्या दुसर्‍या निमुळत्या टोकदार भागाच्या किनार्‍यांवर जणू एखाद्या काठीवर भाल्याचे टोक असावे तसे जिनिवा शहर वसले आहे. जिनिवा शहरात र्‍होनला तिची आर्वं (Arve) नावाची उपनदी येऊन मिळते. म्हणजे या शहरात सरोवरकाठ, नदीकाठ आणि नदीसंगम असा त्रिवेणी जलयोग आहे आणि त्याचा तेथील लोकांनी शहराच्या सौंदर्यात भर घालण्यासाठी पुरेपूर उपयोग करून घेतला आहे.

जिनिवा : ०१ (जालावरून साभार)

.

जिनिवा : ०२ (जालावरून साभार)

.

जिनिवा : ०३ (जालावरून साभार)

.

लोकसंखेच्या दृष्टीने झ्युरिक्-खालोखाल दोन क्रमांकावर असलेल्या या शहराची लोकसंख्या दोन लाखाच्या आसपास आहे पण कामानिमित्त येथे स्वित्झर्लंड आणि फ्रान्समधून रोज ये जा करणार्‍यांची संख्या त्याच्या पाच ते सहा पट असते. याचे मुख्य कारण या शहरात जगात सर्वात जास्त संखेने असलेली आंतरराष्ट्रीय संघटनांची आणि व्यापारी कंपन्यांची मुख्यालये हे आहे. त्यातील काही महत्त्वाच्या संघटना खालीलप्रमाणे आहेत...

European headquarters of the United Nations (UN),
World Health Organization (WHO),
United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR),
UN Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR),
International Labour Organization (ILO),
International Telecommunication Union (ITU),
International Baccalaureate Organization (IBO),
World Intellectual Property Organization (WIPO),
World Trade Organization (WTO),
World Meteorological Organization (WMO),
World Economic Forum (WEF),
International Organization for Migration (IOM),
International Committee of the Red Cross (ICRC),
International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies (IFRC),
European Broadcasting Union (EBU),
World Organization of the Scout Movement (WOSM) and World Scout Bureau Central Office,
CERN (European Organization for Nuclear Research) (हो, तीच संशोधन संस्था, जिने गेल्याच वर्षी 'हिग्ज बोसान' किंवा देवकणाच्या अस्तित्वाचा पुरावा मिळवला),
इत्यादी, इत्यादी, इत्यादी.

याशिवाय जिनिवा हे कला, संस्कृती आणि व्यापाराचे एक जागतिक स्तरावरचे मुख्य केंद्र आहे. अश्या प्रसिद्ध शहराची माझी भेट वेळेअभावी जराशी धावतीच झाली. जिनिवास्थित एका भारतीय सहाध्यायाशी महाविद्यालयाच्या संस्थळावरील अभ्यासगटात माझी ओळख झाली. हे भारतीय गृहस्थ त्या वेळेस जागतिक आरोग्य संघटनेत (World Health Organization) महत्त्वाच्या पदावर कार्यरत होते. मी जिनिवाला भेट देणार असे कळल्यावर त्यांनी मोठ्या आग्रहाने माझा हॉटेलमध्ये राहण्याचा विचार खोडून स्वतःच्या घरी येण्याचे आमंत्रण दिले. शिवाय त्यांच्या खाजगी गाडीतून जिनिवादर्शन करवायची लालूच दाखवली. आता इतके झाल्यावर त्यांना नाही म्हणणे म्हणजे वेडेपणाच झाला असता नाही का ?

मित्रवर्य मला घ्यायला रेल्वे स्थानकावर आले होते. दिवसाच्या उरलेल्या सूर्यप्रकाशाचा सदुपयोग करण्यासाठी गाडीत सामान टाकून रेल्वेस्थानकापासूनच जिनिवादर्शन सुरू केले ! काही महत्त्वाच्या इमारतींचे फोटो जालावरून साभार...

जागतिक बौद्धिक संपदा संस्था (World Intellectual Property Organization)

.

...
जागतिक आरोग्य संघटना(WHO).......जागतिक रेड क्रॉस संघटना (International Committee of the Red Cross)

.

अजून एका देखण्या स्विस शहराची धावती सफर करून मित्राच्या घरी पाहुणचार घ्यायला पोहोचलो. रात्रीचे जेवण झाल्यावर मित्र म्हणाला की तो आठवड्यातून दोनदा "योग आणि ध्यान" करायला एका केंद्रात जातो. जिनिवात असे केंद्र आहे याचे जरा नवलच वाटले. उत्सुकतेने मीही त्याच्याबरोबर निघालो. जिनिवाच्या एका उच्चभ्रू वसाहतीत असलेल्या बहुमजली इमारतीतल्या एका प्रशस्त सदनिकेत हे केंद्र होते. तेथील सजावट, व्यवस्था आणि वातावरण अर्थातच स्विस परंपरेला साजेसे चकचकीत होते. जिनिवा सारख्या युरोपियन शहरात युरोपियन लोकांनी योग आणि ध्यान केंद्र काढावे आणि त्यात (युरोपियनांबरोबर) भारतीय साधकांनी जावे ही कल्पना जरा गमतीची आणि निश्चितच अभिमानाचीही वाटली. मित्र योगसाधना करायला तेथील खास दालनात निघून गेला. तिथल्या स्वागतिकेने त्यांना बाहेर येईपर्यंत दीड एक तास सहज लागेल असे सांगून मला वाचनालयाच्या दालनात बसवले. त्या सदनिकेत फक्त स्वागतकक्ष सोडून इतर सर्व खोल्यांत भारतीय बैठका होत्या. जरा विनोदी वाटेल पण अनेक वर्षे जमिनीवर बसण्याची सवय मोडल्याने दहा-पंधरा मिनिटांनी मला अवघडल्यासारखे झाले. कंबर आणि पाय दुखायला लागले. मग जवळच्या रस्त्यांवरून फेरी मारून तासाभरात परत येतो असा स्वागतिकेजवळ निरोप ठेवून बाहेर पडलो.

बाहेर बर्‍यापैकी वादळी वातावरण झाले होते. आकाश ढगाळ होते आणि जोरदार वारा सुरू झाला होता. एक दोन इमारती सोडून पलीकडे एक मोठा रस्ता दिसला, तिकडे मोहरा वळवला. तो रस्ता जिनिवा सरोवराच्या काठाकाठाने जात होता. वादळी वार्‍यामुळे सरोवरात समुद्रासारख्या लाटा उसळताना पाहून आश्चर्य वाटले. सरोवराकाठचा रुंद पादचारी मार्ग, रस्त्याच्या पलीकडच्या व आलिकडच्या अश्या एकूण चार लेन्स आणि त्यांच्यामधे असलेला एका लेनइतका रुंद दुभाजक इतके सगळे वीस-पंचवीस मीटरचे अंतर ओलांडून लाटांचे पाणी आलिकडच्या पादचारी मार्गावर येऊन पडत होते. इतक्या मोठ्या लाटा पाहून स्विस लोकांनी सरोवरांना से (see) असे इंग्लिश सी (sea) च्या जवळपास असणारे नाव का दिले असावे याची कल्पना आली ! एखादी चुकार चारचाकीची सोडून त्या रस्त्यावर इतर वाहतूक नव्हती. त्या रस्त्यावर फेरफटका मारणे शक्यच नव्हते. तेव्हा मागे फिरून इतर रस्ते-गल्ल्यांत तासभर भटकण्यात घालवला आणि केंद्रावर परतलो.

===================================================================

दुसर्‍या दिवशी सकाळी न्याहरी करून एकटाच जिनिवाची सफर करायला बाहेर पडलो. आकाश निरभ्र असले आणि दिवसाचा लख्ख उजेड पडला असला तरीही थंड बोचर्‍या वार्‍याचा वेग कायमच होता, किंबहुना रात्रीपेक्षा जरासा वाढल्यासारखाच वाटत होता. स्विस पास जवळ असल्याने सरळ ट्रॅम पकडून जिनिवा सरोवराच्या दिशेने निघालो. वाटेत जिनिवाकरांच्या सौंदर्योपासक स्वभावाचे नमुने दिसत होतेच...

जिनिवा : बस आणि बस थांबा (जालावरून साभार)

.

जिनिवा : ट्रॅम (जालावरून साभार)

.

आज जिनिवा सरोवरात पर्यटक बोटीने सफर करायचे ठरवले होते. ही बोट सरोवराच्या काठावरच्या जिनिवाच्या सुंदर वस्त्यांचे आणि डोंगरउतारांचे मनोहारी दर्शन करवते असे ऐकून होतो. पण बोटींच्या थांब्यावर पोहोचलो तेव्हा सगळ्या बोटी लाटांवर हिंदकळत नांगरून ठेवलेल्या दिसत होत्या...

जिनिवा सरोवराचा किनारा : ०१ : पर्यटकांची अनुपस्थिती, नांगरलेल्या पर्यटक बोटी आणि बंद तिकीट खिडक्या

.

जिनिवा सरोवराचा किनारा : ०२ : वादळी वारा आणि उसळत्या लाटांच्या पार्श्वभूमीवर अस्मादिक

वादळी वार्‍यामुळे सरोवरातील सर्व वाहतूक बंद झाल्याच्या पाट्या सर्व बंदरभर लागलेल्या होत्या. चौकशी केल्यावर, हवामान सुधारल्यास तासाभराने बोटी सुरू होतील असे कळले. सरोवराचा काठ इतक्या सुंदर प्रकारे विकसित केलेला आहे की तो एक लांबच लांब सुंदर उद्यान आहे. तेथे तासभरच काय तीन-चार तास भटकत सहज घालवता येतील. तेथे फिरताना काढलेले हे काही फोटो...

जिनिवा सरोवराचा किनारा : ०३

.

जिनिवा सरोवराचा किनारा : ०४

.

जिनिवा सरोवराचा किनारा : ०५ : काष्ठशिल्प

.

जिनिवा सरोवराचा किनारा : ०६

.

जिनिवा सरोवराचा किनारा : ०७ : पुष्पवाटीकेतले घड्याळ

.

दीड तास झाला तरी हवामान ठीक होण्याची लक्षणे दिसली नाही. बोट कंपनीने आजचा दिवस जलसफारी बंद असल्याचे जाहीर केले. आता तेथे वादळी वार्‍यात कुडकुडत फिरण्यात अर्थ नव्हता. सरोवराचा वादळी किनारा सोडून मी वार्‍याचा जोर कमी असलेल्या जिनिवाच्या अंतर्भागातल्या रस्ते आणि गल्ल्यांकडे मोर्चा वळवला.

वार्‍यांवर उडणार्‍या झाडाच्या पानांनी भरलेल्या रस्त्यांवर नगण्य रहदारी होती. पुष्पवाटीकेतल्या घड्याळाजवळ असलेल्या एका गल्लीतल्या मेरी-गो-राउंड कडे माझे लक्ष गेले. ते चक्र चालू असले तरी खराब हवामानामुळे पर्यटकांची वानवा होती...

जिनिवाचा अंतर्भाग : ०१ : मेरी-गो-राउंड

जवळच्या एका छोट्या टपरीसारख्या दुकानातून गरम कॉफीचा कप घेतला. पंजाबी छटेचे इंग्लिश बोलणारी पन्नाशीची एक स्त्री ते दुकान चालवत होती. वादळी हवामानात, मोकळ्या रस्त्यांवरून, कुडकुडत फिरणारा भारतीय माणूस पाहून तिला आश्चर्य वाटले असावे. बहुतेक "भारतीय दिसणारा कोण हा विचित्र प्राणी ?" याच कुतुहलाने तिने संभाषण छेडले असावे. जुजुबी शिक्षण झालेली ती स्त्री स्वित्झर्लंडमध्ये वीसबावीस वर्षांपासून आहे असे कळले. छोटी मोठी कामे करत करत आता मोक्याच्या ठिकाणी असलेले ते उत्तम चालणारे दुकान ती चालवत आहे, असे सांगताना तिच्या चेहर्‍यावर आणि आवाजात सार्थ अभिमान झळकत होता.

एका ठिकाणी ही बी एम डब्ल्यू ची अनवट दुचाकी दिसली...

जिनिवाचा अंतर्भाग : ०२ : बी एम डब्ल्यू ची अनवट दुचाकी

खिशात स्विस पास होता. एका मुख्य मार्गावरची ट्रॅम पकडली, कारण, उबदार वातानुकूलित वातावरणात बसून शहर बघत फिरणे जास्त सोईस्कर होते...

जिनिवाचा अंतर्भाग : ०३

.

जिनिवाचा अंतर्भाग : ०४

एका मोठ्या मैदानात माणसांची गर्दी दिसली म्हणून त्याच्या जवळच्या थांब्यावर उतरलो. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे तो चक्क जिनिवाचा आठवडी बाजार निघाला ! जिनिवात असे काही बघायला मिळेल असे स्वप्नातही वाटले नव्हते...

जिनिवाचा अंतर्भाग : ०५ : आठवड्याचा बाजार ०१

.

जिनिवाचा अंतर्भाग : ०६ : आठवड्याचा बाजार ०२

.

एक वाजता मित्राबरोबर सरोवराकाठच्या पुष्पवाटीकेतल्या घड्याळाजवळ भेटायचे ठरवले होते. परतताना पकडलेली ट्रॅम चुकीची निघाली. काही वेळाने ध्यानात आले की हा रस्ता भलतीकडेच चालला आहे. खाली उतरून चौकशी करून योग्य मार्गावरची ट्रॅम पकडली. जर स्विस पास नसता तर अश्या प्रत्येक तुटक प्रवासासाठी साधारण १ ते २ स्विस फ्रँक पडले असते, किंबहुना त्या पासाविना जिनिवाच्या अंतर्भागाचा निश्चिंतपणे हवा तसा उलट सुलट प्रवासही करता आला नसता.

घड्याळाजवळ पोचायला थोडासा उशीरच झाला. मित्राची माफी मागून त्याच्या खास पसंतीच्या भारतीय रेस्तराँमध्ये पोटोबा करायला गेलो. हे रेस्तराँ राष्ट्रसंघात (UN) अनेक दशके काम करून निवृत्त झालेल्या भारतीय वंशाच्या अधिकार्‍याचे आहे. खुद्द मालकाच्या आग्रहात जिनिवातील उच्चभ्रू वस्तीतल्या या शोभिवंत रेस्तराँमध्ये गप्पा मारत चवदार पदार्थांचा आस्वाद घेण्यात एक वेगळीच मजा आली. मित्राच्या घरून बॅगा घेऊन १५:४५ ची मला तडक झ्युरिक् आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर नेणारी रेल्वे पकडायची होती. नाईलाजाने आमच्या गप्पा आवरत्या घेऊन बाहेर पडावे लागले.

जिनिवाच्या या धावत्या भेटीतही बरेच काही पहायला, ऐकायला आणि अनुभवायला मिळाले ही सुखद जाणीव बरोबर घेऊन जिनिवाचा निरोप घेतला. स्थानकावरून रेल्वे सुटली आणि स्वित्झर्लंडमधल्या वास्तव्याचे शेवटचे केवळ काही तास उरले आहेत हे ध्यानात येऊन मन खट्टू झाले. इतके दिवस नजरेसमोर असलेले हे अनवट निसर्गसौंदर्य आता परत केव्हा बघायला मिळेल हाच विचार सतत मनात येत होता. स्विसमधल्या या शेवटच्या तीन-साडेतीन तासांत ते शक्य तेवढे डोळ्यांत आणि कॅमेर्‍यात साठवून घेत होतो...

झ्युरिक् कडे परतताना : ०१

.

झ्युरिक् कडे परतताना : ०२

.

झ्युरिक् कडे परतताना : ०३

.

झ्युरिक् कडे परतताना : ०४

.

झ्युरिक् कडे परतताना : ०५

.

झ्युरिक् रेल्वे स्थानक आणि विमानतळ कल्पकता वापरून अंतर्गत बोगदे, सरकते जिने आणि शटल ट्रेनने जोडलेले आहेत. त्यामुळे, कोणत्याही समस्येशिवाय विमानातली जागा पकडून सुखद स्विस आठवणी मनात घोळवत असताना विमानाने आकाशात भरारी घेतली.

(समाप्त)